De Toekomst is Plantaardig

Hypocrisie

2012-01-08T11:03:00.000-08:00

Het woord hypocrisie is een moodkiller. We nemen de term zo graag in de mond, we verwijten anderen zo graag dat ze hypocriet zijn. Maar de vraag is wat we ermee opschieten. Wanneer we zeggen dat iemand hypocriet is, bedoelen we dat hij niet consistent of consequent is in zijn gedrag, of dat er geen consistentie is tussen zijn gedrag en zijn gedachten:

Wie recycleert maar de auto gebruikt, is hypocriet. Wie nooit met een auto rijdt maar naar een ver land vliegt op vakantie, is hypocriet. Wie principieel het vliegtuig vermijdt, maar vlees eet, is hypocriet. Wie geen vlees eet, maar leren schoenen draagt, is hypocriet. Enzovoort.

Mijn punt? Niemand is op alle gebied consistent, iedereen is in deze betekenis wel es (of vaak) hypocriet. Hypocrisie wordt een loze term. We kunnen 'm maar beter heel voorzichtig en spaarzaam gebruiken.

Omdat niemand helemaal consistent is, houdt gebruik van het woord hypocriet altijd een zwaar waardeoordeel in vanwege de persoon die het woord gebruikt. Als ik zeg dat jij hypocriet bent, betekent het dat je niet consistent bent in de dingen die *ik* belangrijk vind. Evengoed kan jij in mijn gedragingen of attitudes een of andere relatie of non-relatie vinden die je als hypocriet kan bestempelen.

Dus, opnieuw, het woord betekent niet zoveel. We doen weinig goed door het te gebruiken. Er zijn maar weinig mensen die beginnen nadenken wanneer hen verweten wordt hypocriet te zijn - de meesten voelen zich aangevallen.

Als we zeggen dat mensen hypocriet handelen of denken doordat, en dus impliciet voorstellen dat ze daarmee ophouden, dan hebben we wellicht liever niet dat ze in plaats van hier "goed" en daar "slecht" te handelen, maar beter over de hele lijn "slecht" handelen (want dat is dan niet hypocriet en dat is consistent). Nee, we willen dan dat ze over de hele lijn "goed" handelen. En dus vragen we eigenlijk om perfectie. En dat is veel gevraagd.
Even de zoals gewoonlijk zeer eloquente Jonathan Safran Foer aan het woord laten:

"We have to get away from the expectation of perfection because it really intimidates people who would otherwise make an effort. People use the fear of hypocrisy to justify total inaction. I wish I weren't as hypocritical as I am but I think that's just part of what it means to be a person."
(bron)

Als we mensen die een zekere inspanning maken, blijven hypocriet noemen omdat ze niet all the way gaan, is het voornaamste gevolg daarvan dat veel mensen niets gaan doen, omdat ze geen zin hebben om als hypocriet bestempeld te worden.

Ik weiger anderen of mezelf een excuus te geven om niets te doen, en vermijd dus het woord hypocriet.

Tussen de boeren

2011-12-21T10:09:00.000-08:00

Vandaag zat ik op de eerste editie van een Gents overleg van de land- en tuinbouwers. De regio Gent telt er zo'n 180 (we waren met een stuk of 15) die samen 30% van het Gents grondgebied gebruiken, zo wist Gents schepen van economie Mathias Declerq te vertellen.
NGO's die iets met de thematiek te maken hadden waren ook uitgenodigd, dus ik was erop afgekomen in de veronderstelling dat daar nog wel andere vertegenwoordigers van vzws zouden zitten. Tijdens het voorstellingsrondje bleek echter dat ik een vreemde eend in de bijt was, tussen bijna allemaal landbouwers, waarvan het grootste deel melkveehouders.

Ik zat er niet helemaal op mijn plaats, en zal er de volgende keer niet meer aan deelnemen, maar het was zo ongeveer de eerste keer dat ik tussen een groep landbouwers zat, en in die zin was het best interessant. Die melkveehouders leken me sympathiek genoeg, sommigen hadden duidelijk bepaalde problemen die dringend moesten opgelost worden, enzovoort. Met andere woorden, ik zag daar even de mensen die zich bezighouden met hetgeen we met EVA willen verminderen of in de verre toekomst zelfs helemaal niet willen zien: dierlijke productie. En ik dacht: jammer toch dat als je voor iets wil zijn, je tegelijkertijd vaak tegen iets anders, of tegen andere mensen moet zijn. Jammer dat wanneer je voor meer duurzame, gezonde en vooral diervriendelijke voeding bent, je terzelfder tijd tegen die mensen hun stiel, hun product, hun manier van werken bent. De bedoeling van EVA's nieuwe website melkmoetniet.be, bijvoorbeeld, is dat mensen meer alternatieven voor koemelk gaan gebruiken en dus minder koemelk consumeren. Dat gaat natuurlijk diametraal in tegen de belangen van de mensen met wie ik daar aan tafel zat.

Ik zie de problemen met dierlijke productie als geen ander, maar ik ga ervan uit dat ook de producenten van ons vlees of onze melk over het algemeen niet onduurzaam of dieronvriendelijk *willen* zijn. Ik ga uit van het idee dat het systeem van de vleesproductie (inclusief zuivelproductie, zelfs voedingsproductie in het algemeen) helemaal is misgelopen en dat de vleesconsumptie uit de hand is gelopen, zonder dat dat allemaal de fout is van specifieke personen. Feit is gewoon dat we wat mij betreft van dat systeem afmoeten, en dat is alles.

Ik geloof ook dat die tijd zal komen, en dat de productie en consumptie van vlees en zuivel op een bepaald moment sterk zal beginnen te verminderen. En graag wil ik proberen bijdragen aan een manier waarop deze transitie op een zachte manier kan gebeuren. Efficiënt en snel genoeg, maar voor iedereen, inclusief de landbouwers dus, leefbaar en menselijk. Vegetarisme gaat voor een groot stuk over pacifisme, over mededogen, over de dingen mooier maken en minder schade toebrengen. Dat moet wat mij betreft slaan op alles en iedereen.

Een veggie gevoel voor humor

2011-12-20T09:24:00.000-08:00

"If I can't dance, I don't want your revolution"

Het zijn de gevleugelde woorden van activiste, feministe, anarchiste Emma Goldman. Ze sprak ze tegen een collega-revolutionair, die haar gezegd had dat het niet ok was voor iemand als zij om zo te dansen.

Persoonlijk heb ik niet zoveel met dansen, maar ik voel veel voor het sentiment achter bovenstaand citaat. Ik kan het best opnieuw zeggen met Goldmans eigen woorden: "I did not believe that a Cause which stood for a beautiful ideal (...) should demand the denial of life and joy."

Dat geldt volgens mij voor alle sociale kwesties. Gelijk hoe erg en vreselijk de zaken zijn waartegen gevochten wordt ook zijn: humor, lachen, genot, vreugde moeten denk ik *altijd* deel uitmaken van de aanpak, moeten eigen zijn aan de mensen die verandering willen. Eigenlijk is het kinderlijk eenvoudig: wie grote verandering wil, moet grote groepen van mensen bereiken en voor zijn kar spannen. Daar zijn verschillende manieren voor, maar mij lijkt het evident dat we dat best kunnen doen door het gedrag, de kwestie, het product... dat we willen "verkopen" zo aantrekkelijk mogelijk te maken. Geen geklaag en gezaag dus, maar de voordelen tonen, tonen dat het leuk is om erbij te zijn, om mee te doen.
In het geval van vegetarisch eten: aantonen dat het lekker is, dat het in is, dat het gezond is, dat het leuk is, dat het uitdagend is... Wie wil dat mensen het allemaal meteen om de "juiste redenen" doen en dat iedereen zich bewust is van het dierenleed achter vlees enzovoort, maak je geen zorgen: die reflectie volgt wel, en hoeft daar niet noodzakelijk aan vooraf te komen.

Aanleiding voor het schrijven van dit stukje waren een aantal Facebook-commentaren op deze foto van een kreeft gemaakt van wortels. Voor een aantal mensen doet zelfs deze afbeelding teveel denken aan een dood dier.

Alle respect natuurlijk voor de frustratie, boosheid, ergernissen enz. die vele mensen hebben rond alles wat met vlees en het eten van dode dieren te maken heeft. Maar zou het niet goed zijn als we heel af en toe eens de negativiteit kunnen vergeten en gewoon even kunnen lachen? Een beweging - de vegetarische of andere - die vooral sakkert en wijst op ellende wil toch niemand?

De bottom line is uiteindelijk impact: wie krijg je mee met je issue, wie kiest er je kant? Je hebt meer kans als mensen je leuk vinden :-)

Onze visie op voeding

2011-12-11T10:04:00.000-08:00

Zodra we iets zeggen of posten (op Facebook of elders) over een of ander voedingsproduct, of zodra we ergens een recept zetten, krijgen we bij EVA vanalles te horen: dat gerecht of product is niet ok want (niet lokaal, niet gezond, niet lekker, niet dit, niet dat...). Het is alvast leuk dat voeding meer en meer mensen raakt, in die mate dat ze op zoek zijn naar de ideale voedingsproducten en zich kritisch opstellen naar alle facetten van voeding toe. Bij EVA hanteren wij een bepaalde visie op voeding, en om niet altijd hetzelfde te moeten herhalen, hebben we die even uitgeschreven. Het is een "work in progress." De tekst geeft een beetje weer hoe we op dit moment denken, maar dat kan veranderen. En alle input is welkom. Dus hier gaan we.

Voeding is complex. Je kan de kwaliteit van een maaltijd beoordelen op tal van verschillende criteria. Een chef kok zal vooral naar smaak kijken. Een non-profitorganisatie met een maatschappelijk doel, bekijkt andere criteria. Zo kunnen maaltijden, producten of voedingspatronen beter of minder goed scoren op het gebied van onder meer:

- milieuvriendelijkheid (en daarbinnen kan je nog kijken naar bvb CO2-voetafdruk, watervoetafdruk, enzovoort): is het product duurzaam geproduceerd? Is het seizoensgebonden, van lokale herkomst, biologisch...?
- fair trade: werd het product gemaakt en vermarkt met respect voor mensen?
- democratisch aspect: is het betaalbaar?
- gezondheidsaspect: is het product gezond, of tenminste niet al te ongezond?
- diervriendelijkheid: werden er dieren voor gedood of gebruikt? zo ja, werd het dierenwelzijn gerespecteerd?

Het ideale product of gerecht voldoet uiteraard aan alle mogelijke voorwaarden, maar... dat is dan natuurlijk ook maar een (voorlopig nog) zeldzaam ideaal. Soms kunnen verschillende criteria zelfs met elkaar conflicteren. Een milieuvriendelijk product is soms bijvoorbeeld niet diervriendelijk of omgekeerd.

Vandaar dat verschillende organisaties hun eigen prioriteiten hebben. Voor een organisatie als Oxfam is fair trade de "core business", en dus de prioriteit waarop zij een product afrekenen. Voor een organisatie als Velt is dat milieuvriendelijkheid. Voor gezondheidsorganisaties geldt het gezondheidsaspect als prioriteit.

Voor EVA is de belangrijkste vraag: is het product vegetarisch, of nog beter: veganistisch? Hoe minder dierlijke ingrediënten het bevat, hoe beter. EVA gelooft dat dit criterium gemiddeld gezien de grootste algemene positieve impact heeft op het welzijn van mens, dier en planeet. We beseffen dat dit voor discussie vatbaar is en niet absoluut is. Maar dit is ons uitgangspunt.

Dat EVA het vegetarische aspect als prioriteit neemt, wil zeggen dat EVA in de regel nooit een niet-vegetarisch product zal verkiezen boven een vegetarisch, ook al mag blijken dat het niet-vegetarische beter scoort op een of ander gebied (gezondheid, milieuvriendelijkheid, fair trade). De bottom line is dat de enige producten die door ons a priori worden uitgesloten, niet-vegetarische producten zijn. Veganistische producten worden verkozen boven vegetarische producten (als we een marge laten voor lacto-ovo-vegetarische producten, dan is dat vooral omdat het aanbod van 100% plantaardige producten niet altijd voldoende groot is).

Als we een tweede belangrijkste criterium moeten noemen dan is dat voor ons: smaak. Of het product/gerecht lekker is of niet, is van het grootste belang voor de afname ervan. Als we mensen willen enthousiasmeren voor een bepaald vegetarisch product of gerecht, dan moet het in de eerste plaats lekker zijn. EVA wil bovendien niet constant met “vegetarisch” naar buiten komen als een concept dat ethisch zeer zwaar is. Vegetarisch eten kampt nog altijd met vooroordelen omtrent smaak, variatie en creativiteit, en de beste manier om die te doorbreken is volgens ons... verleidelijk veggie zijn.

EVA kan om die reden in sommige omstandigheden “lekker” boven gezond en milieuvriendelijk stellen. Geef iemand een vegetarische maaltijd die wel gezond, maar niet lekker is, en in de meeste gevallen zal hij/zij ze niet opnieuw eten. Omgekeerd: een lekkere, maar nutritioneel niet volwaardige vegetarische maaltijd zal (onder de meeste omnivoren) wél het imago van vegetarische voeding ten goede komen. Dus ja, EVA kan bij momenten een veggieburger met frieten verkiezen boven een oergezond slaatje, wanneer het gaat om het bereiken van een breed publiek. Een heerlijke pasta die misschien niet helemaal volwaardig is omdat dit of dat nutriënt ontbreekt, kan te verkiezen zijn boven een perfect uitgekiende maaltijd als deze laatste minder aanspreekt. Of een gesuikerde cupcake boven een cupcake die zo on-zoet is dat een meerderheid hem té gezond noemt. EVA gaat ervan uit dat minder gezonde of niet 100% volwaardige maaltijden enkel een probleem zijn als ze te regelmatig (meer dan twee keer per week, pakweg) worden genuttigd.

Dit gezegd zijnde streeft EVA er altijd naar dat de maaltijden/producten die zij aanbiedt of ondersteunt, tegemoetkomen aan zoveel mogelijk criteria, en niet alleen vegetarisch (liefst veganistisch) zijn maar ook gezond, milieu- en mensvriendelijk. Aangezien dat, zoals gezegd niet altijd even haalbaar is, stelt EVA haar prioriteiten.

EVA gaat hier uit van stapsgewijze gedragsverandering. De meeste consumenten zullen hun voedingsgewoonten stap voor stap kunnen wijzigen, en niet alles ineens veranderen. EVA hoopt dat de bekommernis van de consument zich stapsgewijs uitbreidt, van een beperkt belang hechten aan één of twee factoren, naar een totale bezorgdheid die rekening houdt met zoveel mogelijk maatschappelijk relevante criteria.

Deze benadering, waarbij we niet hyperkritisch zijn ten opzichte van de producten die we ondersteunen, en duidelijke prioriteiten stellen, heeft volgende voordelen:

1. de consument wordt aangemoedigd. Hij of zij voelt zich niet overladen met verantwoordelijkheden die opgelegd worden zonder dat hij of zij er een eigen idee over kan of mag vormen aangezien de normen ‘vastliggen’. Wie het allemaal veel te moeilijk, te zwaar en te ingewikkeld vindt, houdt er in veel gevallen op voorhand mee op…
2. het is goed voor de uitbreiding van het marktaanbod. Wat vegetarische producten betreft is al te kieskeurig zijn een luxe die we ons nog niet kunnen permitteren. Aangezien een van de grootste drempels juist de vrees voor het ontbreken van goede producten is, is het belangrijk niet überstrikt te zijn bij de beoordeling van het aanbod.
3. de producent wordt aangemoedigd om goede vegetarische producten op de markt te brengen. De eisen zijn niet onhaalbaar.

Dit is de weg die we voorlopig bewandelen. Andere organisaties, of individuen, bewandelen een andere weg. Maar wellicht heeft iedereen die op een of andere manier met de waarden van voeding bezig is, hetzelfde doel: zorgen dat alle mensen lekker en voldoende kunnen eten van gezonde producten die geproduceerd werden in zo optimaal mogelijke omstandigheden voor alle betrokkenen (weze het de planeet of iedereen die ze bewoont).

Afbouw, groei en export

2011-12-01T14:36:00.000-08:00

Afgelopen dagen verschenen twee berichten over de toekomst van de veeteelt. Eén bericht ging over Nederland, het andere over Vlaanderen. Dat over Nederland had als titel "Nederland wil geen ongebreidelde groei van veebedrijven". Dat over Vlaanderen klonk als "overheid gaat Vlaamse varkenssector steunen". Het zijn twee verschillende artikels, over verschillende landen, over deels verschillende situaties, en ik wil niet teveel parallellen trekken, maar toch. Ook in Nederland viert de intensieve veeteelt hoogtij, maar tegelijkertijd beweegt er wel wat. Nederland heeft beslist dat de hele vleesproductie tegen 2020 duurzaam moet zijn. Als ze dat tenminste niet oplossen met een nog intensievere veeteelt, dan zijn we op goede weg.
In eigenland "waardeert de varkenssector de inspanningen die gedaan worden om het varkensvlees in het buitenland te promoten." (DS). De markt stagneert hier, dus we focussen op wie nog niet genoeg heeft van varkensvlees. Maar de echte interessante en relevante overheidssteun voor varkensbedrijven is steun voor afbouw. Steun om meer te exporteren naar het buitenland is wat duurzaamheid betreft korte termijndenken. Meer nog, het betekent in de eerste plaats de export van onze westerse milieu- en gezondheidsproblemen.

Hamburger duurder, burger gezonder

2011-10-05T12:15:00.001-07:00

(dit stuk verscheen in De Morgen van 5 okt)

Als alles volgens plan verloopt, eten de Denen binnenkort minder ongezonde voeding dankzij een net geïntroduceerde vettaks. Bij ons werd het idee bijna begraven nog voor het goed en wel geopperd werd. Onterecht, want de strijd tegen zwaarlijvigheid is dermate urgent dat vrijblijvende maatregelen niet langer volstaan.

Een paar cijfers: in België is bijna één inwoner op twee te zwaar. In Europa stijgt het aantal kinderen met overgewicht met 400.000. Doordat overgewicht en zwaarlijvigheid risicofactoren zijn voor diverse chronische aandoeningen, verhogen ze de kans op een vroegtijdige dood met dertig procent. De gezondheidskosten die gepaard gaan met een te hoog gewicht bedroegen in België in 2004 zes procent van het totale RIZIV-budget. Personen met obesitas kosten de gezondheidszorg gemiddeld 25% meer.

Gerenommeerde gezondheidsorganisaties trokken met dergelijke cijfers al meermaals aan de alarmbel, maar een oplossing voor het probleem is nog niet in zicht. Enkel wanneer consumenten, de voedingsindustrie en de overheid hun eigen specifieke verantwoordelijkheid opnemen, kunnen we echte stappen vooruit zetten. Alles overlaten aan de burger, die dagelijks gebombardeerd worden met reclameboodschappen, is onrealistisch. Vele van de geadverteerde producten zijn bovendien letterlijk verslavend, en zijn goedkoper en makkelijker vindbaar dan gezondere alternatieven.
Zelfregulering van de sector kan een belangrijke rol spelen, maar heeft ook zijn grenzen. Wat dan met de overheid? Die is niet alleen medeverantwoordelijk voor de gezondheid van haar burgers, maar ook voor de economische gezondheid van het land. Gezondheidsbudgetten blijven pompen in steeds meer ongezonde mensen, zonder dat dit vergezeld gaat van sterkere maatregelen, staat gelijk aan dweilen met de kraan open.

Een beleid dat enkel gericht is op preventie is gedoemd om te falen. Volgens het rapport Fit not Fat van de OESO (sterk aanbevolen lectuur) is de situatie dermate dramatisch dat er moet gestreden worden op diverse fronten: preventie, individuele begeleiding, sensibiliserende campagnes én fiscale maatregelen. Het spreekt voor zich dat de eerste drie luiken handenvol geld kosten - geld dat je onder meer kan genereren met fiscale maatregelen.

Tegenstanders van een vettaks argumenteren dat die niet democratisch zou zijn en minder gegoede mensen het zwaarst zou treffen. Laat ons het inderdaad vooral hebben over sociale onrechtvaardigheid. Nog volgens de OESO hebben lager opgeleide vrouwen twee à drie keer meer kans om zwaarlijvig te worden dan hoger opgeleiden mensen. Zwaarlijvige mensen verdienen tot achttien procent minder dan niet zwaarlijvigen. Daarnaast hebben kinderen met minstens één zwaarlijvige ouder drie à vier keer meer kans om zelf zwaarlijvig te worden. De overheid kan net sociale rechtvaardigheid nastreven door deze situatie aan te pakken.

Het lijkt natuurlijk sympathieker om ons te beperken tot het goedkoper maken van gezonde voeding, maar op dat gebied zouden we wel eens bedrogen kunnen uitkomen: een recente experimentele psychologische studie toont aan dat ongezonde voeding duurder maken efficiënter zou zijn dan gezonde voeding goedkoper. Dat laatste zorgde in het experiment namelijk voor een hogere aankoop in calorieën, omdat met het uitgespaarde geld ongezonde voeding werd aangekocht.

Waar zou in deze tijden bovendien het geld gehaald moeten worden om gezonde voeding goedkoper te maken? De opbrengsten van een taks op ongezonde producten kan je meteen opnieuw besteden om groenten, fruit, peulvruchten, volle granen, enzovoort goedkoper te maken of te promoten, de begeleiding door diëtisten te ondersteunen, sportinfrastructuur uit te bouwen, enzovoort.

Het gaat hier niet om regeltjes en verbodstekens die de levensvreugde wegnemen en de burger vertellen wat hij wel of niet moet eten, maar om een verhoging van de levenskwaliteit, niet alleen op latere leeftijd, maar ook hier en nu. Een vettaks kan deel uitmaken van een pakket van maatregelen om de toenemende welvaartsziekten een halt toe te roepen. En aangezien ongezonde producten vaak ook meer milieubelastend zijn (denk vooral aan vlees en andere dierlijke producten), zou zo’n taks ook grote winst kunnen betekenen voor het milieu en de CO2-uitstoot kunnen helpen reduceren. Goed voor de mensen, goed voor de planeet, én het brengt geld op. Van hoeveel dingen kan je dat vandaag nog zeggen?

Een overheid bewijst haar burgers dus geen dienst wanneer ze een urgente gezondheidsoefening onder het mom van butteling en spijzing van de staatskas meteen naar de prullenbak verwijst. De vettaks verdient een degelijk debat.

EVA organiseert op 5 november een studiedag met onder meer een politiek debat over fiscale maatregelen om gezonde voeding te bevorderen (veggiestudiedag.blogspot.com)

Duurder vlees is in ieders belang

2011-09-14T23:15:00.000-07:00

Deze post verscheen eerst als opiniestuk in De Standaard van 13 sept 2011

De mededeling dat de provincie Oost-Vlaanderen voortaan in al haar scholen EVA’s Donderdag Veggiedagcampagne zou invoeren, werd afgelopen donderdag door de Boerenbond niet bepaald enthousiast onthaald. De positieve weerklank die de campagne echter kreeg in de media en bij het brede publiek, toont aan dat het draagvlak voor vleesvermindering de laatste jaren sterk is gegroeid. Nu nog een overheidscampagne die de voordelen van meer plantaardig eten in de verf zet.

Boerenbondvoorzitter Piet Vanthemsche verraste donderdagavond in Terzake vriend en vijand met de mededeling dat de VLAM maandag een campagne zou starten “waarin aangeraden wordt om 100 gram vlees per dag te eten, in plaats van de huidige 150 gram”.

Vandaag is de campagne “Vlees van hier” inderdaad gelanceerd, maar veel meer dan een lofzang over de kwaliteit van lokaal vlees kunnen we er niet in zien. De boodschap over vleesvermindering waar Vanthemsche over sprak, lijkt ergens goed verstopt op een subpagina van de campagnesite. Mensen gaan niet minder vlees eten wanneer ze worden geconfronteerd met alle troeven van dat vlees: “... een stukje vlees brengt belangrijke voedingsstoffen aan (...) Bovendien weet ik dat onze kwekers duurzame inspanningen leveren voor de diervriendelijkheid en het milieu. Ik geniet dus gerust van vlees van hier (...), lezen we onder een campagnebeeld.

Van de sector zelf hoeven we - laat ons eerlijk zijn - niet veel meer te verwachten. Piet Vanthemsche en de Boerenbond durven al toegeven dat de Belg teveel vlees consumeert. Vragen dat ze zichzelf aan banden gaan leggen of de veggiedag actief beginnen te promoten is - zelfs in tijden van crisis onder de groententelers en grote ecologische problemen - hetzelfde als vragen aan de slager om wat minder vlees te verkopen.

De VLAM is echter een zogenaamd Extern Verzelfstandigd Agentschap, en haalt de middelen voor haar campagnes niet alleen bij de producenten, maar ook bij de Vlaamse Overheid. En het is vooral op die laatste dat we nog zitten wachten. Wanneer komt de eerste publieke campagne op de buis die informeert over de voordelen van meer plantaardig eten? Ze lijkt nog niet meteen in zicht: in het Vlaamse Actieplan Voeding en Beweging zit vleesvermindering niet opgenomen als een expliciete doelstelling. En met het financieren van commerciële boodschappen over de veiligheid van ons vlees zijn we verder van huis dan ooit. Op tv krijgen dergelijke spotjes, naast de financiële steun, bovendien ook nog eens de vertrouwenwekkende stempel “boodschap van algemeen nut” opgekleefd.

De promotie van een meer plantaardig voedingspatroon mag niet meer te lang op zich laten wachten. Volgens de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties behoort veeteelt wereldwijd tot de top drie oorzaken van elk belangrijk milieuprobleem, van klimaatverandering en ontbossing tot watervervuiling en verlies aan biodiversiteit. Wat gezondheid betreft verhoogt de westerse consumptie van dierlijke producten het risico op hart- en vaatziekten, overgewicht en sommige kankers. Maar het is vooral de groeiende vraag naar dierlijke producten in landen als India en China die verontrustend is. De FAO voorspelt dat tegen 2050 de wereldwijde vraag naar vlees zal verdubbelen. Dat is niet alleen een ramp voor het milieu: de vraag is ook of we negen miljard mensen kunnen voeden als zij allemaal veel vlees willen eten.

Het westen heeft dus een voorbeeldfunctie te spelen, en de consumptie moet hier naar omlaag. Een overheidsbeleid gericht op een transitie naar een meer plantaardige voedingspatroon hoeft trouwens niet te betekenen dat de veeboeren in de steek gelaten worden. Als een overheid kan mogelijk maken dat vlees duurder wordt, dan is dat niet alleen beter voor de volksgezondheid (en dus de staatskas), de dieren en onze planeet, maar ook voor onze landbouwers. En laat “duurder vlees” nu net zo ongeveer het enige punt zijn waarover Boerenbond en vegetarische lobby het eens kunnen geraken...

Vegetariër zijn of vegetarisch eten?

2011-08-30T06:21:00.000-07:00

In een paar vorige posts (flexibel vegetariër zijn en one bite of turkey) had ik het over de mogelijke voordelen van "flexibiliteit" of uitzonderingen maken. Mensen die zich vegetariër noemen, en die toch af en toe vlees eten, geven anderen (normale omnivoren) misschien een minder moeilijk beeld van vegetarisme of vegetarisch eten, en dat heeft natuurlijk zijn voordelen.
Maar er zijn ook nadelen van een dergelijke inconsistentie. Om er maar eentje te noemen: als ik op restaurant zeg dat ik vegetariër ben, en men serveert me vis vanuit het idee dat vegetariërs ook vis eten (omdat men dat al ervaren heeft), dan is dat redelijk vervelend.

Eerst en vooral: wanneer ik het heb over flexibel vegetariër zijn, dan heb ik het effectief over af en toe uitzonderingen maken. Niet over het systematisch iets wél eten (bvb kip of vis) dat niet vegetarisch is. Maar dat terzijde.

Een voorstel: wat als vegetariërs nu eens niet zozeer (op restaurant of andere plaatsen) zouden communiceren dat ze vegetariër zijn, maar dat ze vegetarisch eten. Je kondigt op restaurant of bijscholing of op een diner bij kennissen dus niet aan "ik ben vegetariër" maar wel "ik zou graag een vegetarische maaltijd willen." Dat heeft verschillende voordelen: ten eerste hebben we niet meer het probleem van de definitie. Wat vegetarisch is en wat niet is makkelijker te definiëren dan een vegetariër zelf (bedenk maar eens: is iemand die onbewust iets met vlees heeft gegeten, plots vegetariër af? Hoe lang? Is iemand die niet-vegetarische kaas eet wel of niet vegetariër?). Ten tweede, en belangrijker, we helpen op die manier die eeuwige tweedeling "vegetariër versus de rest" een beetje uit de wereld. Want die werkt alleen maar contraproductief, denk ik.

Ik verklaar me nader. Vandaag denkt wie het woord vegetarisch hoort, aan "vegetariër" en aan "vegetarisme". Maar een onderscheid tussen "vegetarisch" (het adjectief) en "vegetariër"/"vegetarisme" (substantieven) is niet nutteloos. "Vegetariër" en "vegetarisme" zijn zwart-wit woorden (of toch min of meer): je doet iets of je doet iets niet. Een "vegetarische maaltijd" (adjectief) kiezen of "vegetarisch eten", is iets wat iemand vandaag wel, morgen niet kan doen. Iets waarvoor hij of zij elke dag opnieuw kan kiezen.

In de praktijk: vegetarische maaltijden zijn er niet voor vegetariërs, maar voor mensen die vegetarisch willen eten (altijd of vaak of soms). Het belang daarvan is dat de vraag naar en het belang van deze maaltijden plots veel groter worden. Er zijn immers veel meer mensen die af en toe vegetarisch eten, dan dat er vegetariërs zijn. Vegetarische maaltijden worden zo uit het 2%-vegetariërs-verdomhoekje gehaald en krijgen een veel bredere aantrekkingskracht.

Minder vlees eten is een erg belangrijke zaak. Als we door ons taalgebruik en attitudes enkel het onderscheid vegetariër versus niet-vegetariër blijven benadrukken, doen we onrecht aan het feit dat er een heel grote groep mensen is die minder of geen vlees/vis eet. Wat ze gemeenschappelijk hebben is dan niet dat ze geen vlees eten (want dat doet de grootste groep wel) maar dat ze (af en toe of vaak of altijd doet er niet toe) vegetarisch eten. Er ontstaat dus minder tweedracht en een veel groter draagvlak voor meer veggie. En dat is waar het om draait.

"One bite of turkey"

2011-08-19T03:20:00.000-07:00

Een paar weken geleden schreef ik in het stukje Flexibel vegetariër zijn dat het misschien contraproductief is wanneer "echte" vegetariërs al te zeer gaan focusen op de uitzonderingen die "bijna-vegetariërs" maken.
Een leuk voorbeeld is dat van Bill Clinton, die nu veganist geworden is. Of niet? Bekij even de video op CNN.

Op Thanksgiving neemt Clinton 1 hap kalkoen. Voor vele veggies en vegans voldoende reden om hem geen vegetariër of veganist te noemen. Maar zoals ik al schreef: misschien is het voor velen bemoedigender om te weten dat zo één hap één keer per jaar toch nog kan of mag. En bovendien: als de journalisten Clinton geen vegan zouden noemen, was het woord en het concept niet in het nieuws geweest.

Over strategieën valt wél te discussiëren

2011-08-04T09:33:00.000-07:00

Don't worry, deze post gaat niet (echt) over Morrissey.

Er is de laatste dagen héél wat inkt gevloeid over Morrissey's vergelijking tussen het Noorse drama en wat McDonald's aanricht op het gebied van dierenleed. Ook op mijn stuk in De Standaard hierover kwam heel wat reactie - vooral van veggies die het niet eens waren met wat ik schreef.

Eerst en vooral: zelf ben ik, nadat ik het statement van Morrissey had gelezen en de eigenlijke video van het Poolse optreden gezien had, nog wat meer genuanceerd geweest tijdens een paar radiointerviews. De uitspraak bleek in elk geval uit zijn context gerukt en er was bovendien wat aan gesleuteld door de media (zij maakten er iets van als "Noorse drama niets vergeleken bij McDonald's". Dat was niet wat Morrissey zei. Ik moet ook toegeven dat een en ander ertoe geleid heeft dat er echt over vegetarisme en dieren eten gepraat werd, dus - hoewel niet alle praat goede praat is - is dat al een succes op zich.

Verder is het zo ongeveer tijd om het Morrissey-verhaal af te sluiten. Ik wou alleen de discussies van de voorbije dagen nog even als aanleiding nemen om het kort te hebben over verschillende strategieën. Heel vaak kwamen op Facebook reacties à la: al die verschillende aanpakken moeten naast elkaar bestaan, ze zijn complementair, of alle methoden zijn goed, of de ene mensen bereik je zo en de andere zo, dus 't is goed dat er wat vanalles is.

Daar zit, zoals in bijna alles, wel iets in, maar ik denk dat dit een beetje te gesimplificeerd is. Net zoals bij een oplossing voor het wereldhongerprobleem of klimaatverandering of kinderprostitutie of weet ik veel wat, willen we (neem ik aan) niet zomaar eender wat doen, maar willen we een manier van werken kiezen die ons dichter bij ons doel brengt, en liefst zo snel mogelijk. Vandaar is het belangrijk om over strategieën (en dan vooral communciatiestrategieën) na te denken. Dat staat niet gelijk aan anderen bekritiseren of verdeeldheid zaaien. Dat is, zo lijkt me, gewoon gezond.

Bij het kiezen van een methode kunnen we ons onder andere volgende vragen stellen:

1. welke methode zet het meeste zoden aan de dijk?
Jazeker, alle methodes hebben een zekere impact, maar er kunnen ongetwijfeld verschillen opzitten. De ene kan al efficiënter zijn dan de andere. Aangezien we doorgaans beperkte middelen kunnen investeren, lijkt het me belangrijk om de meeste (of alles) daarvan te investeren in de meest efficiënte methode. Natuurlijk kan je ook een methode kiezen op basis van "unserved audiences" of gaten in de markt, maar let dan op nummer 2.

2. zijn er bepaalde negatieve effecten aan een methode voor andere mensen?
Zoals gezegd, elke methode heeft een impact, maar het is perfect mogelijk dat je met methode A een positief effect creëert bij tien mensen, maar bij tien of honderd of duizend andere mensen een negatief effect. Het is erg belangrijk om hiermee rekening te houden.

3. wélke mensen bereik je met je methode (en welke mensen stoot je af met je methode)?
Het kan zijn dat je goed scoort bij een bepaalde groep van jongeren, maar dat je bijvoorbeeld heel slecht scoort bij belangrijke decision-makers. Op wie richt je je?

Dit allemaal maar om te zeggen dat het statement "alle methoden zijn goed" wellicht niet veel juister zal zijn dan "mijn methode is de enige juiste". Bepaalde methoden in vraag stellen en energie investeren in discussiëren, hoeft dus zeker niet nutteloos te zijn - al ga ik akkoord dat er grenzen moeten zijn en dat het ergens moet eindigen. Maar vaak wordt er wellicht niet voldoende over nagedacht.

Wat niet helpt is natuurlijk het feit dat sociale organisaties meestal niet het geld hebben om grondig onderzoek te doen naar de impact van hun strategieën. Met EVA tasten we ongeveer evenzeer in het duister. We hebben hier en daar indicaties, er is wat onderzoek, maar de kern van onze aanpak ligt - denk ik - in het ons proberen stellen in de schoenen van de mensen die we willen bereiken. Dat is een heel moeilijke opgave wanneer je heilig van iets overtuigd bent, maar het is een heel erg noodzakelijke oefening. Ik schreef er eerder over in You are not your audience.

Keer op keer merk ik hoe moeilijk het is voor mezelf en voor anderen om zich in te beelden hoe anderen zich voelen bij de eigen communicatie. En dat gevoel is uiteindelijk al wat telt. Zoals gezegd, wat waar is, is eigenlijk niet zo belangrijk. Je mag op je kop gaan staan en je mag duizend keer gelijk hebben, als de ander het zo niet aanvoelt, dan sta je nergens. Tenzij je doel natuurlijk is om gelijk te halen. Dan kan je maar best blijven proberen.

De afgelopen dagen merkte ik dat de voorstanders van het choqueren (à la Morrissey - veel veggies vonden er zelfs niets choquerends aan), de voorstanders van het "eens goed de waarheid zeggen", vooral vegetariërs zijn, en dat ik van andere mensen, niet-vegetariërs, doorgaans andere reacties kreeg. (Dit is een anekdotisch gegeven, en je zou er eigenlijk onderzoek moeten naar laten doen, maar zoals gezegd: geen geld.) Het zijn uiteraard de niet-vegetariërs die we bij EVA willen bereiken, niet om ze te overtuigen, maar om hen voor hen de informatie beschikbaar te maken, of om ze beslissingen te helpen nemen in de richting van vleesvermindering.

Wat er gebeurt is denk ik duidelijk. Of het nu gaat over milieu, geld geven aan het Zuiden, of dierenrechten: we hebben allemaal nogal makkelijk de neiging om te denken dat andere mensen zullen overtuigd worden of veranderen door datgene waar we zelf door veranderden of overtuigd raakten: die slogan, die video, die uitspraak, die foto... Het feit dat er in onze vriendenkring ook mensen zitten die op dezelfde manier overtuigd werden, maakt het allemaal nog misleidender: onze vrienden zijn heel vaak mensen waarmee we een en ander gemeenschappelijk hebben. Daarnaast zijn er nog andere hinderpalen om een goed inzicht te hebben in wat de beste aanpak is: we zien voor een stuk wat we willen zien. En ook: eens we ons iets eigen gemaakt hebben, is het moeilijk om daarvan af te stappen of dat in vraag te stellen. Het is van ons, we doen het al een tijdje, we kunnen er niet meer objectief naar kijken.

Bij EVA hebben we gekozen voor een bepaalde methode, met als kenmerken onder meer positiviteit, nadruk op lekker eten, een graduele aanpak, en "alle redenen om minder of geen vlees te eten zijn goed". Of dat de beste methode is, dat weten we niet, we kunnen alleen maar hopen dat het werkt. En er zijn zeker andere werkwijzen die complementair zijn en die moeten bestaan, en die wij zelf niet doen. Op het gebied van het verminderen van dierenleed kunnen dat zijn: goede straatacties die media-aandacht trekken bijvoorbeeld. Campagnes om ook het welzijn van dieren te verbeteren. Vegetarische catering. Undercover videos maken van dierenleed en die wereldkundig maken... Allemaal dingen die naast elkaar kunnen bestaan.

Waar ik hoegenaamd niet in geloof (niet meer, want vroeger deed ik eraan mee) is in mensen schuldgevoelens aanpraten. Wellicht zijn er vele vegetariërs die hiermee instemmen, maar ik vrees dat we ons niet altijd realiseren hoe makkelijk mensen wel schuldgevoelens krijgen door wat we communiceren (of alleen al door wat we eten!). "Dat is hun probleem", hoor ik sommigen zeggen. Nee, ook ons probleem. "Meat is murder" is bijvoorbeeld (onrechtstreeks) een beschuldiging, of, tenminste, klinkt als een beschuldiging voor de meeste mensen. Even wat citeren:

The animal advocacy movement is notorious for pointing the finger at those who fail to live up to our standards. In the 1980s and 1990s many posters proclaimed “Meat is Murder.” One animal rights t-shirt sports a picture of a cow and the slogan “I died for your sins.” We may find such slogans funny (or true), but studies have consistently found that as non-profits increase the amount of guilt in their messages, their persuasiveness drops (Dillard, Kinney and Cruz 1996; Coulter and Pinto 1995).

One reason for this is that most of us think of ourselves as decent people. We do what's right, and we live ethical lives. When we are confronted with the reality that we are causing someone else to suffer (such as the animal that ended up on our plate), we have two choices. We can admit that what we are doing is wrong, and that it is causing unnecessary suffering and death; but an admittance like that would contradict our belief that we are a good person. The second and easier choice is to find a justification for why our behavior is in fact okay: "animals were put here for our use," "animals don't feel pain," "who cares they're just animals," etc. When we feel personally responsible for causing someone else to suffer we automatically start to value them a lot less, which gives us an excuse to not care about what happens to them. (Lerner and Simmons 1966).

Voor mij houdt dat allemaal erg veel steek. Het zijn zaken waar we af en toe moeten bij stil staan, en dat gebeurt enkel als we ons in de ander z'n schoenen plaatsen, en ons inbeelden hoe het voor hem/haar is om onze boodschap te horen.

Als we de wereld echt en snel willen veranderen, kunnen we dan niet beter onszelf en anderen af en toe even in vraag te stellen, en er niet te snel van uit te gaan dat alle middelen goed zijn? Er staat teveel op het spel.

PS: Morrissey fans, ik heb niets tegen Morrissey. Hoera voor zij die niet onverschillig zijn.

Morrissey, moord, media en McDonald's

2011-07-28T08:54:00.001-07:00

Morrisey zei volgens dit bericht in De Standaard dat McDonald's erger is dan de aanslagen in Noorwegen. Wat moet je van zo'n uitspraken denken?

Eerst en vooral: er valt volgens mij wel zinnig te discussiëren over de relatieve aandacht die bepaalde feiten, drama's, rampen... in de media en van mensen krijgen. Wat dichter bij ons staat, wat gebeurt in Westerse landen, krijgt meer aandacht. Frank Deboosere - een mens met een hart - illustreerde dit hier duidelijk: Orkaan Katrina (2005; 1.800 doden) is bij iedereen bekend, orkaan Nargis (2008; 146.000 doden) heel wat minder. Wat meer spectaculair of zeldzamer of choquerender is - zoals de moorden in Noorwegen - kan ook meer aandacht krijgen dan andere meer alledaagse, maar soms nog ergere feiten. Daar valt wellicht niet zoveel aan te doen, dat heeft niet alleen te maken met hoe de media werken, maar vooral met hoe de mens in elkaar zit.

Morrissey doet een beetje hetzelfde: hij geeft aan dat de aandacht voor het Noorse drama ergens buiten proportie is. Probleem is natuurlijk dat hij vergelijkt met dierenleed, niet met mensenleed. Een uitspraak als "wat er gebeurt in de Hoorn van Afrika is vele malen erger" zou lang zo choquerend niet geweest zijn (hoewel nog altijd delicaat). Wat choqueert is dus vooral de vergelijking tussen mensen- en dierenleed.

Om te weten welke reacties een dergelijke uitspraak veroorzaakt, zou je natuurlijk onderzoek moeten doen in de straat, maar ik denk dat 't veilig is om te stellen dat ze niet te positief onthaald wordt bij het grootste deel van de bevolking.

En dat is nu precies wat cruciaal is. Een boodschap mag nog zo onweerlegbaar juist, waar, correct zijn (en in dit geval laten we de correctheid van zijn uitspraak even in het midden), wat telt - als je het tenminste hebt over verandering creëren - is hoe die boodschap aankomt. Om McLuhan een beetje te parafraseren: "the interpretation is the message". Wat voor zin heeft het om een boodschap te verspreiden als niemand hem kan horen, als mensen er alleen kwaad door worden? Ja, je kan hopen dat als je dat zo een paar keer na elkaar doet, er uiteindelijk iets doordringt (als je dat niet hoopt ben je helemààl nutteloos bezig, en werk je enkel je eigen frustraties uit). En met dat herhaaldelijk stampen zàl je ook wel enig resultaat hebben, maar wellicht minder snel en bij een veel kleiner aantal mensen dan wanneer je communiceert op een toegankelijke manier.

Om dit nog wat duidelijker te maken: een meevaller is nog dat Morrissey's boodschap in dit geval niet zo beschuldigend klinkt (behalve dan voor McDonald's), maar beeld je in dat hij zou zeggen: wat alle vleeseters samen doen is veel erger dan de moorden in Noorwegen. Ongeveer dezelfde boodschap, even ondubbelzinnig gesteld, maar gericht naar het individu, niet naar een bedrijf. De boodschap mag zo waar zijn als je wil, je bereikt er alleen maar mee wat je niet wou bereiken: dat nog meer mensen nog minder openstaan voor vegetarisch eten.

Een en ander heeft te maken dat mensen voor sommige boodschappen niet *willen* openstaan omdat er teveel gevolgen kunnen vasthangen aan instemmen met de boodschap (zie ook mijn post over vegetarisme, gulzigheid en gsm). Ze hebben met andere woorden maar heel weinig redenen nodig om te rechtvaardigen dat ze niet naar dergelijke boodschappen luisteren. Als we willen dat mensen oor hebben voor wat we te vertellen hebben, kunnen we hen beter zo weinig mogelijk excuses geven om ons te negeren.

You are not your audience

2011-07-26T09:40:00.001-07:00

Wij onderbreken whatever you are doing voor een heel belangrijk bericht.

Er zijn heel veel goede mensen die goede dingen doen (vegetarisch eten, milieuvriendelijk leven, niet roken, weet ik veel wat) en die graag zouden hebben dat andere mensen daar ook aan mee zouden doen. Eerst en vooral (maar terzijde): daar is niets mis mee. Als je echt overtuigd bent van de waarde van iets, dan kan je bijna niet anders dan willen dat anderen meedoen. Laat ons ons daar niet over schamen.

Maar waar ik het eigenlijk over wil hebben: wanneer je andere mensen wil meekrijgen, dan is wat in de titel van dit stukje staat gewoonweg e-norm be-lang-rijk. Enorm belangrijk dus. You are not your audience oftewel: jij bent niet het publiek dat jij wil bereiken. Je publiek is in vele gevallen heel waarschijnlijk in heel wat opzichten *anders* dan jij.

Ik geef een voorbeeld, uit mijn eigen leefwereld. Heel vaak krijgen we via Facebook, mail en andere kanalen opmerkingen van overtuigde (en zeer goed menende) vegetariërs die ons zeggen dat we geen ongezonde, of geen onduurzame producten mogen aanprijzen, of dat we moeten zwijgen over vleesvervangers want dat die helemaal niet nodig zijn en dat de vegetarische keuken veel betere dingen biedt, enzovoort. Meestal gaat het om mensen die al enige expertise hebben in vegetarisch koken, die misschien zelfs een andere smaak (minder zoet, minder zout) ontwikkeld hebben, soms zelfs mensen die misschien helemaal niet zoveel belang hechten aan eten, enzovoort. Niet dat ze af en toe geen punt hebben, maar ik vertel hen dus graag: you are not your audience. Zoals jij denkt, denken vele andere mensen wellicht niet. Geen vleesvervangers nodig? Great, maar denk es aan die andere mensen. Denken ze dat ook, of hoop jij dat ze dat ook denken?

Ik heb het over het feit dat die andere mensen, die nog warm gemaakt moeten worden voor vegetarische of vegan voeding, wél geven om lekker, *niet* altijd de moeite willen doen om naar de natuurvoedingswinkel te gaan, *niet* altijd meteen een wat meer afwijkend recept met nieuwe ingrediënten willen of durven klaarmaken dan wat ze gewoon zijn.

De ideale voeding is (denk ik) puur plantaardig én gezond (dat wil zeggen suikerarm of suikervrij, niet teveel zout, niet teveel vet, veel rauw enz.), en duurzaam (en dat wil zeggen lokaal en seizoensgebonden en fair trade en bio en verpakkingsarm) enzovoort, maar ook betaalbaar, lekker en makkelijk klaar te maken.
Misschien ben ik nog een en ander vergeten, maar da's alvast een hele zware boterham (soms spreken deze verschillende aspecten elkaar zelfs onderling tegen). Verandering introduceren we echter liefst stukje bij beetje, en je mag me proberen overtuigen van het tegenovergestelde, maar maaltijden en producten die aan al deze criteria tegelijk voldoen, die zijn niet zo dik gezaaid. Vandaar nemen we het stukje bij beetje, en leggen wij bij EVA de nadruk op onze prioriteit (geen dierlijke producten) en zorgen we ervoor dat 't vooral lekker is.

't Is onze strategie, ze kan doeltreffend zijn of niet. Suggereer gerust een betere :-) Maar in elk geval: hou in de eerste plaats rekening met het publiek dat je wil bereiken.

(ps ter inspiratie)

Kristl Strubbe (2): vleesvervangers en goesting.

2011-07-24T02:22:00.001-07:00

Ik heb al eens over Kristl Strubbe geschreven en ik schreef al over vleesvervangers. Vandaag over beide tesamen.

Mevrouw Strubbe - zoals gezegd beschouw ik haar als een bondgenote, want ze is grotendeels vegetariër - schreef op 27/6 in haar 'Dagelijks Brood' column nogmaals over vlees of geen vlees (zie hier, voor geabonneerden op DS online).

Haar argumententie komt hierop neer dat ze het niet kon volhouden om steeds 'namaakvlees' in haar mond te stoppen, en ondertussen flexibeler is geworden en af en toe, wanneer ze bijvoorbeeld zin heeft in de tajine met kip in haar favoriete Marokkaanse restaurant, daar gewoon aan toegeeft. "En al ben ik dan geen echte vegetariër, dan is dat maar zo. Het lijkt me gezonder dan dat grote doen alsof."

Eerst en vooral: ik schreef in mijn vorige blog over "flexibel vegetariër zijn". Dat was geen pleidooi aan vegetariërs om plots allemaal uitzonderingen te beginnen maken, maar wel een appèl om verdraagzamer te zijn tegen mensen die dat wel doen, en om te kijken naar de stappen die die mensen wél nemen, in plaats van zich blind te staren op die ene uitzondering - die tajine met kip dus, in dit geval. (ondertussen, o ironie, ben ik dat hier nu wel net aan het doen :-). Zoals gezegd geloof ik dat veel mensen sneller zullen verleid worden om meer vegetarisch te eten en bijna-vegetariër te worden wanneer ze niet het idee hebben dat ze 100% consequent moeten zijn. Als Kristl Strubbe dat zo aanvoelt, dan moet ze dat zeker doen. Dat ze "geen echte" vegetariër is, mag niet meer zijn dan een nuchtere, niet-veroordelende constatatie, die vegetariërs wat mij betreft gerust nog mogen maken, maar gewoon om te zorgen dat de omwereld aan de 100%-vegetariërs geen "uitzonderingen" begint op te dringen, niet om te beschuldigen, te veroordelen of uit-de-club-te-sluiten.

Waar ik het in Strubbe's column wat moeilijk mee heb, is de veralgemening die ze maakt. Ik ken haar precieze beweegredenen niet om (bijna) geen vlees, maar wel vleesvervangers te eten. Zij blijkt ontgoocheld door de namaak:

"Er is heel wat doorzettingsvermogen nodig om jezelf jarenlang wijs te maken dat een veggie hamblokje hetzelfde is als een echt hamblokje. De veggie versie is gemaakt van soja, wei en aardappelzetmeel. Een of andere aromatoevoeging zorgt voor een hamsmaak en de betwistbare kleurstof Allura rood geeft de substantie een hartige roze hamkleur. Waarom wou ik dit ook alweer eten? De vegetarische industrie gaat nog verder. Wie naast vlees ook geen vis wil eten, heeft de keuze uit massa's veggie variaties: van veggie scampi tot veggie tonijn en zelfs veggie kaviaar. En wie nog een stapje verder gaat en ook geen kaas wil eten, krijgt veggie parmezaan, veggie mozzarella en veggie fonduekaas op zijn bord."

Ten eerste: uiteraard heeft niet elke veggie de ervaring van gemis aan vlees. Misschien sowieso niet, misschien dank zij het bestaan van vleesvervangers. Laat ik even voor mezelf spreken: ik eet graag vleesvervangers, misschien zelfs omdat ze me doen denken aan het vlees dat ik vroeger at (want dat at ik graag), maar 1) ik zou er nooit of te nimmer aan denken om nog een stuk vlees in mijn mond te stoppen en 2) ik heb er geen last van dat ik een "imitatieproduct" eet. Ik hoef mezelf niet - zoals Strubbe zegt - "jarenlang wijs te maken dat een veggie hamblokje hetzelfde is als een echt hamblokje". Aan dat "wijsmaken" is eenvoudigweg geen behoefte. Dat komt natuurlijk doordat mijn motivatie om geen vlees te eten nogal diep zit, en zo ongeveer alle gustatieve behoeften kan overtroeven, in mijn geval.

Nu, zoals gezegd, dat is niet voor iedereen zo, en die smaak, da's wel degelijk een belangrijk aspect van de hele zaak. We hebben lekkere - en voor sommigen ook authentieke - producten en gerechten nodig om de grote hoop van de mensen mee te krijgen. Goesting (een woord dat mijns inziens ondertussen een vreselijk cliché geworden is, maar dat terzijde) is inderdaad een belangrijke motor van verandering. Maar veralgemeen dat niet a.u.b. Er zijn wel degelijk nog mensen die belangrijkere waarden hebben dan goesting.

En om te eindigen nog iets over die producten die Strubbe afwijst. Liever het echte product, zegt zij. Liever geen namaak. Nu kan het zijn dat de kip van Hafid een natuurproduct is, maar meer waarschijnlijk is dat vlees een erg onnatuurlijk product, afkomstig van een dier dat een erg onnatuurlijk en onnatuurlijk kort leven heeft geleden. Eigenlijk is het wellicht een kuiken dat tegen de leeftijd van zes weken helemaal is vetgemest (vergelijkbaar met een jongen van acht die eruit zou zien als Arnold Schwarzenegger in zijn gloriedagen). Ik weet 't niet, maar mij lijkt dat allemaal veel minder aantrekkelijk dan eventueel wat aroma's of wat kleurstoffen (als die er al zijn, want vleesvervangers zijn vaak bio).

Weet je wat 't is? Over waar die kip vandaan komt, daar denken we liever niet teveel over na. De herkomst en samenstelling analyseren van dat veggie hamblokje, dat is lang niet zo bedreigend. Ik wil het even niet hebben over wat er allemaal in die échte kip of in dat échte varken gaat, maar - ook al lijkt het me dat ze dat al weet - mocht mevrouw Strubbe de levenscyclus van de kip van Hafid kennen, dan zou de *goesting* haar wellicht snel vergaan.

Flexibel vegetariër zijn?

2011-07-12T11:38:00.000-07:00

Ik wil iets zeggen waar vele rabiate vegetariërs en veganisten misschien het vliegend sch*#!t zullen aan hebben. Het gaat over flexibele vegetariërs. Ik schrijf bewust niet "flexitariërs", want deze laatste term heeft (jammer genoeg vind ik) de betekenis gekregen van "parttime vegetariër": iemand die pakweg 3 à 4 dagen per week veggie eet en andere dagen vlees. Nee, ik heb het over vegetariërs die af en toe uitzonderingen maken. Da's moeilijk om te zeggen, want vegetariërs die af en toe uitzonderingen maken, dat zijn eigenlijk geen vegetariërs.

En daarover gaat het. Als ik vroeger dergelijke bijna-vegetariërs (laat ons ze zo even noemen) tegenkwam, dacht ik altijd: hoe flauw, hoe inconsequent, hoe hypocriet. Ondertussen ben ik - terwijl ik zelf nog steeds een min of meer uitzonderingsloze veganist ben, daar niet van - van mening veranderd. Ja, ik stoor me zelfs een beetje aan de ("echte") vegetariërs die er altijd als de kippen bij zijn om van die bijna-vegetariërs te wijzen op hun uitzonderlijke "fouten", en die die ochot ene keer dat persoon x zich vergrijpt aan een stuk vis of een lamsbout, moord en brand schreeuwen.

Nee, ik vind vlees eten niet iets dat echt te verantwoorden is. Maar ik bedacht me: ik hoorde al zo vaak zeggen: ik zou wel vegetariër willen worden, maar [vul gerecht naar keuze in] zou ik nooit kunnen missen. En vaak doen dergelijke mensen dan maar niets. Waarom niet? Om verschillende redenen, maar wellicht ook voor een deel omdat vele "echte" vegetariërs deze would-be veggies met of zonder woorden wel duidelijk maken dat ze dan niet echt zijn, dat ze er dan niet bijhoren (jawel, ik heb het zelf ook nog gedaan, mea culpa). Is er niet iets te zeggen voor een minder strikt, minder zwart-wit beeld van vegetarisme? Flexitarisme met de betekenis die ik graag aan het woord zou geven: vegetariër maar met af en toe een uitzondering.

Laat ons niet vergeten dat het voor veel mensen, die niet zo overtuigd zijn als de "echte" vegetariërs, niet altijd makkelijk is om nee te zeggen, om te weerstaan aan sociale druk, om voor de zeventiende keer dezelfde schotel te eten omdat je vlees en vis weigert. En laat ons ook echt zeer goed bedoelde redenen voor uitzonderingen in acht nemen: het niet willen tonen aan je tafelgenoten dat je per sé een moeilijke persoon moet zijn als je liefst vegetarisch eet. En soms - ik weet het, het kan bij velen op weinig begrip rekenen - wil je je gastvrouw of gastheer niet voor de borst stoten en maak je... die uitzondering.

De reacties van de "echte", uitzonderingsloze vegetariërs kunnen goed bedoeld zijn. Men wil er bijvoorbeeld over waken dat het begrip vegetariër of vegetarisme niet verwatert tot iets dat noch mossel noch vis is (pun intended). Of men wil aantonen dat je écht wel zonder vlees en vis kan. Maar soms komt de reactie ook vanuit een soort verlangen om zuiver en puur en echt te zijn. Ik vraag me af wat we, de planeet en de dieren, met dat soort van ideologie geholpen zijn. Meer nog, ik vraag me af of de nadruk op puurheid en zuiverheid en uitzonderingsloosheid, niet meer kwaad dan goed doet. Dit is geen pleidooi voor uitzonderingen. Wel voor grotere tolerantie, wat meer nadenken, meer begrip, en minder blindstaarderij op die uitzonderingen.

Ik ben niet voor principes omwille van principes. Ik bekijk graag het effect in de praktijk. En wellicht zijn de reacties die onze voedingswijze bij anderen teweegbrengt, minstens even belangrijk (qua impact en effect) als het eten dat al dan niet op ons eigen bord belandt. Meer aandacht voor communicatie dus, en minder voor navelstaarderij en vitterij.

P.S: Iets waar ik zelf het antwoord nog niet op gevonden heb (misschien kan je me helpen): stel iemand eet een heel jaar vegetarisch, zonder uitzonderingen, eet dan 1 x een schotel met vlees, en eet dan weer een heel jaar uitzonderingsloos vegetarisch. Vraag: hoe lang was deze persoon (if ever) vegetariër?

Over vlees en roken

2011-07-03T02:29:00.000-07:00

Het rookverbod is gearriveerd, en de vergelijking tussen roken en vlees eten, of het reageren tegen beide, steekt nog es de kop op. Nota bene in een column van televisiemaker en columnist Patrick De Witte:

"Tussen rokers en niet-rokers is het zoals tussen vleeseters en vegtariërs/veganisten. In het ene kamp zitten mensen die bereid zijn om gretig, ja gulzig in het leven te bijten - en bij uitbreiding in een malse entrecote - ook al weten ze dat daar op lange termijn een ernstig gezondheidsrisico aan verbonden is en dat de geïndustrialiseerde veeteelt voor het milieu doet wat een vers gedraaide hondendrol voor een parketvloer kan betekenen. In het andere kamp: mensen die menen dat ze moreel én fysiek superieur zijn, dat ze uiteindelijk Bru zullen pissen en rozenblaadjes zullen kaken en op hun honderste verjaardag gezond zullen blozen van pure dierenliefde en ecovriendelijkeheid, omdat ze hun leven lang een bal gehakt hebben gerefuseerd ten faveure van een klont tofu."

Mooi gezegd, dat wel, maar jammerlijk clichématig en simplistisch. Rokers en vleeseters genieten van het leven, vegetariërs en niet-rokers zijn ijdele moraalridders die voor wie alle plezier moet wijken ten voordele van de gezondheid en onze planeet. Zo eenvoudig is het universum van Patrick De Witte. Nu, in alle clichés zit een grond van waarheid. Zo ook hier: vegetariërs (over niet-rokers of anti-rokers heb ik het even niet) zijn vaak een brok te ernstig en durven al es zeuren. Maar dit terzijde. Alleen al de verschillende redenen die er zijn om geen (of minder) vlees te eten, en die Mr De Witte zelf ook aanhaalt, zouden moeten aantonen dat het allemaal zo zwart-wit niet is. Sommige vegetariërs zijn enkel en alleen (of hoofzakelijk) vegetariër om gezondheidsredenen. Ze "refuseren" vlees niet omdat het nefast is voor het milieu of voor de dieren. Wie dat wel doet, geeft heel vaak geen bal om zijn gezondheid, en kan gerust de bon-vivant (jawel, dat kan ook als veggie) uithangen, en roken en drinken dat het een lieve lust is.

Zelf heb ik altijd heel graag en veel vlees gegeten, zo tot mijn 22ste (dat heb ik hier al es gezegd). Steak au poivre à la crème, met frieten: dat was mijn lievelingseten. Maar het feit dat ik sinds een jaar of vijftien andere dingen belangrijker vindt, en dat ik die steak niet meer eet, doet niets af aan mijn levenskwaliteit, en betekent niet dat ik niet meer kan genieten van eten. Integendeel.

Soit, het is zo evident dat we er niet verder op in hoeven te gaan, maar nog dit: het badinerend discours van meneer De Witte is minder onschuldig (o jee!) dan het lijkt. Als we de mythe bestendigen dat genot en ongezond+onduurzaam gedrag onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, dan zijn we ver van huis. Mr. De Witte realiseert zich ook wel dat hij zichzelf iets wijsmaakt, en weet hopelijk dat we wel degelijk stappen moeten ondernemen om onze planeet een handje te helpen. We moeten met andere woorden gaan geloven (en zo'n opvattingen en attitudes worden mede *gemaakt* door het discours dat errond gevoerd wordt) dat het op zijn minst mogelijk is om te genieten van eten, van gewoontes, van hobby's... van dingen die duurzaam en gezond zijn.

En tenslotte moet ik hierover nog iets kwijt:

"Hier is een tip: ga naar een café waar ze niet roken. Ik ben geen balletfan en - raad eens? - ik ga dan ook niet naar het ballet! Ik weet namelijk dat ze daar gaan balletdansen, zoals ik weet: in een café wordt er gerookt. Zo is het altijd geweest en zo hoort het te zijn."

Mag ik naar de kliklijn bellen om bullshit aan te geven? Bij mijn weten spreken we nog altijd over Café De Sportwereld en niet over Rookruimte De Sportwereld. Roken lijkt me allerminst een noodzakelijk onderdeel van het fenomeen "café". Gezelschap, en hoogstens alcohol, dààr gaat het om. Roken is situationeel. Ik vermoed dat sommige hevige pro-rokers vroeger hetzelfde durfden te zeggen over het restaurant: het hóórt er nu eenmaal bij dat je na het eten een sigaret opsteekt (en wie naar Mad Men kijkt, weet dat tabak vroeger ook schijnbaar onlosmakelijk hoorde bij het bed, het werk, seks, TV-kijken, het bad, de treinrit, en het koken). Dus nee, binnen een paar jaar is het voor iedereen duidelijk dat Mr De Witte z'n argument geen hout snijdt (maar laat dat ons niet beletten om het nu reeds te bestempelen als nonsens).

Soit, om positief te eindigen, we zijn toch blij dat we zover gekomen zijn dat dergelijke columnisten de schade die vlees toebrengt toch al publiekelijk kunnen herkennen. Laten wij, wijze en verstandige vegetariërs (mezelf en mijn vriendinnen Merel, Linde, Vlinder & Annemarijn) deze brave man vergeven, aangezien hij niet weet wat hij doet, terwijl hij zichzelf zo jammerlijk in de vernieling rookt, en het onze Moeder, de Aarde, zo moeilijk maakt met die godslasterlijke biefstukken die hij eet, terwijl hij zijn negatieve energie de wereld instuurt.

Genoeg gezwetst. Deze vegetariër stapt van zijn spreekgestoelte en gaat op zijn terras in de zon een goede Chardonnay drinken bij een maaltijd van nieuwe aardappeltjes, verse tuinbonen en een toch wel zeer te smaken seitansteak met sojaroomsaus. En mochten we toevallig roken zouden we na het eten eventueel een sigaret opsteken.

Kristl Strubbe (1): vlees en de overheid

2011-06-28T08:54:00.001-07:00

Kristl Strubbe, OpenVLD schepen in Mechelen, en columniste in De Standaard, is zo ongeveer vegetariër, en de veggie "beweging" mag haar dus als een bondgenoot beschouwen. Alleen jammer dat ze over vegetarisch eten - waar ze, zo vermoeden we toch, met een goede reden voor kiest - zo'n vreemde dingen schrijft. Of dwingt iemand haar misschien om (bijna-)vegetariër te zijn? Je zou het haast denken. Naar aanleiding van een recente column van haar over vleesvervangers in De Standaard, even een reactie op haar schrijfsels in twee delen. Eerst op een oud stukje.

In een column van 18 oktober, schrijft ze:

Ik eet geen vlees. Ik doe dat omdat vlees eten niet gezond is en niet nodig. Ik heb geen overheidscampagne nodig gehad om die beslissing te nemen. Ik betwijfel ook of een bezorgde overheid mij tot die keuze had kunnen bewegen. Vlees eten is immers geen bedreiging voor de gezondheid van andere mensen.

Mja, maar wil dat volgens haar zeggen dat (hoge) vleesconsumptie geen sociaal-problematische kwestie is? Vreemd, hoe iemand die toch met deze zaken bezig blijkt te zijn, totaal voorbijgaat aan de hele sociale problematiek rond vlees. We ‘bedreigen’ met vlees eten elkaars fysieke gezondheid niet rechtstreeks (zoals bij roken wel het geval is), maar hoge vleesconsumptie is wel een bedreiging voor de planeet (de FAO noemt veeteelt de 1ste, 2de, of 3de belangrijkste oorzaak van elk groot milieuprobleem), is erg problematisch wat betreft de voedselvoorziening in de wereld, en - als we onze niet-menselijke medebewoners ook even mogen meenemen - de intensieve veeteelt is een ramp voor dieren. Bovendien nemen welvaartsziekten epidemiologische proporties aan en kosten ze de staat en de belastingbetaler hopen geld. Geen redenen voor een overheid om *iets* te proberen doen? Preventie, bijvoorbeeld?

Stel dan nog dat het effect van onze massale vleesconsumptie enkel onze eigen gezondheid betrof. Mevrouw Strubbe heeft nu eenmaal al de keuze gemaakt om gezond te eten, op eigen houtje. Niet iedereen is op dezelfde manier voldoende geinformeerd, heeft de discipline, het geld of andere nodige middelen. Wanneer sommige wetenschappers fastfood even verslavend noemen als heroïne (http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/2707143.stm), zou er dan geen reden kunnen zijn om toch iets minder voorzichtig te zijn met overheidscampagnes? Het antwoord van mevrouw Strubbe voelen we natuurlijk al van ver aankomen: ze heeft het niet zo voor paternalisme - de eeuwige dooddoener. Misschien ziet ze iets in libertair paternalisme?

In verband met een mogelijke vettaks schrijft ze:

Stel dat mijn overbuurman (...) arm is, en zich alleen een wekelijkse portie vette worst kan permitteren. En stel dat met een vettaks die worsten even duur worden als een kilo prinsessenbonen. Ik geef u op een blaadje dat die buurman niet opeens overschakelt op prinsessenbonen, maar gewoon wat minder worst koopt.

Klopt. Maar wat is precies het probleem met minder worst kopen? Men kan natuurlijk vrezen dat sommige mensen of bevolkingsgroepen dan plots te weinig zullen eten, maar aangezien er momenteel te veel dierlijke producten worden geconsumeerd, lijkt het risico eerder beperkt.

Geen vettaksen, zegt Strubbe. Wel gezonde voeding goedkoper maken. Dat klinkt natuurlijk veel sympathieker, en op het eerste gezicht ook efficiënter. Maar onderzoek stelt hier vragen bij. Het resultaat van een studie (The Influence of Taxes and Subsidies on Energy Purchased in an Experimental Purchasing Study, Epstein et all, 2010) die onderzocht wat de invloed was van ongezond voedsel belasten versus gezond voedsel goedkoper maken, kwam tot de conclusie dat het eerste efficiënter was om calorie-inname (denk globesitas) te reduceren. Het goedkoper maken van gezonde voeding leidde vooral tot een hogere energie-inname.

"Mij lijkt het evident dat je een overtuigde keuze voor gezond leven alleen zelf kan maken," zegt mevrouw Strubbe. Daar zijn we het met haar eens, maar we spreken hier toch niet over gezond voedsel door de strot rammen? Ik neem aan dat we met "overheidscampagnes" vooral sensibiliseringscampagnes bedoelen. Mensen sensibiliseren over wat gezond is en wat minder gezond is, lijkt u dat nutteloos?

Goed uitgevoerde overheidscampagnes zouden wel eens heel wat zoden aan de dijk kunnen zetten. Al is het maar als tegengewicht tegen het marketingapparaat van de voedingsproducenten die vooral massaal ongezonde voeding in de winkelrekken brengen (en neem het van me aan, daar zit véél meer geld dan bij de sector van de gezonde voeding).

Vegetarisme, gulzigheid en gsm's.

2011-06-12T11:36:00.000-07:00

Wanneer vegetariërs of dierenactivisten geen of weinig begrip hebben voor hun omnivore medemens, die, tegen alle berichten over dierenleed, klimaatverandering, gezondheidsepidemies enzovoort in, toch lekker à volonté vlees blijft eten, dan ben ik soms even zo vrij om hen op een paar dingen te wijzen (en soms moet ik dat ook bij mezelf doen, want ik ben ook niet altijd vol begrip, mens die ik ben). Ten eerste vraag ik hen of ze zelf ooit vlees gegeten hebben. In mijn geval: heel lang en heel graag, en 't was heel moeilijk om te veranderen (zie twee posts geleden). Ten tweede stel ik hen voor om eens te kijken naar een gewoonte die ze willen veranderen, maar waar ze nog niet in geslaagd zijn. In mijn geval, bijvoorbeeld: minder eten.

Ik ben net terug van een vegan festival in Malaga. We verbleven een week in een hotel aan de kust, waar de workshops en lezingen doorgingen. Twee keer per dag was er een groot vegan buffet. Dat betekende als het ware twee keer per dag eten - voor de mensen die het kennen - van het Komkommertijdbuffet. Na de eerste paar maaltijden heb ik bij mezelf bijna elke keer gezegd: dit is decadent, deze keer ga ik minder eten. Vandaag ga ik niet bijscheppen. Vandaag niet én frieten én spaghetti (niet dat ik erop moet letten voor de lijn of zo, want ik ben een van die types die nooit een gram bijkomt of afvalt, hoeveel ik ook eet). Maar dat is nooit gelukt. Er is iets in mijn maag, in mijn tong, in mijn hoofd... dat sterker is dan mezelf. Geen idee hoe het verklaard moet worden, maar ik worstel ermee, ik slaag er niet in, en het helpt me om te snappen dat sommige vleeseters wel willen maar niet kunnen.

Da's een voorbeeld wat het fysieke-gustatieve aspect betreft. Er zijn er ook cognitieve. Net zoals vele, ook verstandige, omnivoren niet willen weten dat veel vlees consumeren de aarde en de dieren gevoelige schade toebrengt, wil ik bijvoorbeeld liever niets lezen of horen over de mogelijke schade van telefoneren met een gsm. Gewoon omdat ik mijn gsm (zeg nooit gsm tegen een smartphone, mijn ding doet alles, behalve frieten bakken) heel graag gebruik. Net zoals een vleeseter heel graag zijn biefstuk heeft. Cognitieve dissonantie heet het. En het is des mensen. Ik pleit schuldig. (en neen, ik kan u niet vertellen of die gsm nu wel of niet schadelijk is, omdat ik er nog steeds niet genoeg over willen lezen heb)

Maar geen reden tot wanhoop. Ik geloof dat het hart en de rede samen ooit zullen zegevieren. Bij mij en bij iedereen. Ondertussen: smakelijk.

Open brief aan Axl Peleman

2011-06-12T04:23:00.000-07:00

Beste Axl,

Lang geleden, in 2004, hebben wij nog samengewerkt: je toen nog vegetarische hoofd prijkte - inclusief konijnentandjes - op een affiche voor ons vegetarische evenement V-day. Je was toen de enige echt overtuigde veggie BV. En ik bedoel wel degelijk écht overtuigd: in Humo liet je ooit eens noteren dat je een broodje waar vlees op gelegen had net zo min zou aanraken als een broodje dat met stront in contact geweest was. Vlees is stront, zo zei je toen. Ook in het interview dat ik destijds van je afnam, kwam je heel overtuigd over.

Ondertussen ben je al lang geen vegetariër meer. We lazen dat vorige week nog eens in de krant (GVA, 6/6/2011):

Vegetarisch eten bleek er na 15 jaar te veel aan te zijn. Niet genoeg tijd. (...)
"Vijftien jaar lang at ik geen vlees. Uit ideologische overwegingen. Maar sinds een jaar of zes heb ik het vegetarisme achter mij gelaten. Het is een gezonde levensstijl als je er veel tijd in steekt. Tijd die ik niet meer had, of er in ieder geval niet meer voor over had. Ik ben heel vaak onderweg. Op dagen dat ik moet optreden, wil ik wel eens een lekkere snelle snack. Wel, in een frituur vind je geen quorn en een lekkere vegetarische pitta ben ik ook nog niet tegengekomen. Zelfs thuis is het niet makkelijk om lekker vegetarisch te koken. Het vergt denkwerk, creativiteit en - alweer - tijd. Lekker koken begint bij goede basisingrediënten. Een heerlijk stuk vlees heeft niet veel nodig. Kort bakken, beetje mosterd, wat munt: heerlijk! Vleesvervangers als tofu of quorn bevatten op zich niet veel smaak. (...)"

Ongetwijfeld is vegetariër zijn vandaag nog een stuk moeilijker dan gewoon als omnivoor door het leven gaan. Onze maatschappij is nog niet helemaal ingesteld op mensen die geen vlees en vis willen eten. En als je je vaak moet verplaatsen en bij andere mensen moet eten wordt inderdaad het nog wat moeilijker.

Het is niet aan mij om te oordelen of jij wel of niet tijd hebt of moet maken voor lekker vegetarisch eten. Maar ik kan het natuurlijk wel jammer vinden dat je op deze manier nog minder mensen warm maakt voor duurzaam en diervriendelijk eten.

En er is de laatste jaren toch heel wat veranderd. Vegetarisch eten wordt hoe langer hoe makkelijker, en met een minimum aan creativiteit en één goed kookboek kom je een heel eind. En jawel, er zijn ondertussen al véél frituren waar je een vegetarisch alternatief kan krijgen.

Er lopen honderd duizenden vegetariërs rond die het wél doen, en daarbij zitten ook bekende mensen, zoals Moby, die zelfs veganist is, en die - zo vermoed ik - ook een druk leven heeft. Of Morrissey, dankzij wiens celebrity-impact de Lokerse Feesten een dag vleesvrij zijn (wereldnieuws zelfs).

Dus Axl, mogen wij van een weliswaar drukbezet maar toch nadenkend mens als jij een extra efforke verwachten? Als we je kunnen helpen met recepten, eetadressen, kooktips... je weet ons te vinden! Als je in Gent bent: ik trakteer een veggieburger in het beste frietkot van België.

Vegetarische verbeelding

2011-06-08T16:01:00.000-07:00

Ongeveer iedereen is tegen de wrede behandeling van dieren, en wil dat dieren een "goed" leven hebben. Maar tegelijkertijd doen de meeste mensen goed hun best om niet te moeten zien wat er in de wereld met dieren gebeurt. Vooral dan met de dieren die op ons bord belanden. Wanneer het daarover gaat - over vlees dus - zijn we meesters in het ontwikkelen van excuses, rationaliseren we alle ongemak weg, of kijken we gewoon de andere kant op. Ik kan het weten: ik realiseerde me rond mijn twaalfde dat het meer steek hield om vegetariër te zijn, maar was jammer genoeg een enorme liefhebber van vlees. Tien jaar lang heb ik eindeloos veel excuses gebruikt en ben ik erin geslaagd om mijn biefstuk te blijven eten. Tot ik, rond mijn 22ste, de discipline had om ermee te stoppen. En vanaf dan werd het een tweede natuur om geen vlees - en later ook geen dierlijke producten te eten.

De wereldwijde reactie op de beelden van het slachten van uit Australië geïmporteerde koeien in Indonesië, toont aan dat dierenleed ons niet koud laat. Meestal maar voor heel even, tot de volgende maaltijd. Dan is het weer tijd voor rationaliseren en excuses maken. Ik weet het, ik deed het tien jaar lang.

Maar net zoals ik de cognitieve dissonantie niet kon volhouden, konden ook vele anderen ze niet volhouden. En zullen nog veel meer anderen ze niet volhouden. En zal de mensheid als geheel ze niet volhouden. Het zal nog lang duren, maar ik twijfel er geen moment aan dat we ooit vol onbegrip naar deze tijd zullen terugkijken, en ons zullen afvragen hoe het mogelijk is geweest. Net zoals we dat nu doen over de slavernij of de holocaust. We zullen ons afvragen wat ons in godsnaam bezielde, en waarom het zolang geduurd heeft om tot inzicht te komen. We zullen lachen met de argumenten die zelfs de meest rationele en intelligente geesten gaven om de hedendaagse praktijken goed te praten. We zullen ons verbazen over de filosofische kronkels die gebruikt werden om het doden en eten van dieren te rechtvaardigen.

Om maar even aan te geven dat ik niet de enige gek ben die er zo over denkt: Jeremy Rifkin, niet direct de eerste de beste, schrijft in zijn laatste werk The Empathic Civilization

The extension of empathy to include all living beings is a significant milestone for the human race. While the animal rights movement is still nascent, it is a possbile harbinger of the coming Age of Empathy.

Allemaal utopie, zullen velen denken. Maar waarom eigenlijk? Als we de planeet niet opblazen en hier nog honderden, duizenden, tienduizenden jaren rondlopen, dan kan er vanalles gebeuren. Met onze moraal, met ons hoofd, met ons hart, met wat er op ons bord ligt. Tijd voor meer verbeelding!

Het ergste beroep

2011-06-08T10:29:00.001-07:00

Na het zien van beelden van wrede toestanden in Indonesische slachthuizen, besloot de Australische regering de export van runderen naar hun nummer 1 exportland tijdelijk te staken. Indonesië neemt 60% van de runderen af van Australië. Een dappere beslissing dus.

Maar moeten we echt verbaasd zijn wanneer er in slachthuizen wreedheden gebeuren? Hoe je het ook draait of keert, op welke manier je het ook doet, dieren aan de lopende band slachten is niet alleen dieronwaardig, maar ook mensonwaardig. Bijna iedereen die vlees eet, speelt deze taak door aan een kleine groep mensen die dit vreselijke beroep dag in dag uit uitoefenen. Alleen al dit loutere feit doet tot nadenken stemmen over de praktijk van het vlees eten. (link)

Doden en laten doden

2011-05-27T11:54:00.000-07:00

Marc Zuckerberg, oprichter van Facebook (en dus miljardair), zei recentelijk in een mail aan Fortune Magazine dat hij "basically a vegetarian" is: hij eet enkel dieren die hij zelf doodt. Zo bracht hij al onder meer een kip en een geit om het leven. Elk jaar kiest hij naar eigen zeggen een uitdaging. Zijn uitdaging voor 2011 is: dankbaar zijn voor zijn voedsel en niet meer vergeten waar het vandaan komt.

Wat moet een mens daarvan denken? Wat moet een vegetariër daarvan denken (een echte dan)? Op onze Facebookpagina (die er zonder Zuckerberg niet zou zijn, maar dat is nevens de kwestie), wordt er duchtig over gediscussieerd. Sommige mensen wijzen erop dat de Facebookbaas minder hypocriet is dan al de mensen die dieren laten doden voor hen en er verder niet bij nadenken, en geven ook aan dat Zuckerberg alvast heel wat minder vlees eet (en dus minder leed veroorzaakt) dan de gangbare omnivoor. Anderen kunnen hun walging niet onderdrukken: iemand die een dier persoonlijk kan kennen en het dan eigenhandig de keel oversnijden, daar moet iets mis mee zijn, zo zegt iemand.

Ik deel eigenlijk een beetje beide standpunten. Zuckerberg is een anecdotisch geval apart, maar we zouden zijn aanpak en attitude kunnen veralgemenen naar bijvoorbeeld jagers die enkel zelf geschoten wild eten. Enerzijds eten ze zo wellicht meestal veel minder vlees en gaan ze de confrontatie met waar hun eten vandaan komt niet uit de weg - in tegenstelling tot de gemiddelde omnivoor ("nee, ik wil dat filmpje niet zien, want mijn vlees zal me niet meer smaken"). Anderzijds bedenk ik me altijd: wat gaat er om in het hoofd van iemand die in koelen bloede naar een mooi dier kan kijken, zijn geweer kan nemen, en het een kogel door de borst kan jagen? Ik wil zo'n mensen niet veroordelen, maar alleszins: ik zou twee keer nadenken eer ik ze zou laten babysitten over mijn kinderen (als ik er al had).

Als ik me de vraag stel voor wie ik het meest respect heb - namelijk voor de persoon die de dieren die hij opeet, zelf doodt, of de persoon die dat niet aankan maar die dieren voor hem laat doden en daar verder geen erg in heeft - dan weet ik het antwoord niet. Dan maar een andere vraag bekijken. Los van wat het best/meest moreel is voor mensen om te doen: welke actie of houding geeft het beste resultaat voor de dieren? Een jager (of Zuckerberg) doodt een dier dat wellicht een beter leven gehad heeft dan een dier in de intensieve veeteelt. Maar anderzijds wordt het dier dan wellicht niet altijd op de meest pijnloze manier gedood (een jager schiet niet altijd meteen raak).

Veel dilemma's dus. Eén manier om eraan te ontsnappen is gewoon geen vlees eten. De simpelste oplossing.

Gedaan met de veggieworst?

2011-05-21T03:27:00.000-07:00

Fenavian is de nationale federatie van fabrikanten van vleeswaren en vleesconserven. Als het aan deze organisatie ligt, mogen vegetarische producten in de toekomst niet langer namen krijgen als "vegetarische worst", "vegetarische burger" of "vegetarisch gehakt". Dergelijke productnamen zouden namelijk misleidend zijn voor de consument (lees VILT-artikel).

Fenavian lijkt te denken dat de consument, wanneer hij worst, paté of salami ziet - ook al wordt die duidelijk verkocht als "vegetarisch" of "zonder vlees", meent dat hij vleesproducten koopt (zoals hij ongetwijfeld denkt groenten en fruit te kopen wanneer hij "vleessalade" of "zeevruchten" in zijn karretje gooit). Volgens Fenavian schaden de huidige handelspraktijken de vleeswarenindustrie, en is de sector voorwaar het slachtoffer van oneerlijke concurrentie.

De vleesverwerkende industrie staat voor een omzet van € 3,5 miljard, 12.000 werknemers en 400 bedrijven. Ze neemt het grootste aandeel in binnen de Belgische voedingsindustrie. De markt van vegetarische producten in ons land is daarmee vergeleken niet meer dan peanuts. Het gaat om een kleine groep bedrijven, bijna uitsluitend KMO's, waar er heel wat tussen zitten bij wie factoren als duurzaamheid en gezondheid een heel grote rol spelen. Een beetje kleingeestig dus, dat Fenavian zich daardoor oneerlijk beconcurreerd voelt, denk ik dan.

Vleesvervangers hebben ook onder (parttime) vegetariërs hun voor- en tegenstanders. Voor vele veggies hoeven vegetarische producten niet op vlees te lijken, naar vlees te smaken of als vlees aan te voelen. Maar voor vele anderen, en vooral voor de grote massa van consumenten die redelijk nieuw zijn wat vegetarisch maaltijden betreft, kunnen vleesvervangers - zeker als ze een naam hebben die aan vlees doet denken - de kloof helpen dichten tussen wat vertrouwd en wat nieuw is. Als een vleesvervanger de vorm heeft van een worst en ook (vegetarische) worst genoemd wordt, zegt dat aan de onervaren consument zoveel als: "ik doe denken aan worst, je kan me klaarmaken als worst." En op die manier wordt zo'n product al makkelijker meegegraaid uit het winkelrek. Dat Fenavian dat wellicht liever niet ziet, is te begrijpen - elke verkochte veggieburger is immers een vleesburger minder verpatst - maar het is een uitstekende zaak voor het milieu, voor de gezondheid van de consument, en voor het dierenwelzijn.

Wie geen zand in zijn ogen heeft, weet dat de westerse wereld haar vleesconsumptie dringend moet verminderen. De grote vraag blijft: hoe? Er is immers totaal geen vegetarische traditie in West-Europese landen. Drempelverlagende producten (inclusief hun namen) kunnen een belangrijk steentje bijdragen. Alle redenen dus om te pleiten voor het laten voortbestaan van veggieworsten, veggie préparé, veggie filets, veggie salami en konsoorten. Trouwens, ik ben er vrij zeker van dat vleesverwerkende bedrijven zich in de toekomst meer en meer zullen bezighouden met vleesvervangers (Enkco is een voorbeeld). Met haar huidige aanval snijdt Fenavian dus... in haar eigen vlees.

Over het taboe van minder vlees

2011-05-07T04:26:00.002-07:00

Onderstaande column verscheen op www.cera.be. Reacties achterlaten kan daar.

Ondanks het succes van campagnes als Donderdag Veggiedag of Dagen zonder Vlees (wat heeft u tijdens de Vasten gelaten?) rust op het thema vleesvermindering (en zeker, godbetert, vegetarisme) in vele kringen nog steeds een groot taboe. Anno 2011 is de vleesconsumptie nog steeds een heilig huisje.

De potentiële voordelen van minder vlees - of minder dierlijke producten eten in het algemeen - zijn nochtans groot: een lagere CO2-uitstoot, een kleinere voetafdruk, minder waterverbruik, beter voor het dierenwelzijn, goed voor de volksgezondheid (verlaging van het risico op hart- en vaatziekten, sommige kankers, overgewicht...), beter voor de wereldvoedselvoorziening, een leuke variatie op de dagelijkse kost, enzovoort.

Kortom, eigenlijk zijn er weinig acties die zoveel positieve effecten tegelijk creëren als vaker eens vegetarisch eten. Vorige week publiceerde EVA de resultaten van een onderzoek dat we lieten uitvoeren door iVOX. Daaruit mag blijken dat ongeveer 1 op 2 Vlamingen alvast de intentie heeft om minder vlees te eten. Toch blijft de tegenstand groot - vooral vanuit sectoren die economisch betrokken zijn bij de vleesproductie. Maar is dat verzet terecht, en ook: is het wel de beste strategie?

Langzaam groeit de maatschappelijke consensus - zelfs in veeleer conservatieve kringen - dat de huidige dierlijke productie en consumptie niet duurzaam is, noch voor onze planeet, noch voor onze gezondheid. Bovenal is ze niet globaliseerbaar: Dat landen als China en India de westerse vleesconsumptie zouden evenaren, is praktisch onhaalbaar, maar de evolutie is bezig.
Laat ons dus even aannemen dat de vermindering van de dierlijke productie onvermijdelijk is. Kunnen we daar dan beter niet samen over nadenken? Een vegetarische organisatie als EVA juicht deze evolutie uiteraard toe, maar wil ze ook begeleiden. We willen de maatschappij, sector of consument ertoe verleiden na te denken over alternatieven, en vrijwillig de keuze te maken voor minder - nog voor we plots met ons hoofd tegen de muur lopen en het van moetens is.

Organisaties zoals EVA hebben trouwens ook raakpunten met andere groeperingen. Er is een plaats waar wij en onze vermeende “oppositie” elkaar kunnen ontmoeten. Eerst en vooral: wie minder vlees eet, blijft nog steeds een consument van voedingsproducten. Vleesminderaars en vegetariërs eten vaak meer groenten, fruit en andere producten van eigen bodem. Daarnaast zijn ook wij voor rechtvaardigheid: we willen een gezonde, duurzame, diervriendelijke wereld, maar ook een rechtvaardig inkomen voor onze lokale landbouwers. Het beperkte budget dat mensen maar aan voeding willen besteden, is niet bevorderlijk voor die rechtvaardigheid. Misschien moeten wij, de volgende keer dat Piet Vanthemsche bij IKEA protesteert tegen goedkoop vlees, naast hem staan en zijn boodschap versterken. Vegetariërs en de Boerenbond, voor één dag één front: het zou ongezien zijn.

Zure Boerenbond

2011-04-30T11:26:00.001-07:00

En het is weer tijd om het nog eens te hebben over onze vrienden van de Boerenbond. Vorige week Donderdag (veggiedag) voerde EVA een - al zeggen we 't zelf - toffe, ludieke actie rond vleesvermindering: we overtuigden slagerij Aula - de grootste van Gent - om speciaal voor die dag een heel uitgebreid assortiment vegetarische producten in hun toonbank te leggen. Maaike Neuville, slagersdochter uit Van Vlees en Bloed (en in 't echt vegetariër) was vriendelijk ingegaan op ons verzoek om de klanten te bedienen. De toog zag er (als we 't alweer zelf mogen zeggen) fantastisch uit. Net echt! Worsten, salami, satés, vol-au-vent... alles wat je maar wil (pleeeease kom me deze keer es niet af met dat anti-vleesvervanger verhaal, ok?).

Onze boodschap? Ook de slager kan een graantje meepikken en meesurfen op de trend naar minder vlees. Misschien kan die een aanbieder worden van dierlijke zowel als plantaardige eiwitten? Slager Dekeyzer was er ook alvast voor te vinden - hij heeft, zo zeiden we al schertsend, duidelijk meer hersens in zijn hoofd dan in zijn toog.

Kortom, een geweldige actie, die alweer op de nodige persaandacht mocht rekenen (zie bvb De Standaard). 's Avonds organiseerden we een vertoning van de Belgische documentaire LoveMeaTender, die 's die middag ook al in de senaat was vertoond.

VILT schreef een stukje, met daarin de reactie van de boerenbond - bij monde van woordvoerder Anne-Marie Vangeenberghe - op zowel onze actie als de film. Mevrouw Vangeenberghe verwijt de stad Gent mediageil te zijn en warm en koud tegelijk te blazen. Over LoveMeaTender meent ze dat het opnieuw geen objectieve film is geworden: de kijker zou geen duidelijkheid krijgen over de oorsprong en het tijdskader van de beelden. Uit goede bron weten we overigens dat de filmmakers in geen enkele van de Belgische bedrijven waar ze toegang vroegen, mochten filmen.

En dan nog een veralgemening (de woordvoerdster heeft de film vermoedelijk niet zelf gezien): "Volgens Vangeenberghe miskennen dergelijke films bovendien de voedingswaarde van vlees als bron van makkelijk opneembare eiwitten, vitaminen en mineralen," aldus VILT.

We moeten natuurlijk enige ruimte laten voor het feit dat we de woorden van mevrouw Vangeenberghe lezen door de filter van de journalist, maar toch: als de neerslag een beetje naar de geest is van wat de Boerenbond vindt, dan kunnen we hun reactie als redelijk zuur bestempelen. Wat ons betreft is LoveMeaTender een zeer gematigde film, waarin wellicht vele van de "minder flexibele" vegetariërs ontgoocheld zullen zijn. Er wordt geen pleidooi afgestoken tegen vlees (het woord vegetarisme of vegetariër komt er nauwelijks in voor), maar er wordt eenvoudigweg aangetoond dat het huidige systeem van dierlijke productie niet kan zorgen voor het voeden van 9 miljard mensen op een duurzame, gezonde en diervriendelijke manier. Dat is blijkbaar iets wat de Boerenbond nog steeds niet onder ogen wil zien, en dat is jammer.

Vegetarische acties bij de slager en de vertoning van een film die zelfs een aantal voorbeelden geeft van "diervriendelijk" vlees: ondergetekende vegetariër zou bijna gaan denken dat ie zichzelf aan het verloochenen is, met zoveel geleidelijkheid en compromissen. Maar nog kan het de Boerenbond niet bekoren. Niet dat we het daarvoor doen, maar toch: al lang stellen we de Boerenbond voor om samen te kijken hoe we tot geleidelijke en zachte verandering kunnen komen. Zogezegd wil Piet Vanthemsche de uitdaging aangaan, maar daar is in de praktijk weinig van te merken (op mijn vraag tot publieke dialoog alvast nog steeds geen antwoord). Van warm en koud tegelijk blazen gesproken.

VILT, tenslotte, schrijft: "Dat weerhoudt EVA er niet van om een uitgesproken pleidooi voor vegetarisme te voeren en mensen argumenten aan te reiken om geen vlees meer te eten." En dat terwijl onze hele werking en communicatie tegenwoordig is opgebouwd rond Donderdag Veggiedag. Niet dat vegetarisme ons ideaal niet is - daar moeten we niet flauw over doen - maar we kiezen voor een zachte, geleidelijke en positieve weg, waarbij we alle steakholders proberen te betrekken.

Ach ja, die mensen willen natuurlijk ook maar hun boterham verdienen. Maar moet daar nu altijd beenhesp op liggen?

2 goede en 1 slecht punt voor Piet Vanthemsche

2011-02-22T03:05:00.000-08:00

Piet Vanthemsche blijft ons beroeren. Hij reageerde nog altijd niet concreet op mijn voorstel tot een open discussie, maar ik wil hem vandaag toch twee keer een goed punt geven, naast één slecht punt.

In het artikel Boerenarbeid krijgt te weinig maatschappelijk respect in Vilt zegt Piet dat vlees te goedkoop is:

Het is niet verantwoord om vlees aan dergelijk lage prijzen te verkopen. Maar het toont de kern van het probleem: eerlijke prijsvorming”, zegt de Boerenbondvoorzitter. “Boeren moeten aan steeds hogere eisen inzake leefmilieu en dierenwelzijn voldoen, terwijl zij de kosten niet kunnen doorrekenen.” Vanthemsche waarschuwt voor de ongelijke strijd met import van buiten Europa die niet aan diezelfde eisen gebonden is.

Het is een van de (weliswaar weinige) punten waarop we de Boerenbondvoorzitter kunnen bijtreden: vlees is te goedkoop (idem voor andere dierlijke producten). Milieu- en andere kosten worden niet doorgerekend in de prijs. De boeren krijgen geen eerlijke prijs voor hun producten.

Tweede goed punt: vandaag in De Morgen staat bij een artikel over de hormonenkwestie een klein kaderstukje, met de spectaculaire titel "Volgens boerenbond eten we te veel vlees". U leest het goed. Vaak horen we landbouwers en mensen in de vleessector nog zeggen dat we méér vlees moeten produceren als we in 2050 negen miljard mensen willen voeden. Mr. Vanthemsche heeft 't wat ons betreft bij 't rechte eind wanneer hij zegt: "Onze vleesconsumptie zal naar beneden moeten, willen we over vijftig jaar aan de wereldwijde behoefte naar dierlijke eiwitten voldoen." You go, Piet!

Maar dan zijn slecht punt: "We komen er nooit helemaal van af [van het vlees, nvdr]... Want in een evenwichtig dieet hebben we ook dierlijke eiwitten nodig." Zoals vorige keer gezegd: we zijn al blij dat Mr. Vanthemsche het heeft over dierlijke eiwitten, en niet langer over vlees, maar toch: er zit niets in dierlijke producten dat je niet kan vervangen, en al zeker geen eiwitten. Over B12 kunnen we nog discussiëren: die krijg je niet binnen zonder dierlijke producten en als veganist moet je dus je voeding supplementeren met B12, net zoals varkens voeding krijgen die gesupplementeerd is met B12 :-). Maar eiwitten, nee, daarvoor hebben we op geen enkele manier dierlijke producten nodig.

Om de wetenschappelijke aanvaardheid van een veganistisch voedingspatroon duidelijk te maken, verwijs ik gewoonlijk naar het standpunt over veggie voeding van de American Dietetic Association (ADA, de grootste organisatie van voedingskundigen ter wereld). Als zij er geen graten in zien...

Zoals ik zei nodigde ik Piet Vanthemsche uit voor een open dialoog over vlees (zie een vorige post). Hij had eerder al gereageerd: " Ik wil best de discussie aangaan, maar dan vanuit wederzijdse erkenning en respect voor mekaars standpunt." Om hem te vergewissen van mijn erkenning en respect van/voor zijn standpunt, heb ik een paar weken geleden volgende voorgesteld als kader. Wij gaan er, als EVA, van uit van het volgende:

- de sector van de dierlijke productie is een belangrijke economische speler in België en stelt een hoop mensen te werk

- boeren hebben grote investeringen gedaan en willen daar graag een goede return uit

- uzelf (Piet dus) vertegenwoordigt en verdedigt deze groep, net zoals elke groep in onze maatschappij mag en moet vertegenwoordigd worden

- er is sprake van twee ver uiteenliggende standpunten (het onze en dat van jullie), wereldbeelden, visies... we moeten er begrip voor hebben dat mensen totaal verschillend kunnen denken en met de wereld omgaan.

Maar nog geen antwoord dus. Ik zal er maar van uitgaan dat hij het te druk heeft met de druk (op de vleesconsumptie).

PS: een grappig toeval waar mijn oog op viel: onder het kaderstukje in De Morgen staan de initialen van de journalist: BSE (net nu we vandaag ook dit lezen over Creutzfeldt-Jacob).

Beste Yves Desmet,

2011-02-12T01:07:00.000-08:00

In De Morgen van 8 februari analyseert u de mediahetse rond Kalfje Willy. Knappe televisie, zo concludeert u, maar zeker geen "burgerjournalistiek die zijn kracht bewijst tegenover de klassieke media". Ik spreek me daar niet over uit. Waar ik het heel even over wou hebben is uw slotzin: “die ossobuco vanmiddag gaat er toch niet minder om smaken”.

Sta me toe, meneer Desmet. Ik vind u een intelligent persoon. Maar wanneer het om de maatschappelijk immer relevanter wordende kwestie van onze hoge vleesconsumptie gaat, hoopte ik op meer dan een dergelijke platitude.

Ik vraag me af, meneer Desmet, of u de Planet Watch-serie over vleesconsumptie en haar gevolgen heeft gelezen op de website van uw eigen krant, afgelopen maand? Daar wordt uitvoerig bericht over de impact van onze vleeshonger voor mens, dier en milieu. Voor die serie overigens onze welgemeende proficiat, maar ik vraag me af of u met die (toegegeven, virtuele) pagina’s iets anders heeft gedaan dan het vuur aansteken onder uw barbecue?

In uw stuk beschrijft u bovendien het Basta-barbecue tafereel met woorden als "tearjerker" en "emotionele toestanden", wat me doet vermoeden dat u, zoals zovele anderen, het geven om dieren (ook al is het soms op een zeer paradoxale en bevreemdende manier) afdoet als pure sentimentaliteit.

Maar ondertussen komt er van uw kant niets anders uit dan "en dan nu voor mij een ossobuco". Dat klinkt net zoals wat wij horen uit de mond van de die-hard vleeseters die geen enkele moeite doen om te luisteren naar de steeds luider klinkende roep om vleesvermindering en treiterend zeggen: “ik ga ne goeien biefstuk eten nu.”

Nee, zelfs van de opiniemaker van Vlaanderens meest progressieve krant, van iemand die bij het kruim van de intellectuele elite hoort, mogen we blijkbaar niet verwachten dat hij enige ratio aan de dag legt wanneer het vlees eten betreft. Wie is er dan emotioneel?

Verder wens ik u smakelijk eten.

Met vriendelijke groet,

Tobias Leenaert

P.S. En neen, ik wil u niet vertellen wat u moet eten. Ik wil gewoon een degelijk debat.

Kalfke Willy

2011-02-02T14:27:00.000-08:00

Kalfke Willy, het kalf dat de Neveneffecten in Basta al dan niet op hun barbecue gaan leggen, veroorzaakt nogal wat commotie. Voor wie niet mee is: de "Neven" nodigden de kijkers uit op een barbecue, en legden in de volgende aflevering uit dat er voor al wie bij het inschrijven voor vlees had gekozen, een stukje van Willy was gereserveerd. In De Laatste show, waar Willy live aanwezig was, werd aangekondigd dat mensen tot 24u konden stemmen voor de dood of het leven van Willy.

Wat moet je als vegetariër van zoiets denken? Het zoveelste gesol met dieren? Amusement voor de mens ten koste van een onschuldig kalf? Even my two cents...

Geen idee wat er uiteindelijk met het kalf zal gebeuren natuurlijk - de Neven zijn tot alles in staat - maar ik heb tot nog toe weinig problemen met wat ze met 't kalfje hebben uitgespookt. Integendeel. Vlees eten - en zeker het eten van mishandelde dieren - kan alleen maar blijven bestaan door onwetendheid en onzichtbaarheid. Door het vervreemden van het dier, door het loskoppelen van dier en vlees. De meeste mensen hebben nog nooit een varken of een kalfje van dichtbij gezien. Dat maakt het een heel stuk makkelijker om die dieren op te eten. Verklein de afstand, breng mens en dier bij elkaar, en het wordt alweer een stuk moeilijker.

Dat is een beetje wat in Basta gebeurt. Vlees wordt geproblematiseerd. Het eten van dieren wordt het onderwerp van debat en discussie. Er is alweer dat tikkeltje meer kans dat mensen even gaan nadenken, dat ze even Kalfke Willy zien in die biefstuk op hun bord. En dat is uiteraard altijd goed. Vlees eten (en zeker industrieel gekweekt vlees) is het gevolg van niet nadenken. Wie nadenkt over vlees, wie een boek leest als dat van Jonathan Safran Foer, die zal veel sneller geneigd zijn minder, ander of geen vlees te eten. Een *redelijk* debat over het eten van vlees - en dat zal er ooit komen, op grote schaal - kan maar heel moeilijk gewonnen worden door degene die voor vlees pleit (klinkt dit naïef? Nu nog wel).

Veel vegetariërs zijn het - zo moge blijken uit reacties op mijn en EVA's facebookpagina - niet met me eens. De Neven wordt verweten dat ze sollen met dieren, mediageil zijn, mensen laten beslissen over dood of leven (zoals in de tijd van de gladiatoren). Sommigen zien niets dan negatiefs in de reacties van de kijkers (en hun reacties op het web), die er allemaal maar mee lachen en alles hoogst onderhoudend vinden.

Ik kan me vergissen, maar ik denk dat lachen in vele gevallen een ongemakkelijk lachen is, een lachen dat voor de lacher een zuur nasmaakje heeft. Net zoals de uitlatingen à la "slachten die handel!" in vele gevallen van een stoerheid getuigen die eigenlijk een twijfel verbergt, hoe minimaal aanwezig nog ook.

Een andere vrees die geuit wordt is dat dergelijke dingen op TV tonen zou kunnen leiden tot gewenning en apathie. Pardon? Is er dan nog geen totale gewenning aan en apathie rond vlees eten dan, momenteel? Ik zie niet direct in hoe dat nog erger kan? Als iets als vlees geproblematiseerd wordt, dan bestaat tenminste de kans dat sommige mensen het niet als normaal aanvaarden en er niet langer apathisch tegenover gaan staan.

Wat zal er met Kalfke Willy gebeuren? Wat doen de Neven? Hoe zal er gestemd worden? Ik zie Willy natuurlijk liever gered, maar zelfs als hij op de barbecue belandt, dan nog zullen zijn leven en dood zinvoller geweest zijn dat dat van bijna eender welk ander landbouwdier.

De VRT en vleesvermindering

2011-01-25T08:44:00.000-08:00

Voor de derde keer op rij diende EVA vorig jaar een aanvraag in bij de VRT om in aanmerking te komen voor een gratis reclamecampagne, in het kader van "Humanitaire en Maatschappelijke campagnes". Voor de derde keer waren we niet bij de gelukkigen.

Organisaties zoals de onze kunnen aanspraak maken op een aantal gratis reclamespotjes op de openbare radio of TV. Organisaties als Velt, Vredeseilanden of Oxfam kwamen al aan bod.

Na de eerste keer kregen we het standaard-antwoord dat er meer vragen waren dan er ruimte was, en dat er deze keer voor een gelijkaardige organisatie gekozen was (Velt), maar dat het de volgende keer misschien wel aan ons zou zijn. Ook na onze tweede aanvraag kregen we ditstandaard-antwoord. Na onze derde vruchteloze poging was ons geduld een klein beetje op en vroegen we, via een medewerker van een Vlaams Volksvertegenwoordiger om extra uitleg. Die kregen we, na wat heen en weer gecommuniceer. Een fragment:

De campagne die EVA vzw voert [het gaat om Donderdag Veggiedag, nvdr] is een campagne rond een thema waarover maatschappelijk geen eensgezindheid bestaat. Met de gratis zendtijd wil de VRT die campagnes ondersteunen, waar ze zich als organisatie volledig kan acherzetten en die overeenstemmen met de sociale meerwaarden die ze wil uitdragen. Het thema dat u wil aansnijden past niet binnen de thema's die voor de VRT een grote prioriteit genieten, zoals de ontwikkelingsproblematiek, armoede- en welzijnsproblematiek (zoals alfabetisering, jongerentelefoon, kansengroepen), ziekte en vormen van verslaving, enz.

Men is daar blijkbaar niet goed op de hoogte van het potentiële effect en het maatschappelijke belang van vleesvermindering. Dat de hoge vleesconsumptie wel degelijk een invloed heeft op de honger in ontwikkelingslanden of de publieke gezondheid bij ons - om nog maar te zwijgen van maatschappelijk relevante thema's als het milieu en dierenwelzijn - dat is blijkbaar nog niet doorgedrongen.

En dat er geen consensus bestaat rond vegetarisme as such, dat kunnen we nog aannemen, maar rond vleesvermindering?

Zou het feit dat de VRT heel wat inkomsten binnenrijft voor de spotjes voor varkens- en rundvlees hier voor iets tussenzitten? Of zijn wij bij EVA slechte verliezers, die bovendien paranoïde geworden zijn door een gebrek aan B12 en essentiële vetzuren? Alleszins: de varkens- en rundvleesspotjes worden verkondigd onder "mededeling van openbaar nut". Daarvan ziet de VRT blijkbaar wel de maatschappelijke relevantie in.

Right.

Beste Piet Vanthemsche

2011-01-13T11:07:00.000-08:00

Je reageerde op mijn vorige blogstuk over jou. Iedereen kan natuurlijk zeggen dat ie de boerenbondvoorzitter (of ex-boerenbondvoorzitter ;-) is, maar het stukje klinkt verdacht veel als van jou, dus ik neem aan dat jij het echt bent.

Je typte je reactie niet alleen op deze blog maar ook - lichtjes anders - op www.devegetarier.nl, waar mijn blog ook verschijnt. Je zei:

Beste Tobias, ik tracht inderdaad vanuit de belangenverdediging van producenten van dierlijke producten integer te communiceren over ons verbruik van dierlijk eiwit (en vet). Ik heb al herhaaldelijk gesteld dat ik akkoord ga met de stelling dat wij te veel vlees eten. Maar ik blijf er van overtuigd dat dierlijke producten een nuttig en (jawel) noodzakelijk onderdeel zijn van een evenwichtige voeding. Jij maakt er een semantische discussie van, mij niet gelaten. Maar dat is volgens mij niet de beste manier waarop we samen verder het maatschappelijk debat aangaan. Als alles wat wij zeggen afgedaan wordt als loze prietpraat, dan erken je ons niet als gesprekspartner. Groetjes van een overtuigde vleeseter, die zijn consumpttie tracht te matigen en het maatschappelijk debat tracht aan te gaan. Piet Vanthemsche
Piet Vanthemsche op 8 januari 2011 om 21:51

Beste Piet, sta me toe. Wat mij betreft zijn dierlijke producten noch belangrijk, noch noodzakelijk voor een evenwichtige voeding (ik merk op dat je het ondertussen hebt over "dierlijke producten" en niet over "vlees"). Vanuit die overtuiging meen ik dat wie het tegenovergestelde zegt, iets zegt dat incorrect is. Jij hebt gelijk of ik heb gelijk, maar met een semantische discussie heeft dit volgens mij niets te maken. En het heeft nog minder te maken met "alles wat jij zegt als prietpraat afdoen". Hoogstens Pietpraat :-)

Als je het maatschappelijk debat wil aangaan, dan heb ik een voorstel voor je. Niet zo lang geleden schreef ik voor een blog op vleesmagazine.nl waar ik in discussie trad met de redactrice en met een vleesproducent. Ondertussen is die blog afgelopen. Waarom doen we niet eens hetzelfde hier in Vlaanderen? Een goede ouderwetse polemiek, tussen Boerenbond en EVA. Dan zou je pas "het maatschappelijk debat aangaan" zijn. Op een eerlijke en open manier, waarbij iedereen kan meelezen.

Zeg je ja, Piet? Dan vraag ik aan een online krant of ze bereid zijn onze discussie te hosten.

Ik wacht in spanning.
Tobias

Open en eerlijk?

2010-12-20T01:38:00.000-08:00

Boerenbondvoorzitter Piet Vanthemsche heeft iets geleerd van een reclameman (tijdelijk hier), die het had over hoe de sector moet omgaan met de kritiek op vlees. Piet parafraseert eerst de reclameman:

"Hoe reageer je daar als sector op? Je kan er zoveel mogelijk over zwijgen, in de hoop dat het zal overwaaien. Dat is niet de goede keuze, want als wij zwijgen, zullen anderen in onze plaats spreken – al dan niet via sociale websites zoals Facebook en Twitter. We moeten er dus over spreken, maar hoe? Zijn advies is: “Rechtstaan en spreken, open en eerlijk.”

Piet zegt vervolgens:

"Ik ben het met hem eens. We moeten het debat aangaan vanuit onze sterktes: wij produceren uitstekende, kwaliteitsvolle en veilige producten. Vlees heeft een belangrijke waarde in een evenwichtig dieet. "

Even kijken. "Vlees heeft een belangrijke waarde in een evenwichtig dieet." Voor mij is die "belangrijk" bijzonder misleidend. Piet is gelukkig al afgestapt van het woordje "noodzakelijk", want hij zag wellicht in dat hij dat niet kon hardmaken. Maar ook "belangrijk" is verkeerd, want belangrijk impliceert nog altijd dat vlees een noodzakelijke rol speelt, en dat je zonder vlees een belangrijk onderdeel in je voeding mist. Dat is natuurlijk niet zo. Vlees is voor mij en voor miljoenen andere vegetariërs, totaal ONbelangrijk in mijn voeding, want helemaal AFwezig. Het woordje "veilig", daar zou ik toch ook wat voorzichtig in zijn. Geen enkel voedingsproduct zal misschien ooit helemaal veilig zijn, maar de risico's die je loopt met het eten van vlees en andere dierlijke producten zijn beduidend hoger dan die van plantaardige producten. Maar ik zwijg over vogel- en varkensgriep, BSE, e.colli, MRSA, salmonella en dergelijke voor Piet me nog es een paniekzaaier noemt. "Kwaliteitsvol" dan. Wat wil dat zeggen? En vergeleken met wat? Een beetje een loze term, als je 't mij vraagt. En "uitstekend"? Als we dat kunnen interpreteren als "lekker", ok. Want dat vlees lekker is (voor de meeste mensen) blijft het beste én eerlijkste argument VOOR vlees. (daarnaast ook: dat het makkelijker is om omnivoor te zijn dan om vegetariër te zijn. Voorlopig nog.)

Dus, als de Boerenbond inderdaad "open en eerlijk" wil communiceren over voeding, dan suggereer ik dat Piet begint met "vlees is belangrijk" (of, godbetert, "noodzakelijk") te vervangen door "vlees bevat een aantal waardevolle voedingsstoffen." Daar kan ik mee leven. Nog opener en eerlijker zou zijn om daaraan toe te voegen dat de mate waarin Westerlingen dierlijke producten consumeren, gemiddeld ongezond is. Maar ok, zoveel gaan we niet van hen verwachten, laat ons realistisch blijven.

Even naar binnen kijken: zijn organisaties als EVA zelf eerlijk en correct? Wij doen alvast ons uiterste best. Uiteraard hebben we duidelijke doelstellingen, en is het onze bedoeling om de consumptie van dierlijke producten significant te verlagen. Maar, in tegenstelling tot organisaties als de Boerenbond, hebben we geen economische belangen bij het wel of niet floreren van de vleesmarkt. En we zullen nooit iets zeggen waarvan we weten dat het onwaar is. Ik betrap me er soms op dat we de zaken af en toe onderdrijven: wanneer we meerdere cijfergegevens hebben over de impact van vlees, nemen we soms het minst spectaculaire, om geloofwaardiger over te komen.
Minder of geen vlees eten is een zaak die geen overdrijving nodig heeft. Laat ons daar eerlijk over zijn.

Milieu versus dierenwelzijn?

2010-12-18T22:29:00.000-08:00

Honderd jaar geleden gaf een melkkoe 2500 liter melk per jaar. Door genetische selectie geven de dieren tegenwoordig 8000 liter per jaar, meer dan vier keer zoveel als 100 jaar geleden en drie tot vier keer zoveel als ze nodig zouden hebben om hun kalf te voeden.

Maar we zijn nog steeds niet tevreden. Er wordt intensief gezocht naar manieren om de melkproductie op te drijven. In tijden van milieuproblemen zijn we er immers bij gebaat om voedsel te produceren dat zo’n klein mogelijke impact heeft op het milieu. Een dier dat dus op een intensieve manier gehouden wordt (dus op stal waardoor de voedselopname geregeld kan worden en de mest en gasproductie meteen kan opgevangen en verwerkt worden) lijkt dus de beste oplossing. Op die manier kunnen ook veel meer dieren op een kleine oppervlakte gehouden worden.

Dat dit niet ten goede komt van het dierenwelzijn spreekt voor zich. De dieren zijn steeds minder of zelfs niet meer in staat om hun natuurlijke gedragingen te stellen en leven op kleine oppervlaktes in grote aantallen. Ze krijgen voer te eten dat niet aangepast is aan hun noden en krijgen ten gevolge van dit voer en de leefomstandigheden lichamelijke klachten die vaak zeer pijnlijk en van chronische aard zijn.

En daar bovenop komt dan nog eens onze honger naar meer. Dieren die in staat moeten zijn om meer eieren te leggen, meer melk te produceren, meer vlees aan te zetten in korte tijd zijn het slachtoffer van hun eigen succes.
Een melkkoe heeft ten gevolge van haar hoge melkproductie heel vaak last van gewrichtsontstekingen, botontkalking, chronische uierontstekingen, vruchtbaarheidsproblemen, klauwproblemen… Bijgevolg is de carrière van deze ‘topsporters’ maar van korte duur. Na gemiddeld vijf jaar is de koe letterlijk uitgemolken. Haar minderwaardig vlees is net nog goed genoeg om hamburgers van te maken. Ook de kalfjes die ze ter wereld gebracht heeft opdat ze melk zou blijven produceren, zijn een kort leven beschoren. De vrouwelijke kalfjes zullen hun moeders vervangen en de stiertjes worden nog even vetgemest en eindigen tenslotte als kalfsvlees. Echte melk zullen de kalfjes nooit gedronken hebben.

De landbouwdieren van vandaag de dag hebben nog maar weinig gemeenschappelijk met hun voorouders. Door genetische selectie werden die eigenschappen uitgeselecteerd die voor de mens interessant zijn. Wetenschappers zijn erin geslaagd om uit twee mannelijke muizen nakomelingen te verkrijgen. Ze menen dat de techniek kan worden gebruikt om de erfelijke eigenschappen van twee mannelijke landbouwhuisdieren te combineren, zonder tussenkomst van een vrouwelijk dier met andere eigenschappen (zie artikel). Hoe zal een Belgisch wit-blauw rund er dan gaan uitzien als het de genen van twee stieren mee gekregen heeft? De dieren bezwijken nu al onder hun enorme spiermassa.

In tijden van milieuproblemen en voedselproblemen hebben we er alle baat bij om voor producten te kiezen met een zo klein mogelijke belasting op de planeet. In plaats van nog meer te gaan eisen van dieren die nu al fysiek tot het uiterste gedreven worden, kunnen we ervoor kiezen meer plantaardige producten te consumeren. Het betekent niet alleen voor de dieren en het milieu een verademing maar het is bovendien goed voor onze eigen gezondheid.

Op bezoek bij McDonald's

2010-12-15T00:49:00.001-08:00

Gisteren nam ik deel aan een stakeholdermeeting bij McDonald's, georganiseerd door Kauri, een leernetwerk rond maatschappelijke verantwoordelijkheid onder bedrijven en accountability bij NGO's. In hotel Sofitel in Brussel werden de McDonald's CEO en een paar van zijn medewerkers onderworpen aan een spervuur van kritische opmerkingen van andere Kauri-leden, waaronder ook EVA.

Uit de presentatien van CEO Stephan De Brouwer en de documenten die we op voorhand hadden gekregen, mag blijken dat McDonald's wel degelijk een groot aantal inspanningen levert op het gebied van maatschappelijke verantwoordelijkheid: gerecycleerd verpakkingsmateriaal, afvalbeheer, elektrische voertuigen, groene energie, spaarlampen, regenwater recuperatie, warmtepompen… McDonald's werkt samen met Greenpeace en WWF. Cijfers tonen dat McDonald's medewerkers tevreden zijn, dat er veel laaggeschoolden worden tewerkgesteld, dat zij ambassadeurs for life zijn voor McDonald's wanneer ze het bedrijf verlaten, enzovoort. Ook op het gebied van dierenwelzijn is McDo blijkbaar vooruit op de concurrenten (waarvan endorsements door organisaties als PETA en GAIA getuige mogen zijn). En in de happy meals zitten tegenwoordig ook groenten (een zakje - eerlijk gezegd een beetje flauw smakende - babyworteltjes) of fruit (Rainforest Alliance certified ananas). Kortom: in weinig leek McDonald's nog op de boeman die NGO's en anderen graag van het bedrijf maken.

Ik kan niet oordelen hoe serieus precies de inspanningen zijn, in vergelijking met hoe groot ze zouden kunnen zijn, in vergelijking met concurrenten, in vergelijking met de mogelijke negatieve impact die het bedrijf heeft op diverse gebieden. Hoeveel echt is en hoeveel communicatie, spin, greenwashing (McDonald's zal wel niet voor niets een beroep doen op het befaamde communicatiebureau TBWA) is moeilijk uit te maken en zou een zeer gedegen onderzoek van de hele organisatie vereisen. In elk geval, teneur van de meeting was dat vele stakeholders aangenaam verrast waren, en McDonald's de vraag stelden waarom ze niet meer communiceren over al die inspanningen. In elk geval kan ik me voorstellen dat een bedrijf als McD het niet makkelijk heeft met een antwoord te proberen vinden op de vele feedback en kritiek die ze krijgen als multinational met een enorme symbolische waarde. Het spervuur van opmerkingen en vragen leek eindeloos, maar de CEO en zijn medewerkers hebben zich goed van hun taak gekweten (al moeten ze ongetwijfeld meer dan eens "man, man, man!" gedacht hebben.

Als veganist blijf ik bij McDonald's natuurlijk op mijn honger zitter, en dat was niet anders in deze stakeholdermeeting. Het eerste onderwerp van het vragenvuurtje was vlees, waarbij opmerkingen gebundeld werden van ons EVA, Alpro soya (die plantaardige producten maken) en Dierenartsen zonder Grenzen (voorstander van meer kleinschalige landbouw en een lagere vleesconsumptie in het westen). Ik was bovendien aangenaam verrast om ook in de stakeholdernota's van vele andere organisaties opmerkingen en vragen te lezen over de impact van het vlees.

Want laat dat nu precies hetgene zijn wat de core business van McDonald's is, en waarover ze het minste communiceren. Men gaf toe dat er nog een hele weg te gaan is op het gebied van de duurzaamheid van vlees, men gaf uiteraard de nodige relativeringen (vleesproductie gebeurt vaak op gronden die niet voor plantaardige productie gebruikt kunnen worden) en stelde een en ander uit naar toekomstig onderzoek. De CEO voegde er nog aan toe dat McDonald's niet bijdraagt tot méér vlees eten, want dat mensen geen Big Mac eten NA een steak of ander vlees te hebben gegeten thuis, maar in de plaats. Ik maakte de opmerking dat McDonald's (en anderen) wél aanzetten tot meer vleesconsumptie wanneer ze aanwezig zijn in landen die traditioneel minder vlees eten. In landen als China of India is het overduidelijk dat McDonald's de verdere consumptie van dierlijke productie in de hand werkt. Het antwoord van de Belgische CEO daarop was dat ze met McDonald's Belgium niets te maken hadden met landen als China en India (200 nieuwe Chinese McD's volgend jaar).

Ikzelf verwees even - demagogischgewijs, toegegeven - even naar een leuke korte studie die in 2005 verscheen in het American Journal for Preventive Medecine: Potential Effects of the next one 100 billion hamburgers sold by McDonald's. Mijn vraag was of McDonald's, als het bedrijf maatschappelijke verantwoordelijkheid serieus wou nemen, niet een zekere plicht had om een degelijk vegetarisch alternatief aan te bieden en zo consumenten te helpen gezonder en duurzamer te eten (en uiteraard ook wat dierenleed en -levens te besparen). Het antwoord was zoals verwacht: er is onvoldoende vraag, en diverse experimenten met vegetarische producten hebben gefaald (veggieburger, veggie pita pocket met groenten...). Men wacht dus, met andere woorden, op de vraag van de consument.

Dat brengt me bij deze interessante en aloude vraag: stel dat McDonald's dan nog maar eens een verwoede poging onderneemt om een degelijke veggieburger op het menu te zetten. Kunnen organisaties als EVA die poging dan steunen, en zo ja, hoe ver kunnen ze daar in gaan?

In elk geval, een plantaardige imitatie van de Big Mac, op termijn (bij voldoende volume en naarmate vlees onvermijdelijk duurder wordt) goedkoper voor de consument, winstgevender voor McDonald's, plus duurzamer en diervriendelijker: ik geloof erin.
Feedback is welkom :-)

Het vleeskleed van Lady Gaga

2010-09-17T00:07:00.000-07:00

(Onderstaande tekst werd gepubliceerd in De Standaard, 16/9/2010)

Op de MTV music video awards daagde Lady Gaga op in een kleed dat helemaal van vlees was gemaakt. Mevrouw Gaga zegt dat ze veel respect heeft voor vegetariërs en dat het niet de bedoeling was hen te choqueren. Attent van haar om dat te melden, maar ik denk niet dat vegetariërs zijn gechoqueerd moeten voelen of gedragen omdat mevrouw een paar kilogram vleeslappen draagt – zij weten immers wel hoe de vork in de steel zit. Nee, zo’n jurk is wellicht eerder confronterend voor de vleesetende medemens. En natuurlijk zie ik Lady Gaga persoonlijk liever zonder vleesjurk, en ben ik meer te vinden voor de vegetarische Lettuce Ladies of Broccoli Boys van PETA (People for the Ethical Treatment of Animals), maar ik denk dat zo’n confrontatie met vlees in al zijn rauwheid, zo nu en dan, geen kwaad kan. Integendeel.

Vandaag is vlees zo alomtegenwoordig en is de vleesproductie zo groot dat we stilaan kunnen spreken van een ecologische ramp – zeker wanneer landen als India en China binnenkort het westerse voedingspatroon imiteren. Misschien vergis ik me, in al mijn naïeve wereldverbeterarij, maar de afschuw die velen voelen bij het zien van Lady Gaga’s kledingstuk kan misschien helpen om even de evidentie van onze boterham met hesp in vraag te stellen.

Vlees is voor de meeste consumenten iets heel klinisch geworden. Wanneer het in onze mond zit, is het gesneden, gebakken en gekruid. Daarvoor werd het keurig versneden en verpakt in cellofaan. Nóg daarvoor werd het van het geraamte van een dier gehaald, dat eerst geslacht werd en vervolgens uitgebloed.
Terwijl veel mensen vlees liefst in een zo onherkenbaar mogelijke vorm kopen (een speenvarken aan het spit bekijken de meesten liever niet van al te dichtbij) toont Gaga’s jurkje ons het vlees in een ruwere vorm. We zien wat we anders niet zo goed zien, wat anders veel meer verborgen is. En het is precies die verborgenheid, en die onthechting tussen het eten op ons bord en de oorsprong ervan, die het mogelijk heeft gemaakt dat we vandaag wereldwijd vijftig miljard dieren per jaar oppeuzelen zonder erover na te denken. De confrontatie met de herkomst, of tenminste de rauwe vorm van wat we eten, kan alleen maar goed zijn. De meeste mensen willen immers wel biefstuk, maar er zijn er ongetwijfeld heel wat minder die koeien willen eten.

Vanuit die optiek vraag ik me trouwens af of de Dag van de Landbouw volgend weekend (“waar je ontdekt hoe ’t echt werkt”) wel zo’n goed idee is van de sector. Natuurlijk menen de mensen die die dag hun bedrijf openstellen oprecht dat ze niets te verbergen hebben. Maar wanneer ik op de campagnewebsite lees dat je bij een van de bedrijven “de koeien en kalfjes kan bewonderen, maar we de varkens liever rustig laten luieren”, dan rijst in mij het vermoeden dat het hier niet enkel om hygiëne gaat, en dat ook sommige veeboeren zich bewust zijn van… het Gaga-effect.

Vleesvervangers: voor of tegen?

2010-09-12T12:23:00.000-07:00

Vleesvervangers zijn nogal controversieel onder vegetariërs. Hoe meer ze op vlees lijken, naar vlees ruiken, als vlees aanvoelen... hoe problematischer ze worden. Of toch voor veel veggies, want er zijn er ook die grote fan zijn van vleesvervangers. Waaronder schrijver dezes.

De vegetariërs die tegen vleesvervangers zijn, tekenen bezwaar aan tegen het idee dat zij iets zouden nodig hebben dat smaakt naar of doet denken aan vlees. Ze missen geen vlees, ze willen geen vlees, ze moeten geen vlees. Dus geef hen alstublieft ook geen vleesvervangers. Bovendien zijn dergelijke producten voor vele vegetariërs niet gezond genoeg: te zout, te vet, te bewerkt...

De voorstanders denken er anders over. Zij eten graag vleesvervangers, en die mogen gerust goed (of erg goed) op vlees lijken. Misschien zijn zij de mensen die vroeger erg graag vlees aten (zoals ondergetekende, die niets liever at dan steak au poivre, tot hij vegetariër werd rond zijn 22ste).

Over smaak moeten we niet discussiëren. Zeker niet onder vegetariërs. Er is echter een andere reden dan subjectieve smaakbeleving om PRO vleesvervangers te zijn: ze zijn makkelijk, en dus (tenminste de beste onder hen) geschikt om de grotere massa over de brug te krijgen. Meer geschikt, alvast, dan linzen, zeewier, adukibonnen of kikkererwten.

Ik hoop steeds opnieuw dat de vleesvervangerhatende vegetariërs dat inzien, en dat ze even ophouden met zeuren over al-die-producten-die-zo-op-vlees lijken. Niemand wordt immers verplicht ze te eten, en wie andere dingen wil klaarmaken, die heeft keuze genoeg. Ik verwacht dat de meeste vegetariërs het een goede zaak vinden wanneer niet-vegetariërs worden warm gemaakt voor vegetarische voeding. Vleesvervangers en andere convenience producten zijn daarvoor in zekere mate noodzakelijk. De consument die biefstuk en hamburgers gewoon is, wordt geconfronteerd met een lege plek op zijn of haar bord. Een vleesvervanger kan een makkelijke en logische opvolger of vervanger van biefstuk, burger of kotelet zijn. Niet noodzakelijk de meest gezonde, haute cuisine of creatieve optie, maar makkelijk. En makkelijk, da's belangrijk.

Voor de vegetariërs die zich afvragen hoe de producenten het in hun kop halen dat al die veggies producten willen die op vlees lijken en naar vlees smaken: wel, in de eerste plaats wordt je veggieburger niet voor jou gemaakt. Veggies maken maar twee procent van de bevolking uit. Vleesverminderaars en potentiële vleesverminderaars zijn een veel grotere markt, vandaar...

Dus, vleesvervanger-averse vegetariërs: ben je niet voor vleesvervangers, eet ze dan gewoon niet, maar juich tenminste toe dat de lekkerste onder hen de overstap naar meer vegetarisch eten makkelijker kunnen maken voor veel mensen.

Geachte heer Colruyt

2010-08-26T11:20:00.000-07:00

Geachte heer Colruyt

Colruyt doet veel voor duurzaamheid, en dat appreciëren we. We willen daarom graag even reageren op een bericht in Vilt, waarin we lazen dat u mogelijks interesse heeft in aquacultuur.

Aquacultuur is geen duurzame oplossing voor visvangst, en ook niet voor de hoge vleesconsumptie.
De zeeën zijn bijna leeggevist (er wordt voorspeld dat er binnen veertig jaar geen eetbare vis meer zou zijn in de oceanen) en ze verzuren in hoog tempo door de overmatige hoeveelheid CO2 die de mens produceert. Dat de oceanen ondertussen sterk vervuild zijn met dioxines, pcb´s, zware metalen en vooral met zeer toxische en carcinogene brandvertragers, maakt dat vis al lang niet meer het gezonde voedsel is dat het mogelijk ooit was.

Aquacultuur lijkt dan een logisch alternatief. Toch kleven hieraan momenteel nog zeer veel problemen, die de eerstkomende jaren niet opgelost zullen zijn. In de eerste plaats worden er veel te veel dieren per kubieke meter gehouden. De ziektes die dit veroorzaakt, worden bestreden met veel te veel antiparasitaire geneesmiddelen en antibiotica, die ook voor de mens uitermate ongezond zijn. Er zijn in Europa slechts twee bedrijven die geen of nauwelijks antibiotica gebruiken.

Een ander zeer groot probleem is dat er momenteel nog altijd (wilde) vis aan (kweek)vis gevoerd wordt. Momenteel is er gemiddeld tussen de 2 en 6 kilogram wilde vis (in de vorm van meel en olie) nodig om 1 kilogram kweekvis te krijgen. Het gaat hier om totaal 38 miljard kilogram vis die gevangen wordt om kweekvis (maar ook varkens en kippen) te voeren.

Daarnaast is er het nog lang niet opgeloste probleem van vissenwelzijn: vissen hebben een goed ontwikkeld zenuwstelsel en kunnen zeer goed pijn, angst en stress ervaren. Vissen horen daarom onder de Europese wet van 2004 te vallen, die zegt dat dieren die voor consumptie gedood worden binnen een seconde dienen te sterven, of zodanig verdoofd moeten zijn dat zij van het sterven niets merken. In de visserij (wild en kweek) is daarvan nog geen sprake.
De uiteindelijke vraag is dan of we vis wel voor onze gezondheid nodig hebben. Het antwoord is nee. Vis bevat inderdaad dierlijke eiwitten, maar daarvan hebben we in Europa al gemiddeld 60-70% te veel.

De echte oplossing voor de toekomst ligt volgens ons in de evolutie naar meer plantaardig eten. De belangrijke omega-3 derivaten in vette vis, EPA en DHA, zijn in feite plantaardige stoffen en maakt vis niet zelf. Vis haalt deze uit eencellige planktonalgen. Het zou dus beter zijn dat de industrie zich zou richten op het ontwikkelen van visvervangers (die al beperkt bestaan), met omega-3 en plantaardige eiwitten. Misschien kan Colruyt dààrin een voortrekkersrol spelen? Of in de verdere verspreiding en mogelijk ook ontwikkeling van andere plantaardige eiwitten (vleesvervangers). Zowel EVA vzw als de Sea First Foundation willen u daarin alle steun aanbieden.

Met vriendelijke groet

Tobias Leenaert
Directeur EVA vzw

Dos Winkel
Bestuur Sea First Foundation

Geld voor vleespromotie: hoe kan het in deze tijden?

2010-07-23T01:02:00.000-07:00

Terwijl er over vegetarisme as such nog kan gediscussieerd worden, staat één ding buiten kijf: de huidige vleesproductie en -consumptie in westerse landen is nefast voor de gezondheid, het milieu en het dierenwelzijn. En toch blijft de VRT promotiespotjes voor vlees verkopen als "mededeling van openbaar nut". En toch blijft Europa geld stoppen in promotiecampagnes voor vlees. VILT berichtte over een paar nieuwe aanbestedingen van Europees subsidiegeld: 280.000 euro voor verwerkte groenten (in blik, bokaal, of diepvries, ahem), 570.000 euro voor de aardappel (tegenover onder andere rijst, ahem) en niet minder dan... 1,9 miljoen euro voor de promotie van "kwaliteitsvlees". We lezen:

De slogan van de nieuwe campagne luidt 'Meritus. Certus. BCV. Uw garantie op vlees van topkwaliteit.'. De boodschap is dat kwaliteitssystemen voor vlees van topkwaliteit zorgen en op elk niveau streng gecontroleerd worden. VLAM wil het vertrouwen in de vleesproductie naar 60 procent opkrikken en een grotere voorkeur creëren voor kwaliteitsvlees.

Kwaliteit is zo vaak een loos begrip, en ook hier is dat het geval. Jazeker, het ene vlees is het andere niet, noch qua voedselveiligheid, noch qua smaak, noch qua dierenwelzijn, enzovoort. Maar schermen met termen als "topkwaliteit" doet hoegenaamd niets aan de schadelijke gezondheids- of milieuimpact van vlees. Moeten we hier geloven dat het de bedoeling is om consumenten te laten kiezen voor kwaliteitsvlees en zo misschien "minder maar beter vlees" te laten kopen en eten? De labels "kwaliteit", evenals "meritus" en "certus" zijn niet meer of minder dan handige instrumentjes om generieke reclame voor vlees te maken, en de biefstuk, kippebil of varkenskotelet te behoeden voor het verder tanen van hun imago.

Ongetwijfeld zullen de door Europa gesponsorde spotjes alweer verkocht worden als mededeling van openbaar nut op de VRT. De evidente vraag die zich stelt is natuurlijk: wiens nut? Niet dat van de consument (die er al teveel eet). Niet dat van onze planeet (die zweet onder de huidige vleesproductie). Niet dat van de mensen in het zuiden (waar de globale groei van de vleesproductie het voedselprobleem enkel groter maakt). En al zeker niet het nut van de 60 miljard dieren die ervoor gedood worden.
Blijft over: het nut van de producenten en de economie, dat altijd het laatste woord krijgt.
Voorlopig nog. Want de toekomst is plantaardig.

(Zie ook: een interessant document over Europese subsidies voor dierlijke voedingsproducten van ex-MEP Jens Holm)

Vegetarische kindercrèche: een geweldig initiatief

2010-07-17T02:39:00.000-07:00

De kindercrèche De Biotoop in Gent had reeds veel aandacht voor bio-veggie voeding, en deed al mee aan Donderdag Veggiedag, maar gaat nu helemaal veggie. Dat is een unicum in België (dat heel wat navolging verdient).
Uiteraard gaat zo'n stap gepaard met de nodige reacties. Een nadeel van de democratisering via het internet is dat jan en alleman zich altijd geroepen voelt om commentaar te geven over eender wat, doorgaans niet gehinderd door enige kennis van zaken. Op Gentblogt.be spreekt ene Leonie van experimenteren op kinderen, een andere wil dat de vergunning van De Biotoop onmiddellijk ingetrokken wordt. Uit een poll op Het Nieuwsblad blijkt dat 95% van de respondenten kinderen volledig veggie opvoeden niet ok vindt.
Voor ouders die al een kindje in de Biotoop hadden zitten voor de 100% veggie beslissing genomen werd, is er een overgangsregeling - dus niemand wordt iets opgedrongen. Wat de gezondheid betreft: het gaat hier natuurlijk om één maaltijd per dag. Ouders kunnen er nog altijd voor kiezen om de kindjes thuis vol te proppen met zoveel vlees als ze denken dat goed voor hen is. Maar dan nog: er is niets mis met 100% vegetarisch eten voor kinderen. Gelukkig zeggen de geïnterviewde experts (John Van Camp en Myriam Van Winckel) hetzelfde. Evenals Kind en Gezin en het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie en Ziektepreventie (Vigez) in een consensuspaper. Volgens een heel recente studie kan vegetarisme voor kinderen helpen overgewicht op latere leeftijd te voorkomen. En volgens het position paper van de American Dietetic Association zijn niet alleen vegetarische, maar zelfs veganistische voedingspatronen in tegenstelling tot wat professor Van Winckel laat weten, geschikt en mogelijk voordelig voor alle leeftijden.

"Voedingsconservatisme" viert nog altijd hoogtij in Vlaanderen. Elementaire vragen over het gangbare voedingspatroon vol dierlijke producten worden nauwelijks gesteld, en men gaat ervan uit dat vlees en vis, laat staan zuivel en eieren, een noodzakelijk deel van onze voeding zijn. Probeer eens iets anders, probeer het gezonder, ethischer en milieuvriendelijker, en er zijn een paar zulthoofden die je beschuldigen van kindermishandeling.

We moeten nog heel veel leren. De mensen van De Biotoop zijn alvast hun tijd vooruit. Felicitaties!

Noot: ik vernam als reactie op deze post dat De Biotoop niet de eerste veggie crèche is. De Goudsbloem in Kessel-Lo is hen drie jaar voor!

Beste Louis Tobback

2010-07-14T06:27:00.001-07:00

Beste Louis Tobback,

Al een jaar of twaalf ben ik gewoon aan de grootste onnozelheden en de dwaaste uitspraken rond alles wat niet alleen vegetarisme, maar ook onze behandeling van dieren betreft. Er is dus een en ander nodig om me in mijn koffie te doen verslikken, of om verontwaardiging in mij naar boven te halen op dat gebied.

Maar u bent er goed in geslaagd.

In een interview met De Morgen (26 juni) zegt u ([misprijzend], aldus De Morgen) dat men in Nederland "op een moment waarop de werkloosheid stijgt, waarop men miljarden euro's moet besparen, toch weer meemaakt dat enkele honderdduizenden gelukkige Nederlanders vinden dat het welzijn van de kat en hond het belangrijkste is. Dat zij alweer een lid van de Partij voor de Dieren naar de Tweede Kamer sturen. Hoe kan een land dat zich zulke onbenulligheden kan veroorloven, nu eigenlijk problemen hebben? De samenleving waar dat kan is decadent, punt uit."

Eigenaardig, hoe u als een indicatie van decadentie ziet wat ik waarneem als een aanwijzing van morele vooruitgang. Ik bevind me daarmee in het gezelschap van Gandhi, denk ik. Die zei: "The greatness of a nation and its moral progress can be judged by the way its animals are treated."
Het gaat hier niet - mocht u dat al denken, Mr. Tobback - om een strikje voor Fifi of duurder voedsel voor Felix. De Partij voor de Dieren in Nederland is in hoofdzaak bezig met het lot van landbouwdieren. Daarvan worden er in België jaarlijks een kleine 300 miljoen geslacht voor voedsel. Wereldwijd zijn dat er zestig miljard. Die dieren hebben bijna allemaal een ellendig leven, en hen zo behandelen, is beneden onze menselijkheid. Dat is verrevan een onbenulligheid.

De eigenlijke decadentie, Mr. Tobback, doet zich voor wanneer intelligente mensen zoals u te lui zijn om even wat dieper na te denken.

Vissen redden

2010-05-20T11:36:00.000-07:00

Op de voorpagina van een krant: twee mensen die op een strand ergens aan de Amerikaanse zuidkust een dode schildpad in een plastic zak stoppen. Het dier is slachtoffer geworden van de ramp met booreiland Deepwater Horizon. Ik heb geen idee welke doodsstrijd de schildpad geleverd heeft, of ze geweten heeft wat haar overkwam, zich vragen stelde bij de olie op de zee… Met haar zijn er duizenden of honderd duizenden andere dieren gestorven door het vervuilende goedje dat door menselijke schuld in zee geloosd is, en nu de kusten van een van de meest biodiverse gebieden ter wereld bedreigt.

Leuk altijd om te zien is wel dat er in zo’n gevallen altijd veel (vaak vrijwillige) hulp komt opdagen: mensen die de zooi van anderen willen opruimen, die de fauna en de flora een handje willen toesteken – vaak letterlijk. Ze reizen naar de plaats des onheils om de schade zoveel mogelijk te proberen beperken. Prachtig.

Maar.
Maar er is alweer iets vreemds aan de hand. Ik heb het al vaker gezegd: als er één ding is dat onze relatie met de dierenwereld kenmerkt, dan is het wel… de paradox. Die relatie zit vol van interne tegenstellingen. Neem dit geval weer. Een artikel in De Standaard stelt de volgende vraag: red je de vis of red je de vogels? Beide kan blijkbaar niet (lees in het artikel waarom). Wat ik me dan afvraag: al die energie stoppen in het redden van die fauna en flora, maar ondertussen à volonté vis vangen (om op te eten) en daarbij die fauna en flora zo mogelijk nog meer schade berokkenen...? Waar slaat dat in godsnaam op? Terwijl we jaarlijks miljoenen vissen opeten, worden er nog eens evenveel of meer 'per ongeluk' gevangen of gedood: sleepnetten, longline fishing en andere vistechnieken hebben te kampen met het fenomeen van de bijvangst, en dat is op zich allemaal minstens even destructief als zo'n olievlek. De film Sea the Truth, binnenkort uit, zal alvast veel duidelijk maken - maar daarover schrijf ik binnenkort nog iets.
Door de ramp krijgt de visindustrie in de regio zware klappen. Ironisch genoeg heeft dat op zich eigenlijk een positief effect voor de vissen aldaar. Alweer een paradox.

Niet dat we de slachtoffers van de olieramp niet moeten proberen helpen natuurlijk. Maar toch... ik verwelkom de dag waarop we eindelijk es beginnen nadenken over onze zeer vreemde, van alle logica verstoken houding tegenover de natuur, en vooral, tegenover dieren.

Radicaal en extreem: is de norm de referentie?

2010-04-25T09:06:00.000-07:00

Ik wil even iets kwijt over het woord (of concept) ‘radicaal’, naar aanleiding van het editoriaal in het vorige EOS magazine.

Een cliché, maar evenzeer een referentie: Van Dale. De betekenissen van ‘radicaal’ die Van Dale in deze context opgeeft zijn: 1. geheel en al, 2. geneigd tot consequentie, tot diep ingrijpende veranderingen; 3. Consequent, diep ingrijpend in de gewone gang van zaken.
De meesten mensen gebruiken het woord ‘radicaal’ (evenals het woord ‘extreem’) om iets negatiefs aan te duiden. Wat ze bedoelen is: té. Té ingrijpend, té ver gaand, té diep. Mensen houden meer van die waarheid die ‘ergens in het midden ligt’, op die spreekwoordelijke ‘gulden middenweg’. ‘Té’ is voorbij dat punt, en dus niet goed.

Mijn vraag is echter: wanneer kunnen we iets met recht en rede te vergaand (zeg maar radicaal of extreem) noemen? Mijn bezwaar is vooral dat mensen de woorden radicaal en extreem (met negatieve connotatie) in de mond nemen om iets te beschrijven dat ver afwijkt van de gangbare norm. Wat in eender welke richting te sterk afwijkt wordt automatisch en bijna per definitie als negatief en ongewenst afgedaan, gewoon omdat het er zo ver van afwijkt. Maar – en ik kom to the point – er is niets dat zegt dat die norm zelf niet formidabel scheef zit. De norm is met andere woorden niet noodzakelijk een referentie.

Toegepast op het geval vlees: veel mensen gaan ermee akkoord dat er vandaag ernstige problemen zijn met de intensieve veeteelt. Wat gangbaar is, is duidelijk niet correct. IJveren voor minder vlees (en een lagere CO2 uitstoot) of diervriendelijker praktijken, is voor velen een zeer acceptabele optie. Vlees helemaal afzweren wordt al gauw als radicaal of extreem beschouwd, omdat het veel te ver afwijkt van wat gangbaar is. Laat ons het for the sake of the argument over veganisme helpen, iets wat nog veel sneller als extreem of radicaal wordt bestempeld dan vegetarisme.

Vandaag eten vele mensen zich letterlijk ziek aan dierlijke producten. Is een positie die daar heel ver van staat (veganisme) automatisch slecht of verkeerd? Vandaag buiten we massaal dieren uit en doden we ze à rato van 60 miljard per jaar. Is een positie die voorstelt dat we helemaal ophouden met het gebruiken van dieren voor bijvoorbeeld voeding, radicaal of extreem? Ja, in de zin dat ze mijlenver van de norm staat. Maar moet ze daarom negatief beoordeeld worden? De centrale vraag misschien: kan een cultuur, een maatschappij, een land of misschien zelfs een wereld iets helemaal fout hebben? Kan het zijn dat de norm zo ongelooflijk verkeerd is dat er heel ver van afwijken misschien wel de enige juiste positie is?

Dat klinkt natuurlijk heel gevaarlijk allemaal, zo op het eerste gezicht. Het is wellicht de houding van de mensen die zich met vliegtuigen op gebouwen storten, of zichzelf opblazen in de straat. Enter empathie en rationele argumentatie.

Ik geloof in de empathie en in de rationaliteit van de mens. Ik geloof dat een houding of een overtuiging waarbij men ver afwijkt van de gangbare norm, perfect ok kan zijn (of misschien wel de enige juiste positie kan zijn) als men daarvoor goede rationele argumenten heeft én men een beroep doet op empathie.
Opnieuw, toegespitst op het geval vlees, of ‘dieren eten’: Ik geloof dat wie voelt en wie denkt, ooit tot de conclusie komt dat mensen veel beter kunnen dan dieren als instrumenten zien die te gebruiken zijn naar menselijke willekeur, voor voeding en andere doeleinden. Ik geloof ook dat dit een evolutie is die nog lang zal duren (een halve eeuw? Een eeuw? Twee eeuwen?), en – hoe groot het leed ook is – ik ben geduldig, en ik ben niet bereid om mijn toevlucht te nemen tot enige vorm van geweld. Dit geloof is ‘radicaal’ in de strikte zin van het woord. Maar is er iets verkeerds mee? Ik geloof dat sommige dingen heel erg verkeerd zijn, en dat we daar met recht en rede ‘radicaal’ tegen mogen zijn.

Is dit een pleidooi voor extreme standpunten? Niet noodzakelijk. Het is wel een pleidooi om kritisch om te gaan met de woorden radicaal en extreem. En een pleidooi om platitudes te vermijden, de guldenmiddenweg niet d’office te bewandelen en écht te onderzoeken hoe ver we precies moeten gaan om tot schoonheid, goedheid en waarheid te komen.

Superbacteriën en supergoedkoop vlees

2010-04-13T09:12:00.001-07:00

Dit opiniestuk van me verscheen vandaag in De Morgen

De nieuwe publieke vijand nummer een heet ESBL. Het is een gevaarlijke, zogenaamde superbacterie, die ondertussen al bijna resistent is tegen zelfs de zwaarste antibiotica. Experts in Wenen trokken gisteren aan de alarmbel. Mag het gezegd dat er – voor de zoveelste keer – heel sterke aanwijzingen zijn dat ook dit gezondheidsgevaar voortkomt uit… de intensieve veeteelt?

In Nederland blijkt bijna negentig procent van het geteste kippenvlees besmet met de ESBL bacterie. Of de ziekteverwekker zelf afkomstig is uit de veeteelt staat nog niet vast. Wat wel duidelijk is, is dat de intensieve veeteelt de antibiotica-resistentie bij mensen enorm in de hand werkt. In veebedrijven zitten soms tot duizenden (varkens) of tienduizenden (kippen) dieren op elkaar gepakt, waardoor de kans op overdracht van ziekteverwekkers veel groter wordt en de potentiële gevolgen enorm. De enige manier om dieren in dergelijke omstandigheden gezond te houden (hen te laten leven tot ze slachtrijp zijn, zeg maar) is echter om ze vol te pompen met geneesmiddelen. De veehouder probeert dus het risico op het opduiken en verspreiden van ziekten te beperken door het preventief en therapeutisch gebruik van antibiotica. En zo ontstaat een wapenwedloop tussen geneesmiddelen en ziekteverwekkers. Daarvan is de ESBL bacterie slechts de meest recente beroemdheid: ook het H1N1 virus dat de Mexicaanse griep veroorzaakt –eerst varkensgriep genoemd – zou ook ontstaan zijn in de intensieve veeteelt.
Een reportage over de bacterie op het VTM-nieuws is typisch voor de gelatenheid waarmee vaak gereageerd wordt op dergelijke potentiële nachtmerries: nadat bericht wordt dat we de bacterie ook via de voeding kunnen opdoen (ook in België is besmet kippenvlees aangetroffen) krijgen we het advies van een expert. Jan Verhaegen, microbioloog UZ Leuven, stelt ons gerust: ‘gewoon het kippenvlees goed verwarmen’. De reporter voegt er nog aan toe dat, willen we antibioticaresistentie niet in de hand werken, dokters niet te vlug antibiotica mogen voorschrijven en patiënten er niet bij het minste kwaaltje mogen om vragen. En daarmee is de kous af. Geen woord over antibioticagebruik in de veeteelt. Alles is in orde, het vlees is weer veilig.

Nochtans zit precies daar het probleem. Antibioticarestanten blijven na de slacht van het dier in zeer lage hoeveelheden aanwezig in het vlees. Mensen nemen deze residu’s op, kippenbout per kippenbout, biefstuk per biefstuk. Op deze manier verliezen de antibiotica hun effectiviteit en ontstaat er antibiotica-resistentie. Bijzonder zorgwekkend is toch wel dat ook dierlijke mest antibioticaresidu’s en bacteriën kan bevatten, die uiteindelijk ook worden aangetroffen in bemeste groenten en fruit.

Kan de veeteelt zonder antibiotica? Een ziekte die opduikt bij een paar dieren kan, zonder ingrijpen, in een mum van tijd een hele stal infecteren. Antibioticagebruik werd reeds teruggedrongen in de veeteelt: groeibevorderende antibiotica zijn niet langer toegelaten, maar er wordt nog steeds volop gebruik gemaakt van antibiotica voor preventieve en therapeutische doeleinden. Verdere beperkingen zijn immers niet evident: die zouden de productie van vlees duurder en economisch meer risicovol maken. De veehouderij schuift het probleem (deels terecht) af op de consument: die is niet bereid veel te betalen voor zijn vlees, en wil het elke dag op tafel. Per Belg wordt zo’n 100 kilogram vlees per jaar geconsumeerd. En diezelfde Belgen geven nog slechts vijftien procent van hun maandbudget uit aan voedsel.

Welke alternatieven en oplossingen zijn er? We kunnen er ons verschillende indenken, maar er is één oplossing die niet alleen dit probleem maar ook een schare andere problemen ingrijpend kan beperken of zelfs kan elimineren: minder vlees eten. Dat betekent een lager aanbod en een minder intensieve veeteelt. Dat betekent minder CO2-uitstoot, een efficiënter voedselproductiesysteem, minder dierlijke vetten en dus minder hart- en vaatziekten, meer voedselveiligheid en minder dierenleed. We zijn enorm gebaat met minder vlees, maar uitgerekend deze heel simpele en doenbare stap is voor velen vooralsnog een brug te ver. Elke dag vlees op ons bord lijkt voor de gemiddelde Belg een verworven recht of een noodzaak.
De vraag rijst dan: wat moet er gebeuren eer iemand actie onderneemt? De Wereldgezondheidsorganisatie waarschuwde dertig jaar geleden al voor de gevolgen van het grootschalige gebruik van antibiotica voor veedieren. Hoe lang kunnen economische belangen het laatste woord krijgen? De intensieve veeteelt is een absolute tijdbom, zowel voor de volksgezondheid als voor het milieu. Hoe kan een systeem dat erop gericht is zoveel mogelijk geld te genereren door zoveel mogelijk dieren zo vlug mogelijk zo vet mogelijk te maken met zo weinig mogelijk kosten, ooit iets goeds opbrengen?
Laat ons niet met de vinger wijzen en gewoon besluiten: de intensieve veeteelt is een uitwas van de menselijke beschaving. Ze is niemands fout, maar we moeten ervan af.

Belgisch witblauw: niets om trots op te zijn

2010-04-07T10:36:00.000-07:00

Het Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing (VLAM) kwam gisteren met iets nieuws op de proppen: een ambassadeur voor het Belgische witblauw koeienras. De persoon die de consumptie van deze dieren verder zal stimuleren is wereldkampioen barbecue Peter De Clercq. In Het Laatste Nieuws zegt hij: “Nergens in de wereld hebben we zo’n lekker vlees als ons eigen Belgisch witblauw. Waarom zouden we het niet promoten?”.
Sta me toe, beste mr. De Clercq, u alvast één goede reden te geven: de enorme spiermassa van de Belgische witblauw runderen is het resultaat van een genetisch defect. Mensen hebben dat via fokken dusdanig verder uitgebuit dat de dieren enkel nog kunnen kalveren via keizersnede, en daarnaast onder een hele hoop gezondheidsproblemen lijden.

“We moeten meer chauvinisme tonen over het smakelijkste stukje Belgisch rundvlees”, aldus de nieuwe ambassadeur. Dit lijkt me eerlijk gezegd een beetje misplaatst, vooral als we zien dat andere landen die nationale trots van ons niet zo graag zien komen. In Zweden bijvoorbeeld, heeft men er alles aan gedaan om de Belgische witblauw runderen te weren, precies omdat de dieren lijden onder hun eigen onnatuurlijke lichaam. Door de enorme afmetingen van de runderen worden vitale organen niet optimaal ontwikkeld, met als resultaat mogelijke hart- en ademhalingsproblemen. De dieren lijden ook aan gewrichts- en botproblemen, hebben soms moeite met lopen en kunnen ook niet op een natuurlijke manier paren (als ze dat al zouden mogen). Ze zijn ook zeer kwetsbaar voor bepaalde vitamine-tekorten, die acuut hartfalen tot gevolg kunnen hebben. Dat het gebruik van keizersneden hun economische levensduur verkort (zeven keizersneden blijkt zowat het maximum) is niet echt een probleem, want deze dieren worden meestal toch geslacht na twee of drie keer kalveren.
Omdat Europa echter oordeelde dat een ban op de invoer van Belgisch witblauw niet kon, is het vlees in Zweden toch te krijgen, hoewel het kweken met de dieren er verboden is.

We spreken hier over dieren die geoptimaliseerd werden om zo veel mogelijk biefstuk op te brengen, en daardoor niet alleen het slachtoffer zijn van onze vleeslust, maar ook van hun eigen lichaam. Is dat echt iets om chauvinistisch over te doen?

It's the population growth, stupid

2010-04-05T11:56:00.000-07:00

Al meegemaakt? Je bent over een of ander moreel of sociaal relevant probleem aan 't babbelen, en je gesprekspartner - of iemand die staat te luisteren - zegt: "weet je wat het echte probleem is?". "Nee," zeg jij (maar je hebt al een vermoeden wat de man of vrouw zal zeggen). "Dat er te veel mensen op de wereld zijn!". En de persoon vervolgt: "dààààrrrr moeten ze iets aan doen!". (zelfvoldane knik).

Je zal me niet horen ontkennen dat de bevolkingsgroei een probleem is, op vele gebieden. Hoe meer mensen op de wereld, hoe meer vervuiling, hoe meer gebruik van grondstoffen, hoe meer dit en hoe meer dat. Ik herinner me nog dat we met z'n vier miljard waren (ik ben 36 jaar oud), en dat zij-die-het-konden-weten voorspelden dat we tegen jaar x met twee keer zoveel zouden zijn, en dat dat een ecologische ramp zou betekenen. Ik geloofde toen eigenlijk niet dat 't echt zo ver zou komen, maar zie: ondertussen zijn we met bijna 7 miljard. En in 2050 zullen er 9 miljard Homo sapiens sapiens rondlopen (die, als alles evolueert zoals nu, geen 60 miljard maar 120 miljard dieren zullen eten per jaar (dit terzijde)).
Dus ja, we zijn met te veel, en we zullen in de toekomst nog veel meer moeten opletten.

Maar waar ik het over wou hebben: mensen die zoals bovenstaande gesprekspartner het argument van "te veel mensen" aanhalen, gebruiken dat in mijn ervaring in 99% van de gevallen als een excuus om niets te moeten doen. Heel eenvoudig is dat: je schuift de schuld af op een factor die helemaal buiten je controle valt, en waar je dus geen invloed op hebt. De gesprekspartner weet dat er van hem/haar niets verwacht wordt op dit gebied (en zelfs als die persoon drie of meer kinderen heeft, dan nog zal ie nauwelijks ergens van beschuldigd worden). Nee, het probleem is zo structureel dat het niet anders kan aangepakt worden dan op globale schaal, door de overheid (Federaal? Europa? De VN?). En voila, het individu moet zero actie ondernemen! Simpel. Het gaat voor alles op. Als ik het heb over klimaatverandering door vleesconsumptie dan hoor ik het: "weet je waar ze iets moeten aan doen? Kzaltekik u zeggen: de overbevolking!" (zelfvoldande knik).

Ik vraag me dan altijd af: stel dat de overheid op een bepaalde dag zegt: ok, laat ons die overbevolking eens serieus aanpakken, en mensen verbieden om meer dan x kinderen te krijgen. Benieuwd hoe onze gesprekspartner dan reageert. Want dat is uiteindelijk waar hij om vraagt: ingrijpen op de bevolkingsgroei wordt des te belangrijk wanneer de huidige bevolking weigert haar gedrag te veranderen.

De Afkeer van Ann Debie

2010-04-04T02:10:00.000-07:00

Afgelopen woensdag op TV in VOLT: Ann De Bie, bekend van de 'slimste mens ter wereld' en Het Journal draaide een dag mee in het slachthuis. Achteraf mocht ze vertellen over haar ervaring, en volgde een discussie over vlees en klimaat tussen boerenbondvoorzitter Piet Vanthemsche en klimaatwetenschapper Peter Tom Jones
(herbekijk - vanaf minuut 33) .

'Heeft het bezoek aan het slachthuis jou iets gedaan?' vraagt Martine Tanghe aan onze slimste mens ter wereld. De Bie antwoordt dat het haar bevestigd heeft in wat ze eet en niet eet. Ze zegt dat ze nog altijd die kalfskop voor zich ziet, en hoe verschrikkelijk ze dat vond. Ze zal zeker en vast geen kalfstong of kalfwangen meer eten, maar daarom niet minder... kalfslapjes. Een beetje onverwacht was dat, voor mij persoonlijk. De afkeer die ze ervaart, projecteert ze op een bepaald lichaamsdeel. Enkel de delen waar ze een afkeer voor voelt, zal ze niet meer eten.

Maar wat betekent die afkeer van Ann Debie eigenlijk? Afkeer ('disgust') heeft ongetwijfeld een zogenaamde 'adaptieve' functie: het gevoel van afkeer hielp of helpt ons bij ons overleven, doordat het ons belet dingen te eten of te betasten die ziekteverwekkend of op een andere manier gevaarlijk kunnen zijn. Maar is dat wat er speelde toen Ann die kalfskop zag? Vertelt de afkeer haar (onbewust) dat ze die tong en die wangen beter niet eet, omdat die niet gezond zijn, terwijl het kalfslapje wel ok is?
Mij lijkt dat allemaal weinig steek te houden. Er is nog een andere uitleg: er bestaat wel degelijk iets als morele afkeer ('moral disgust'), die zich voordoet wanneer we geconfronteerd worden met een voor ons moreel onjuiste daad, of de effecten ervan. Een studie aan de Universiteit van Toronto toonde trouwens aan dat de fysieke reactie die zich voordoet wanneer proefpersonen een geval van onrechtvaardigheid aanschouwden, dezelfde was als bij het zien van vieze vloeistoffen of foto's van vuile toiletten.

De meeste taboes en reacties van afkeer die met voedsel te maken hebben, hebben te maken met dierlijk voedsel. Voor de niet zo gevoeligen, kijk es naar deze en deze en deze 'most disgusting foods' pagina's, lukraak op het web gevonden. Bijna alles daar is van dierlijke oorsprong. Waarom? Het meest gegeven antwoord is dat je bij het eten van dergelijke 'producten' meer kans loopt om ziek te worden. Maar kan er meer aan de hand zijn? Kan er ook sprake zijn van een vorm van morele afkeer? Kan het zijn dat Ann De Bie, zonder het te beseffen, ook een afkeer voelde van het kalfshoofd omdat ze, bij het zien daarvan het meest geconfronteerd werd met het dier dat achter het vlees zat - het wezen dat vele eigenschappen deelt met ons, maar toch gedood moest worden voor ons voedsel?

Als vegetariër is het me al lang evident dat ongeveer iedereen wel op een of andere manier om dieren geeft, en eigenlijk dieren liever niet wil doden. En dat, wanneer we daar geen problemen meer mee hebben, dat komt door een onbewuste en bewuste dissociatie met het dier achter het vlees en met het doden zelf. Kijk nog maar es naar het fragment in VOLT, en luister naar wat zelfs de slachter zegt: spijtig dat er een dier voor moet worden gedood.
Het geven om dieren, het liever-niet-doden, zit in ieder van ons. Jammer dat we ons daar zo vaak voor schamen.

Eet de laatste tonijn!

2010-03-05T04:05:00.000-08:00

Op de CITES conferentie is een mogelijk verbod op de tonijnvangst er niet doorgekomen. Zoals dit bericht zegt: sushi liefhebbers kunnen opgelucht adem halen.

Hoewel er vooralsnog geen ban komt, blijft tonijn eten not done voor de bewuste consument. Als vegetariër verras ik u met twee mogelijke redenen om toch tonijn te eten.

Ten eerste: tonijn eten is taboe omdat er niet veel meer tonijnen meer overschieten, en elke tonijn die op je bord ligt bij wijze van spreken de laatste kan zijn. Dus als je graag tonijn eet, moet je snel zijn. Voor de laatste uitgestorven is! Voor de ban! Rep u dus naar de winkel. En doe eventueel zoals sommige Japanse bedrijven, die hun voorraad aan 't invriezen zijn, om die vervolgens duur op de markt te verkopen wanneer er geen verse meer gevangen kan worden.

Ten tweede. Voor een vegetariër (of toch voor 'ethische' vegetariërs, hoe stom en 'self-righteous' die term ook klinkt) is er iets vreemds aan de campagnes en het gelobby om de jacht op of vangst van bepaalde wilde diersoorten stop te zetten. Die ban betreft doorgaans met uitsterven bedreigde diersoorten, en wordt uiteraard nagestreefd om te beletten dat het dier definitief van de aardbodem verdwijnt.
Begrijp me niet verkeerd: uiteraard zie ik, net zoals andere veggies, liever wel tonijn in onze zeeën dan niet. Maar de vraag die ik mij onvermijdelijk moet stellen is: waarom zouden we de tonijn moeten redden als we dat alleen maar doen om hem vervolgens - wanneer de tonijnpopulatie zich weer hersteld heeft - verder te bejagen? Deze dieren komen op een wrede manier aan hun eind (niet al te gevoelige kijkers: zie hier), en de vraag of ze er dan misschien beter nooit zouden geweest zijn, is geen spielerei. Bovendien is het zuiver instrumenteel benaderen van individuen, of ze nu menselijk of dierlijk zijn, voor mij persoonlijk taboe. Dieren mishandelen en opeten, met als rechtvaardiging dat ze daarvoor gekweekt werden, en anders uberhaupt niet hadden geleefd: not done.

De ethiek van het vegetarisme gaat over de waarde van individuen, voor henzelf. Niet over de waarde van soorten, of over de waarde van soorten of individuen voor de mens. Neen, het gaat hier over de waarde die een leven heeft voor dat leven zelf.

Uiteraard ben ik voor een ban op het vangen van tonijn. Maar dan wel: voor altijd.

Een brief aan Goedele

2010-03-04T00:31:00.000-08:00

Goedele poneerde op haar website de stelling dat wie vlees wil eten, zelf zijn dieren moet slachten. Je kan hier lezen wat ze daarover te zeggen heeft. Op zich een lovenswaardige stelling, maar ik had er toch een aantal vragen bij. Vandaar deze brief.

Beste Goedele,

Wie vlees eet, moet dieren slachten, zeg je. Bij EVA (Ethisch Vegetarisch Alternatief) vinden we dat natuurlijk een interessante stelling. En ik zou zeggen: je hebt grotendeels gelijk. We weten niet meer waar ons vlees vandaan komt. Wanneer de biefstuk op ons bord ligt, merken of smaken we daar geen koe meer in. Die is gedood, gevild, versneden, in cellofaan verpakt, gebakken, gekruid, opnieuw gesneden, en met een saus overgoten. Het stukje dier achter ons vlees is foetsie. Onmerkbaar. En dat is inderdaad meteen een van de redenen waarom mensen zo probleemloos zoveel vlees eten. Als ze zelf de dieren zouden moeten slachten, zouden er heel wat minder gegeten worden.

Twee zaken interesseren me echter: ten eerste, waarom zou jij wachten op het moment dat jouw stelling regel wordt? Ik wil hier niet de moraalfilosoof of zedenpriester uithangen, maar moeten we als volwassen individu niet doen wat ons geweten zegt dat juist is, veeleer dan wachten op iemand die ons vertelt: nu moet het? Dus: waarom niet right here, right now stoppen met die konijntjes en die lammetjes op te peuzelen?

Ten tweede ga ik ervan uit dat je vis en gevogelte wel probleemloos kan doden – aangezien je daarop zou overschakelen (‘wanneer je stelling regel zou worden’). Ik begrijp dat die dieren minder aaibaar zijn, maar laat ons even kijken naar hoe we mensen behandelen: onlangs stond er in de krant dat mooie baby’s meer liefde krijgen dan minder mooie. Dat kan zijn, maar vinden we dat gerechtvaardigd? Mooi of lelijk, aaibaar of niet, is toch geen moreel argument? Vissen en kippen kunnen ook lijden (vissen lijden trouwens misschien wel het meest van al, want er is momenteel geen wetgeving rond het doden van deze dieren). Trouwens, als iedereen vis en kip zou gaan eten, zouden er veel meer dieren in plaats van minder gedood worden, want er zit minder vlees aan.

Ziezo, twee kritische bedenkingen voor je. Wat niet wegneemt dat het super is dat je zo’n stelling wil lanceren, en – in tegenstelling tot de meeste mensen – over deze kwestie aan het nadenken bent.

Met vriendelijke groet
Tobias Leenaert
EVA vzw (Ethisch Vegetarisch Alternatief)

Boerenbond noemt te veel vlees eten ‘zonde’

2010-02-25T11:44:00.000-08:00

U las het goed: vlees eten is geen zonde, te veel vlees eten wel, zo stond te lezen in een persbericht van Boerenbond-Limburg van deze week. Het is nogal een onhandige slogan om de Donderdag Veggiedagcampagne aan de kaak te stellen. Dit keer was de stad Hasselt het doelwit. Vorig jaar was Boerenbond-Leuven al in actie getreden door tijdens de gemeenteraad “lekkers van eigen bodem” (lees: vlees) aan te bieden aan de gemeenteraadsleden, en wel terwijl aldaar gediscussieerd werd over het al dan niet ondersteunen van Donderdag Veggiedag. De stad Leuven ondersteunt die campagne voorlopig nog niet, maar dat is wel het geval in Hasselt, waar schepen en arts Toon Hermans zich erachter. Dit dus tot groot ongenoegen van de Boerenbond, die hier niet zoveel heil in ziet.
De vraag is alleen: waarom niet? Waarom is een campagne die ijvert voor één dag in de week zonder vlees (of vis) zo’n doorn in het oog van de boerenorganisatie? Zeker als zij – zoals bleek uit hun persbericht – te veel vlees eten een zonde vinden en dat zelfs Boerenbondvoorzitter Piet Vanthemsche vindt dat we inderdaad te veel vlees eten?
Het antwoord is wellicht niet ver te zoeken: men is bang dat Donderdag Veggiedag werkt. En dat het niet bij één dag zal blijven. Stel je voor dat de brave burgers de smaak van veggie te pakken krijgen, en vervolgens ook op dinsdag, en dan op woensdag veggie gaan eten… dan zitten de boeren binnen de kortste keren – zo horen we redeneren – zonder werk. Dus ten strijde tegen die Veggiedag dan maar, en wel met het eeuwenoude argument van het opgestoken vingertje: ‘we moeten de mensen de vrije keuze laten’. Alsof het de bedoeling is mensen te verbieden vlees te eten. Nee, dat willen zélfs die vegetariërs niet doen, zélfs niet op donderdag.
Kan er es iemand de Boerenbond geruststellen en uitleggen dat het allemaal niet zo’n vaart zal lopen? En kan er iemand hen de absolute noodzaak uitleggen van minder vlees eten? En het feit dat, als we het daarover eens zijn, er effectief een campagne – en een grote – zal nodig zijn om vleesvermindering te realiseren? Zo’n campagne moet – zoals alle campagnes voor gedragsverandering – leuk en uitdagend zijn. Met een oproep als ‘eet kleinere porties vlees’ valt marketinggewijs geen bal aan te vangen. Met een veggiedag wel. En als we echt vinden dat te veel vlees eten een zonde is, laat staan niet goed is voor onze gezondheid en die van onze planeet, dan moeten we echte actie ondernemen, en niet doen alsof we een oplossing zoeken terwijl we ondertussen toch maar liefst alles bij het oude laten.

Over geiten, persvrijheid en kerstmis

2009-12-26T02:07:00.001-08:00

Koeien (BSE), kippen (dioxine) en varkens (varkenspest) hebben we al zien “ruimen”. Geiten hadden tot nu toe nooit de hoofdrol, maar afgelopen week was het hun beurt: in Nederland bracht men preventief 40.000 drachtige geiten en schapen om, om de verdere verspreiding van Q-koorts een halt toe te roepen.

De beelden van bulldozers, containers, brandstapels en massagraven met duizenden dieren zijn we nog niet vergeten. Niet dat we er massaal vegetariër door geworden zijn, maar dergelijke apocalyptische taferelen hebben hun impact in de huiskamer alleszins niet gemist. En dat weet ook Nederlands minister van landbouw Gerda Verburg. Samen met minister van volksgezondheid Klink schreef zij een brief aan het Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren. Daarin vragen beiden aan de media om “terughoudendheid te betrachten” bij het verslaan van de ruimingen. Het is iets wat ruikt naar wat ze in Nederland “persbreidel” noemen, ofwel het beperken van de persvrijheid. Er werd één modelmediabezoek georganiseerd aan een te ruimen bedrijf, en verder moeten de journalisten het gebeuren maar filmen vanaf de openbare weg. Niet veel van te zien, aldus een Nederlands journalist op onze Radio 1, maandag.

Verburgs motivatie voor haar vraag? De positie van de geitenhouders. “Het zien ruimen van een deel van hun dieren is een ingrijpende en aangrijpende gebeurtenis.” Wat een schaamteloze larie is dit. De Nederlandse Vereniging van Journalisten adviseert haar leden gelukkig om “zelf een afweging te maken op welke wijze verslag zal worden gedaan van de ruimingen en verwacht dat het ministerie de media hierbij niet zal hinderen”. Dezelfde autonomie wil Marianne Thieme, voorzitster van de Partij voor de Dieren, voor de geitenhouders: waarom zouden zij zelf niet mogen beslissen wie ze toelaten op hun erf?

Uiteraard spelen hier andere dingen mee. Eerst en vooral was er ooit beloofd dat gezonde dieren niet meer zouden geruimd worden. Dat staat niet goed. Maar nu “moet” het weer, en dat kunnen we maar beter niet aan de grote klok hangen. De overheid zou ook te laat ingegrepen hebben. Maar er is meer dan dat. De veeteelt moet worden beschermd, en die ruimingen kunnen maar beter niet getoond worden om dezelfde reden waarom slachthuizen geen glazen muren hebben: we willen niet weten wat we eten.
Een tegelijkertijd moedwillig én inmiddels onbewust vermijden van alles wat met het doden van een dier te maken heeft, is de hoofdreden waarom vleesconsumptie en de intensieve veeteelt konden groeien tot hun hedendaagse proporties. De paradoxen en conflicten worden zo goed mogelijk weggemoffeld, maar steken nu en dan toch de kop op. Een goedmenend dierenarts op de radio vindt de methode van doden (een spuitje voor verdoving en een spuitje dat doodt) niet humaan. Wordt het leven van deze dieren in het (rituele) slachthuis dan nog zachtaardiger beëindigd? De geitenboeren vinden het allemaal zeer onwerkelijk om hun dieren zo te zien doodgaan. Maar wat doen ze met de pasgeboren bokjes die geen melk geven en waarvoor de vraag naar vlees niet voldoende groot is? Juist: ongeveer hetzelfde als met de haantjes in de eierindustrie

Willen we dierlijke producten consumeren – en dan vooral van dieren uit de vandaag gangbare veeteelt – dan moeten we de confrontatie vermijden met wat ermee gebeurde toen het nog dier was. Toen ging het nog om leven, dat gewoon leven wou.

Dezer viert een dergelijke ‘morele spreidstand’ (kwestie van het woord hypocrisie niet te gebruiken) trouwens haar hoogdagen: nooit eten we meer geslachte dieren op dan in de tijd van “vrede op aarde”.

Mensen of dieren, mensen en dieren

2009-12-12T13:07:00.000-08:00

Michiko Kakutani is een van de meest gerespecteerde literaire critici in de Verendigde Staten. Ze won onder meer de Pulitzer Prize voor haar werk, en schrijft voor een van de meest gereputeerde kranten ter wereld, de New York Times. Men zou dus verwachten: een intelligent iemand, die een dom argument weet te onderscheiden van een schrander.

Maar ofwel is mevrouw Kakutani niet zo intelligent, ofwel ben ik dat niet. Beide zijn eigenlijk, in alle bescheidenheid, niet zo waarschijnlijk, en dus moet er nog iets anders aan de hand zijn.
Maar laat ons eerst even kijken waarover we 't hier eigenlijk hebben. Mevrouw Kakutani schreef een (jawel) literaire kritiek van Eating Animals, de laatste pennevrucht van bestseller-auteur Jonathan Safran Foer. Eating animals gaat over de feiten achter ons dagelijks lapje vlees, en ik kan het werk alleen maar aanraden.

Mevrouw Kakutani kan dat niet. In haar recensie in de New York Times komt ze dus, zoals reeds geïnsinueerd, niet bijzonder intelligent over. En een beetje harteloos ook, eigenlijk. Ik verbaas me er steeds weer over hoe mensen, wanneer ze geconfronteerd worden met wreedheden tegenover dieren, toch andere reacties kunnen manifesteren dan gewoon zeggen "miljaar, dat is erg, en dat moet gewoon ophouden." Onze literaire criticus is zo iemand. Ze is weinig onder de indruk van de wantoestanden die Foer aanhaalt, en beschuldigt hem van sentimentaliteit (de wereld zou veel mooier zijn met wat meer sentiment, en vrouwen hoeven wat mij betreft écht niet te bewijzen dat ze niet sentimenteel zijn, maar goed). En meer dan dat. Mevrouw Kakutani stelt zich ernstige vragen bij Foers "sense of priorities and proportion". Foer waagt het voorwaar, zegt zij, om in in de context van dieren te spreken over "atrocities" (wreedheden) en meer nog, hij durft vergelijkingen maken met wantoestanden met mensen!

En zo zien we dat ook een normaal gezien intelligent persoon na een lange inleiding eindigt bij een huizenhoog cliché, een platitude en een enorme dwazigheid: Kakutani vraagt zich af

"how the author can expend so much energy and caring on the fate of pigs and chickens, when, say, malaria kills nearly a million people a year (most of them children), and conflict and disease in Congo since the mid-1990s have left an estimated five million dead and hundreds of thousands of women and girls raped and have driven more than a million people from their homes."

Misschien schrijf ik een ander keertje iets meer over waarom het een het ander niet uitsluit. Laat ons ondertussen volstaan met te veronderstellen dat Mevrouw Kakutani zelf wel beter weet, en de zoveelste persoon is die zal blijven proberen niet te horen wat ze niet wil horen, en daartoe alle mogelijke absurde redenen uitvindt.

Een historisch moment

2009-12-03T09:20:00.001-08:00

Vandaag vond Less Meat = Less Heat plaats, een evenement in het Europees Parlement over vleesvermindering. Twee prominente vegetariërs kregen met een bijna volle "plenary chamber" en heel wat pers een enorm forum om hun boodschap over vleesvermindering te verspreiden: poplegende Paul McCartney en IPCC voorzitter Rachendra Pachauri. Ook present was de VN rapporteur voor het Recht op Voedsel Olivier De Schutter. Van zijn assistent vernam ik achteraf dat hij zelf nooit vlees koopt of kookt, maar het op verplaatsing soms eet.

Daarnaast waren er kortere interventies van een aantal sprekers. Daaronder Alain Dangour, van de London School of Hygiene en Tropical Medecine, die de nieuwe Lancet studie over de gezondheids- en klimaatvoordelen van minder veeteelt coordineerde. Daarin lees je dat een vermindering van de veeteelt van 30% een daling zou veroorzaken van 17% van de gevallen van hart- en vaatziekten alleen.
Dangour deed even de wenkbrauwen fronsen bij sommigen in de zaal toen hij zei dat vlees wel noodzakelijk blijkt bij kinderen onder de vijf jaar. Toen groene MEP Caroline Lucas (VK) vroeg waar hij dit haalde zei hij dat hij vooral bedoelde dat het in arme landen niet zo evident was om kinderen vegetarisch op te voeden. Hmm.

Grotere nonsens kwam van mevrouw Mairead McGuiness, rapporteur voor de CAP (Europees gemeenschappelijk landbouwbeleid) en lid van de commissie landbouw. "Ik eet havermoutpap 's morgens, maar dat wil niet zeggen dat ik iedereen havermoutpap door de strot wil duwen." Mevrouw McGuiness ontkende zo ongeveer alles, maar dat was niets vergeleken met Meneer Paul Nuttall, die het jammer genoeg ook tot Europees Parlementslid heeft geschopt. De man kondige tijdens zijn interpellatie voorwaar aan dat iedereen welkom was vlak naast het parlement op een BBQ, onder de titel "All you need is meat". Aan het applaus dat volgde te horen - en ook aan sommige van de interventies - zaten er genoeg 'tegenstanders' in de zaal die helemaal niet opgezet waren met de hele zaak en speciaal daarvoor naar het Parlement waren afgezakt.

Pachauri was expliciet in zijn boodschap. Net zoals McCartney pleitte hij voor een vleesloze dag, maar hij stak zijn sympathie voor vegetarisme as such niet onder stoelen of banken. Hij citeerde Einstein ("niets kan de mensheid zo helpen als de evolutie naar een vegetarische levenswijze") en Tolstoy ("als een mens een rechtvaardig leven wil leiden, dan moet hij zich eerst en vooral onthouden van dierlijke producten").

En tenslotte kwam Sir Paul zelf zijn zegje doen. Zoals Edward McMillan Scott, vicepresident van het parlement en organisator van het evenement (en zelf pescatarier) aankondigde: "he wrote the world's most popular song: Yesterday. But today, he talks about tomorrow." Paul haalde nog wat feiten aan (voor een hamburger heb je evenveel water nodig als voor een douche van vier uur - volgens mij is het meer, maar soit) en zei dat de overheid en specifiek Europa werk moest maken van het aanmoedigen van haar burgers om minder vlees te eten. Veel vlees eten is immers niet langer een persoonlijke keuze, maar een daad die gevolgen heeft voor de hele planeet. Hij pleitte er ook voor dat de boeren geholpen zouden worden om zich in te stellen op nieuwe praktijken - iets wat in de geschiedenis constant gebeurd is. Verrassend was dat Sir Paul een quote voorlas van Al Gore, waar hij hem om had gevraagd (als je Paul McCartney bent kan je dat). Ik heb ze niet genoteerd, maar blijkbaar kan ook Al niet langer ontkennen dat minder vlees eten een serieuze impact kan hebben op het klimaat.

Aangezien ik geholpen had bij de voorbereiding van het evenement mocht ik achteraf mee eten in de "presidential dining room", op de 12de verdieping, met een prachtig zicht op Brussel. McCartney was al snel naar Berlijn vertrokken voor een optreden (en hij kwam van Hamburg die morgen), maar Pachauri at met ons mee en was duidelijk erg gelukkig met het hele gebeuren. De lunch was uiteraard vegetarisch en best te pruimen.

Alles bij mekaar is dit weer een van de zovele tekenen des tijds: bekende vegetariërs die hun boodschap zo massaal de wereld kunnen insturen en de kwestie eindelijk ter sprake kunnen brengen. Zoals De Schutter zei: we kunnen alleen maar vooruitgang boeken wanneer taboes doorbroken worden, en wanneer een aantal mensen dapper genoeg zijn om vragen te stellen die anderen liefst onbeantwoord zien.

Een mijlpaal, jawel.

PS We zijn vanuit EVA uiteraard fier dat alle belangrijke sprekers verwezen naar de Stad Gent als voorbeeld.

Van slachthuis tot slagveld

2009-11-26T11:45:00.001-08:00

De beelden van onverdoofde slachtingen die dierenrechtenorganisatie GAIA het land instuurde zijn choquerend. Dat is het minste wat je ervan kan zeggen. Als we dieren willen doden voor voedsel, dan moeten we hen vanzelfsprekend een zo snel en pijnloos mogelijke dood bezorgen. Onverdoofd doden kan niet, punt.

Maar hoe enorm belangrijk ook, uiteindelijk is het al dan niet verdoven eigenlijk… bijzaak. Het gaat niet om moslims of niet, of om verdoving of niet. Het gaat om het slachten zelf. In een slachthuis zal nooit iets moois gebeuren. Een slachthuis biedt alleen maar een logisch einde aan wat voor de rest doorgaans een kort en vreselijk leven was.

Wereldwijd is zo’n einde jaarlijks het lot van zestig miljard dieren – een kleine twee duizend per seconde. Dat einde is wreed voor deze kippen, koeien, varkens en kalkoenen, maar niet minder wreed voor de mensen die het moeten bezorgen. Slachten is een job beneden ieders waardigheid, gelijk op welke manier het gebeurt. Wie vlees wil eten, dient zich te realiseren dat hij een mensonterende taak uitbesteedt aan een ander mens.

Wie moet slachten, kan niet anders dan een deel van zijn empathie uitschakelen, en moet van zijn hart een steen maken. Sociologisch onderzoek wees al uit dat slachthuiswerkers vaker gewelddadig gedrag vertonen. Van slachten wordt de wereld niet beter. Of, zoals de Russische schrijver Leo Tolstoy zei: zolang er slachthuizen zijn, zullen er slagvelden zijn.

Ik droom van een groot feest van de hele mensheid bij het sluiten van het laatste slachthuis, nadat we ons hebben gerealiseerd dat we niet hoeven te slachten, en dat we tot veel hogere en mooiere dingen in staat zijn.

Een misdaad van niet te vatten proportie?

2009-11-16T13:27:00.000-08:00

Af en toe (bijvoorbeeld wanneer ik zoals vandaag dingen zoals dit tegenkom) ben ik het beu om als vegetariër de kalmte en beleefdheid zelve te zijn (want dat probeer ik). ’t Is ongetwijfeld niet eenvoudig voor de gewone “omnivoor” om te begrijpen hoe vele vegetariërs zich voelen. En ik heb het dan even over een welbepaalde (grote) groep vegetariërs, namelijk diegenen onder hen die geen vlees of vis eten omwille van de dieren. Ik wil even een poging te doen om uit te leggen hoe ik het aanvoel – en misschien nog anderen met mij.

Er is iets vreemds aan de hand. Het zou niet mogen, maar ethiek – wat juist is en wat niet – blijkt uiteindelijk nog altijd voor een heel groot stuk een reflectie te zijn van de mening van de meerderheid. Het lijkt erop dat je, wanneer 98% van de mensen iets goedkeurt, als enkeling behorende tot de resterende 2% moeilijk kan zeggen dat het een soort misdaad is. Ik heb het over vlees eten natuurlijk. Als vegetariër heb ik op een bepaald moment in mijn leven een klik gemaakt: ik ben dertien jaar geleden opgehouden dieren te eten omdat ik het compleet verkeerd vind een leven te beëindigen om triviale redenen, of daaraan medeplichtig te zijn. Waarom zou een wezen met een redelijk goed geëvolueerd moreel besef zoals ik, het leven van een ander wezen beëindigen omdat hij het vlees van dat wezen lekker vindt? Ik dood je, koe, want ik vind je lekker. Daar komt het op neer. Maar leven wil leven. Punt. De rest is fout. O zo fout. Zo voel ik dat.

Maar als het fout is om vlees te eten, dan is het een fout die miljoenen en miljarden mensen maken. En aangezien de meerderheid beslist wat fout is en wat niet, kunnen we niet zeggen dat vlees eten fout is. Maar stel nu dat het aantal vegetariërs langzaam aan groeit, tot we pakweg 75% bereiken en er nog een vierde overschiet dat dieren doden ok vindt. En uiteindelijk nog maar 5%. Op dat moment zal dieren doden voor vlees fout zijn, zal het niet meer toegelaten worden door de wet, enzovoort. Stel dat dat echt gebeurt, wat zegt dat over de situatie van vandaag? En wat impliceert dit over de concepten juist en fout (in morele zin dan)? Als iets fout wordt in de toekomst, doordat de meeste mensen het fout vinden, was het dan voorheen eigenlijk ook al fout, toen hetzelfde gebeurde maar minder mensen het als fout beschouwden? Was slavernij ooit juist of is het altijd fout geweest? En wat zegt dat over de minderheid van de mensen die iets al fout vinden terwijl de meerderheid het nog helemaal niet fout vindt? Die minderheid moet dan vooruitstrevend genoemd worden, visionair. Het zijn mensen die in hun hart aanvoelen of met hun verstand beredeneerd hebben dat iets fout is, ook al zal bijna iedereen die zij tegenkomen zeggen dat zij het bij het verkeerde eind hebben.

Nobelprijswinnaar literatuur J.M. Coetzee, zelf een vegetarier, verwoordt in The Lives of Animals bij monde van hoofdpersonage Elisabeth Costello op uitstekende wijze wat wellicht heel veel vegetariërs voelen:

I seem to move around perfectly easily among people, to have perfectly normal relations with them. Is it possible, I ask myself, that all of them are participants in a crime of stupefying proportions? Am I fantasizing it all? I must be mad! (…) Calm down, I tell myself, you are making a mountain out of a molehill. This is life. Everyone else comes to terms with it, why can't you? Why can't you?'

Een misdaad van niet te vatten proportie. Is het mogelijk dat dat precies is wat er aan de hand is?

Jazeker. Meer nog: we zijn er ons wel degelijk van bewust. Laat ons het wat gemakkelijker maken, for the sake of the argument en niet hebben over het doden van dieren, maar over wat er met hen gebeurt voor ze sterven. We kunnen kort zijn: we behandelen welzijnsgevoelige, vaak intelligente dieren als machines die vlees moeten produceren. We dokteren uit hoe we hen op zo kort mogelijke tijd zo vet mogelijk kunnen maken. Daarna slachten we hen en eten we hen.
Er zijn weinig mensen die de industriële veeteelt OK of juist vinden. Bijna iedereen die vindt dat we dieren mogen doden voor voedsel, zal terzelfder tijd vinden dat die dieren wel een menswaardig leven moeten hebben gekregen. Maar dat kregen ze niet. En toch eten die mensen die dieren. Ze doen iets wat ze zelf afkeuren.

Soms ben ik het beu de geduldige en begrijpende vegetariër uit te hangen, en heb ik zin om te zeggen waar het om gaat. Dat we momenteel per jaar 60 miljard dieren doden voor voedsel. En dat dat, jawel, een misdaad van niet te vatten proportie is.

Vlees essentieel voor evenwichtige voeding. Yeah right.

2009-10-30T17:05:00.000-07:00

Lord Stern, ex vicepresident van de Wereldbank en auteur van de Stern Review on the economics of climate change brak deze week een lans voor vegetarisme, als middel om de planeet te redden, in een artikel in The Times. Een journalist van Het Nieuwsblad belde me om onze mening daarover te horen. (lees zijn artikel: 'word vegetariër om de wereld te redden)' Of ik het ermee eens was dat we allemaal vegetariër moeten worden om milieuredenen? Eerlijk gezegd: neen. Dat hoeft niet, uiteraard. Een klein beetje vlees eten (iets heel anders dan de kilo's die we nu verzetten) zal wel geen kwaad kunnen voor onze Aarde. Ik zeg geen dingen waarvan ik weet dat ze niet waar zijn.
Datzelfde kan niet gezegd worden van de Boerenbond. Ik heb het hier al eens gehad over gebrek aan intellectuele eerlijkheid van hun kant, en jammer genoeg moet ik het nog eens herhalen. De journalist die me belde sprak vervolgens ook met de woordvoerder van de landbouwersorganisatie, en wat kwam daar weer uit? Juist, de aloude nonsens dat vlees "voor een evenwichtige voeding essentieel is". Ofwel weten ze dat dit niet klopt, en dat zijn ze oneerlijk. Ofwel geloven ze het werkelijk en ter goeder trouw, maar dan zijn ze bijzonder slecht geïnformeerd. Which is it gonna be, Boerenbonders?
Uiteraard betwisten zij ook de cijfers die wij aanhalen. Maar nogmaals, van onze kant zeggen we niets waarvan we weten dat 't niet klopt. De 15.000 liter water (die ze betwisten) per kilogram rundvlees is een cijfer waar diverse onafhankelijke organisaties toe gekomen zijn. En dat veeteelt verantwoordelijk is voor 18% van de broeikasgassen is een cijfer van de FAO. Boerenbond zegt dat 't lang niet zo hoog is voor België, maar we zeggen er dan ook altijd bij dat het het om het mondiale cijfer gaat.
Soit, ze mogen zeggen wat ze willen natuurlijk, maar je geloofwaardigheid stijgt niet echt als je anno 2009 nog durft schrijven dat we vlees nodig hebben om gezond te zijn. Alsjeblieft zeg.

Eieren

2009-09-05T08:20:00.000-07:00

In Het Laatste Nieuws stond gisteren een bericht over wat er gebeurt met de mannelijke kuikens wanneer die uit het ei komen in een kippenkwekerij: die diertjes worden levend vermalen, want ze kunnen geen eieren leggen. Ze zijn ook niet geschikt als vleeskuikens want ze zijn van een andere variant. Voor elke hen in de ei-industrie is er een mannelijk kuiken gedood. Het Laatste Nieuws zegt:

"Duizenden pasgeboren kuikentjes worden levend vermalen, enkel en alleen omdat het mannetjes zijn."

Wie gechoqueerd is over wat er in de VS gebeurt moet zich even afvragen of wat wij doen zoveel beter is: vervang "vermalen" door "vergast", en je bent er.

Er is weinig bezwaar aan te tekenen tegen het eten van eieren van kippen uit je eigen tuin (kippen die voldoende plaats hebben en hun leven mogen uitzitten in redelijke omstandigheden). Dat gaat echter niet op voor alle andere eieren, van legbatterijeieren tot biologische. De mannetjes mogen niet blijven leven, maar ook de hennetjes worden na een tijdje gedood: nadat ze een paar jaar trouw eieren gelegd hebben, meestal in zeer onaangename omstandigheden, en dan op termijn niet genoeg meer renderen. Is het "extreem" om dit soort producten te weigeren? Is het "extreem" om zo'n dingen niet fair te vinden?

Ik leef ondertussen al ruim tien jaar zonder het eten van eieren, dus noodzakelijk zijn ze in elk geval niet.

Bekijk hier de video die de Amerikaanse dierenrechtenorganisatie Mercy for Animals maakte (niet voor gevoelige kijkers).

Piet ziet het niet

2009-08-27T11:57:00.000-07:00

't Is lang geleden dat ik hier iets neerpende, en da's alleen maar omdat 't (zoals altijd) druk was. Vandaag moet me nog iets van het hart.

Ik maak me sterk dat ik altijd tenminste mijn best doe (soms zal ik falen) om mijn pro-vegetarische argumentatie zo objectief, wetenschappelijk correct, fair, rationeel en logisch mogelijk te houden. Ik ga tegenargumenten altijd zo goed mogelijk analyseren, en ik probeer geen zever te vertellen. Ik geloof dat het vegetarische verhaal op zich zo sterk is dat ik geen gebruik hoef te maken van overdrijving, sentimentele argumenten, selectiviteit of geveinsde onwetendheid. Ik ben met andere woorden intellectueel zo eerlijk mogelijk.

Datzelfde kan niet van iedereen gezegd worden. Neem nu Piet Vanthemsche, kopman van de Boerenbond (die trouwens ook de operatie tegen H1N1 orchestreert - u weet wel: dat virus dat niets met varkens te maken heeft). Kijk even naar deze Japanse reportage over Donderdag Veggiedag in Gent. Amusant over de hele lijn, maar als je geen geduld hebt, spoel door naar 7min.50. Daar is de heer Vanthemsche aan het woord. Hij lijkt 't allemaal niet fair te vinden. Ja, we moeten ervoor zorgen dat mensen gezonder gaan eten, zegt ie. 'But we should not stigmatise meat production as the one and only cause of the greenhouse gasses.'

Wie, o beste Piet, wie heb jij al horen zeggen dat vleesconsumptie de enige oorzaak is van klimaatverandering? Dat wou je toch echt niet zeggen he, want je wéét heel goed dat niemand dat beweert. Je zou kunnen zeggen dat 't door je Engels kwam, maar die taal beheers je vrij goed (over dat 'hasses' spreek ik niet). Er zijn met andere woorden geen excuses voor deze flagrant nonsensikale uitspraak, Piet. Ik kan alleen maar blij zijn dat ze je niet langer aan het woord lieten, want wie weet wat had je dan nog allemaal uitgekraamd. If anything, beste Piet, wordt vlees genegeerd als een oorzaak van global warming (hoewel ik snap dat jouw perceptie anders is). We spreken over energie en auto's, maar relatief zelden over vlees.

Beste Piet, toen Mr Susumu, de Japanse journalist, me vroeg naar iemand die zich zou kunnen uitspreken tegen Donderdag Veggiedag, heb ik jou getipt. Maar als je niet serieus kan praten, dan zal dat toch de laatste keer geweest zijn denk ik. Volgende keer ietsje beter? Thx man!

Engeland op veggie rantsoen?

2009-08-11T07:28:00.001-07:00

De plantaardige toekomst is misschien dichterbij dan je zou denken, als je de Times mag geloven. De voedselcrisis doet misschien wat een hoopje vegetarische organisaties niet kunnen (en ook niet willen, uiteraard): mensen ertoe dwingen geen vlees meer te eten. Alleen jammer dat het in zo'n verhalen altijd overkomt als een straf: een vegetarisch voedingspatroon wordt in één adem genoemd met "oorlogsrantsoenen".

De betrokken minister van Landbouw, Hilary Benn, is zelf vegetarier. Voor mijn discussiepartner Caroline Van der Plas van Meat & Meal is dat voldoende om dit bericht meteen af te doen als gekleurd. Gemakkelijk natuurlijk. Nu, wie de blog meevolgt ziet zelf ook wel dat in haar antwoorden weinig inhoudelijke zaken aan bod komen. Makkelijker is het om mij/vegetariërs opdringerigheid en arrogantie te verwijten.

Verder nog interessant in het Nieuws: een paard dat dankzij een dure operatie weer leerde lopen ontlokte aan VILT voorzitter Dirk Lips de reactie dat men die 3.000 euro ook kon spenderen aan het helpen van de "arme kindjes". Gek dat men vlug zo redeneert wanneer het om een investering in het welzijn van een dier gaat. Wie voor 3.000 euro op vakantie gaat of zijn geld besteedt aan een of andere futiliteit, zal die opmerking veel minder snel horen.

Landbouw is verantwoordelijk voor giftig zeewier aan de Franse kust, dat voorwaar al mensen naar de andere wereld hielp - aldus een bericht in VILT.

En een boek om in november naar de boekhandel voor te stormen: Eating Animals, van Jonathan Safran Foer, die de dieren-eten kwestie goed onderzocht nu hij een zoontje kreeg en een antwoord moet vinden op een belangrijke vraag: hoe zal mijn kind eten?

Paardenvlees

2009-08-02T08:33:00.001-07:00

In Het Laatste Nieuws, De Morgen en VILT had men het afgelopen dagen even over paardenvlees. 'We moeten jongeren opnieuw paardenvlees leren eten', zo citeert VILT een mevrouw uit de paardenvleesverwerkingsindustrie (mooi woord he). Ik schreef mijn bedenkingen aan de kranten:

Paardenvlees?

Anne-Mie De Nil vindt dat we jongeren opnieuw paardenvlees moeten leren eten, zo stond er te lezen in Het Laatste Nieuws. Evident dat Mevrouw De Nil dat vindt, want ze runt een vleesbedrijf dat gespecialiseerd is in het verwerken van paardenvlees.

Vandaag proberen wereldwijd honderdduizenden mensen andere mensen duidelijk te maken dat we beter wat minder vlees kunnen eten. Ze halen daarbij heel goede argumenten aan: volksgezondheid, het milieu, dierenwelzijn, de hongerproblematiek, voedselveiligheid… Er zijn ook mensen, zoals Mevrouw De Nil, die het tegenovergestelde doen, en anderen willen overtuigen om juist méér vlees te eten. Ze hebben daar ook argumenten voor: smaak en winst maken.

Laat paardenvlees nu inderdaad net een van de vleessoorten zijn waar we – jammer genoeg voor mevrouw De Nil – niet zo warm voor te maken zijn. Wellicht omdat we een paard zien als een ‘edeler’ diersoort dan de kip, of zelfs de koe of het varken. België is overigens een van de weinige landen waar paard gegeten wordt (vaak onbewust trouwens: in frituursnacks blijkt het vaak op te duiken). Zelfs in de VS vindt men dat barbaars. De laatste paardenslachterij aldaar - tot onze schade en schande in voorwaar Belgische handen – is er onlangs gesloten.

Sorry voor uw handeltje, mevrouw De Nil, maar als mensen liever geen paardenvlees eten, dan stel ik voor dat we dat zo houden. We slachten hier jaarlijks al bijna 300 miljoen dieren, en het is echt niet nodig om daar nog een hoop paarden aan toe te voegen. Ik ben ervan overtuigd dat er andere en betere manieren zijn om uw boterham te verdienen. Zonder filet d’anvers.

Rationaliteit

2009-07-30T05:25:00.000-07:00

Er zijn verschillende mogelijke indelingen van de diverse redenen waarom mensen ervoor kiezen geen vlees te eten. Een van die mogelijke indelingen is 'rationeel versus emotioneel'. De argumenten of motivaties voor vegetarisme zijn niet altijd eenduidig in een van die twee categorieen in te delen (ik denk dat bijvoorbeeld tegen het doden van dieren zijn zowel een rationeel als een emotioneel argument genoemd kan worden), maar goed. Markant hierbij is ook dat voor- en tegenstanders van vleesconsumptie elkaars argumenten liefst in het emo-hoekje duwen, want dan worden ze gedevalueerd. Rationaliteit en rationele argumenten hebben de bovenhand en zijn, tenminste in deze wereld, het sterkst. Dat neemt natuurlijk niet weg dat binnen de zogezegde rationele argumenten vaak heel wat irrationaliteit te vinden is, en dat er emotionele gronden achter of onder steken.

Als ik beweer dat er heel weinig redelijke, degelijke, écht rationele argumenten tegen vegetarisme en voor vlees eten bestaan, dan zien 'tegenstanders' zo'n statement natuurlijk als een bevestiging van de 'verwaandheid van de vegetariër'. Om na te gaan wie gelijk heeft, moeten we de rationele argumenten goed uitpluizen, en zo'n werk is vandaag moeilijker dan ooit, omdat er, meer dan vroeger, over alles tegenovergestelde dingen gezegd kunnen worden, elkaar tegensprekende onderzoeken werden uitgevoerd, enzovoort. Zoals Oscar Wilde zei: the truth is rarely pure and never simple. Toch geloof ik dat ALS er een grote, maatschappelijk belangrijke kwestie is waar je een zeer stevige case kan voor maken, dat vegetarisme is (en ZEKER vleesvermindering, daar is gewoon niets tegen in te brengen vandaag).

Een mooi overzicht van mogelijke voor en tegenargumenten voor vlees eten, waaruit de armoede van de eerste groep blijkt, vind je op de website Opposing Views, onder de vraag Should we eat meat? Bestudeer gewoon even de titels van de items tegen vegetarisme, die komen van instanties met zeer eerbiedwaardig klinkende namen als The Reason Foundation en The Center for Consumer Freedom. En kijk ook even naar mijn correspondentie met Meat & Meal.

De meeste tegenargumenten zijn zo makkelijk te weerleggen, dat een mens zich op de duur zou afvragen of hij er door een of andere vorm van fundamentalisme blind voor is geworden. Dat mag natuurlijk niet gebeuren. En we hebben de rationaliteit om ons daarvoor te behoeden. Het blijft dus enorm belangrijk om alles zo goed mogelijk af te toetsen aan feiten, studies en onderzoeken. En vooral: om eerlijk te zijn en niet te zien wat je wil zien.

Het grappige is dat - ik herhaal het - de argumenten voor geen of minder vlees eten ZO overtuigend blijken, dat we ze soms moeten 'onderdrijven'. Dit weekend stond ik op een EVA-stand, en op een van de posters die we hadden uitgehangen stond dat 1 kg biefstuk 15.000 liter water vereist. Er kwam een man langs, zelf een vegetariër, die een beetje geïrriteerd deed naar ons: 'als jullie zo gaan overdrijven,' zei hij, 'zal niemand iets van wat jullie zeggen geloven.' Ik legde de brave man uit dat andere onderzoeken het waterverbruik voor een kilogram vlees inschatten op 100.000 liter, en dat we met opzet het lagere cijfer genomen hadden om geloofwaardiger over te komen. Zo zie je maar.

Soit, we blijven voorzichtig, kritisch, bescheiden en liefdevol argumenteren :-)

5 keer veggie aliens

2009-07-20T02:00:00.000-07:00

Vandaag heb ik het over aliens.
In de fantasieën van onze cultuur zijn ET's vaak vegetariërs. Waarom? Omdat ze, wanneer wij ze zien, bijna per definitie moreel verder staan dan ons (anders zouden ze zichzelf vernietigd hebben met hun technologie, nog voor ze ons konden bezoeken). Hier zijn vijf voorbeelden van veggie aliens uit de Aardse cultuur.

1. La Belle Verte
Een vrij onbekende Franse film, maar zeer de moeite waard. Een inspectrice van een andere planeet komt de Aarde bezoeken, en is verbaasd in 't straat "een tentoonstelling van lijken" aan te treffen. Hier een fragment met duitse dubbing, maar zoek op Youtube op La Belle Verte of The Green beautiful, en je kan de hele film bekijken in 't Frans (verschillende deeltjes).

2. Nos Amis les Terriens
Alweer Frans. Een heel leuke film naar een scenario van Bernard Werber (bij ons bekend van 'De Mieren'). Menselijke gedragingen en acties worden een hele film lang becommentarieerd door een alien voiceover. Zeer bevreemdend. De aliens onderzoeken ook wat we eten, en tonen hoe het meest gegeten dier (de kip) wordt geproduceerd. Ze geven hun menselijke onderzoekssubjecten (die ze even opgesloten hebben) een levende kip te eten, maar merken dat ze die niet kunnen doden. Boeiend! Zie het fragment hieronder.

3. Ami, child of the stars
Een enorme bestseller van de Zuid-Amerikaanse auteur Enrique Barrios, maar bij ons helemaal onbekend. Een prachtige parabel van een ET jongetje (Ami) dat een aardlingetje onmoet. Ze geven elkaar uitleg. Ami is stomverbaasd dat onze aardling nog vlees eet. Ergens in het boekje is er ook een scene met een jager. Het boek is hier moeilijk te vinden, maar je kan het voor 10 dollar downloaden van de site van de auteur.

4. K-Pax
K-Pax is een film met Kevin Spacy, gebaseerd op een boek van Gene Brewer (waarin nog veel meer veggie en dierenrechtencontent voorkomt). Spacy zit in een instelling omdat ie zegt dat ie van een andere planeet komt, maar uiteindelijk is niemand zeker van de ware toedracht. Ik spoil niets, maar hier is de trailer.

5. Star Trek
Jawel, de (meeste) Vulcans zijn veggies. Al heeft Spock hier wel een zwak moment:

Ken je nog voorbeelden van veggie aliens? Let me know!

Kaviaar

2009-07-17T00:28:00.000-07:00

Vandaag kregen we de vraag of kaviaar vegetarisch is. Eieren van een kip zijn natuurlijk een vegetarisch product (de kip moet er niet voor worden gedood), maar de eitjes van de steur - kaviaar dus - zijn dat niet. De vis moet er wel voor worden doodgemaakt, en we nemen de eitjes eruit terwijl ze nog in hem zitten.

Wat een delicatesse! Soms valt het mij zo op - zo ook in het geval van kaviaar: dat contrast tussen zogenaamde verfijndheid, elegant tafelen, chique diners enerzijds... en wat men eigenlijk aan het doen is anderzijds. I mean, beeld je in: we doden een dier om zijn eitjes af te nemen. We nemen een leven om vele andere levens-in-wording op te eten. Is dat iets waar je fier op kan zijn?
Wat meer info, evenals veggie alternatieven lees je hier.

En nog wat nieuws...
De virussen zijn aan 't aanschuiven om in de spotlights te komen: na de momenteel welig tierende varkensgriep, maakt de Wereldgezondheidsorganisatie zich nu ook zorgen over varkensebola.

Soms komen pioniersinitiatieven uit onverwachte hoeken: Bolivie, of all places, werd het eerste land dat alle dieren in circussen verbiedt, niet alleen de wilde.

Cultuur en traditie: de stierenrennen in Pamplona

2009-07-12T23:54:00.000-07:00

De stierenrennen in het Spaanse dorpje Pamplona zijn weer afgelopen. Als je niet weet wat die inhouden, kijk even naar videobeelden van dit jaar. Tijdens het feest van San Firmin worden elke dag zes stieren losgelaten in de nauwe straatjes van Pamplona. Honderden mensen (ik zie niet echt vrouwen op de beelden) tonen hun 'moed' door voor de stieren te lopen en proberen niet vertrappeld te worden door de hoeven of doorboord te worden door de hoorns van de dolgedraaide dieren. Voor 't eerst sinds 2003 viel er dit jaar weer een dode, en daarnaast verschillende zwaargewonden. De stierenrennen zijn om deze en om dierenwelzijnsredenen controversieel, en aanleiding tot hevige discussies, zoals je kan zien in de commentaren op de website van De Standaard.

In discussies over de stierenrennen (en stierengevechten) komen soms interessante tegenstrijdigheden naar voren. Interessant is met name wat men denkt over de het belang en de waarde van deze activiteit, vooral in vergelijking met het belang en de waarde van het eten van vlees. :

Argument A luidt als volgt: de stierenloop is niet aanvaardbaar omdat dit gesol is met dieren om triviale redenen. Het gaat om gewoon volksvermaak, amusement, entertainment, ten koste van levende wezens. Een reactie op De Standaard verwoordt dit als volgt: "Er is een groot verschil tussen consumptie en zo maar in 't wilde weg dieren doden voor de sport."

Argument B luidt als volgt: de stierenloop is wél aanvaardbaar omdat het hier gaat om een belangrijke culturele traditie. Men bedoelt dan dat een eeuwenoude culturele traditie veel minder triviaal is dan iets als smaak (hoewel vlees eten op zich ook kan geinterpreteerd worden in het licht van een eeuwenoude culinair-culturele traditie). En men voegt er vaak nog aan toe dat deze dieren langer leven dan de dieren in de intensieve veeteelt.

Interessant is vooral hoe zij die het stierenrennen verdedigen, vaak terzelfdertijd de intensieve veeteelt (of soms zelfs het eten van vlees in het algemeen) veroordelen. Iemand op De Standaard:

terwijl andere stieren (voor vleesproductie) nooit hun eerste verjaardag halen, hebben de stieren die de stierenring halen gedurende een jaar of 3-4 in de meest 'luxueuze' omstandigheden geleefd, i.e. in een open weide zonder menselijk contact en altijd eten genoeg. (...) Misschien eerst zich verdiepen in de kwestie voor het dierenmishandeling te noemen!

Mijn mening: de gemiddelde omnivore westerling mag wat mij betreft gerust oordelen dat dergelijke vormen van entertainment (of cultuur) barbaars zijn, en traditie of cultuur zijn geen goede argumenten om iets goed te praten of in stand te houden dat fundamenteel problematisch is. Het argument van cultuur of traditie zegt eigenlijk weinig meer dat de dingen zo zijn omdat ze al lang zo zijn, en dat kan nooit volstaan als argument.
Terzelfdertijd moet diezelfde omnivore westerling er zich inderaad bewust zijn van zijn inconsequentie: wanneer hij/zij deelneemt aan het westerse culturele gebruik van het (massale) vleeseten (uit de intensieve veeteelt), dan maakt hij zich schuldig aan een even triviaal iets.
Ik ben er geen voorstander van cultureel relativisme, en we moeten niet wachten tot we zelf perfect zijn om ons ongenoegen met bepaalde zaken te uiten (dus niet: 'wie zonder zonde is werpe de eerste steen', in dit geval). We moeten ons wel bewust zijn van onze eigen fouten en weten dat zolang we die maken, onze argumenten minder sterk zullen klinken. Wanneer een vegetariër de stierenrennen veroordeelt, klinkt dat dus overtuigender dan wanneer een omnivoor dat doet.

In dialoog met Meat & Meal

2009-06-30T10:08:00.000-07:00

Op de Nederlandse website Meat & Meal (de naam zegt alles) is hoofdredactrice en rabiaat vleeseetster Caroline van der Plas ruimdenkend genoeg om openlijk met mij in discussie te treden over vlees eten. Wij zullen in de komende tijd elkaar het vuur aan de schenen leggen. Niemand koestert de hoop de ander van eender wat te overtuigen, maar iedereen hoopt op amusante, informatieve en spetterende discussies. Lees mee en mail gerust je commentaar door.

Hoera voor het WWF. Ze stellen voor om maximum drie keer per week rood vlees te eten, en wat meer is, om vlees te voorzien van waarschuwingsetiketten à la "maximum 3 keer per week". WWF weet ook dat zuivel een grote impact heeft op het klimaat en wil zuivelalternatieven aanmoedigen. Revolutionair. Uiteraard vindt de industrie dit allemaal geen goed idee, wat had je gedacht.

En weer interessant nieuws over de link tussen vlees/vegetarisme en kanker - ditmaal bloedkanker. Vele vegetariers en veggie organisaties vertellen dat vegetarisme het risico op kanker enorm verkleint. De bewijzen daarvoor zijn er echter nog niet, wanneer men naar de grootste studies kijkt. Daarom is dit onderzoek, dat toch duidt op een mogelijk significante link, interessant en veelbelovend. Maar verder onderzoek is nodig.

Food Inc, enzo

2009-06-29T04:26:00.001-07:00

't Is al wat langer geleden dat ik een blogje pleegde, maar 't is druk überdruk geweest.

Eerst en vooral: de dialoog met de Nederlandse vleessector gaat verder. Vleesredacteur Caroline verwijt de veggies emotioneel gedrag, misbruik van het klimaatargument, enzovoort. Ik heb het in mijn antwoord over de validiteit van het milieuargument, en de zeer beperkte waarde van 'smaak' als argument. Lees mee...

Vorige week bekeken we met ons team in beperkte kring de hier nog niet verschenen docu Food Inc. Daarin worden heel wat malafide praktijken van 'Big Food' - de voedingsindustrie - aangeklaagd. Onder meer Monsanto en Smithfield passeren de revu. De film gaat voor een relatief groot stuk over vleesproductie, maar zoals gewoonlijk wordt er nooit melding gemaakt van de mogelijkheid om in de eerste plaats minder vlees te eten, als een deel van de oplossing. Wél komt men natuurlijk aandraven met andere manieren om dieren te houden en vlees te produceren. Als vegetariër ben ik in geen enkele omstandigheden voor het slachten van dieren voor voedsel, hoe goed zij ook geleefd hebben, en ben ik sceptisch tegenover dit zogenaamde 'happy meat'. In Food Inc komt er nou toch een scène voor die dat scepticisme helemaal bevestigt. Die scène is zo markant dat je bijna moet denken dat ze er speciaal in gestopt werd door een veggie. Ze gaat als volgt: aan het werk en aan het woord is Joel Salatin van Polyface Farms. Hij werd een beetje bekend doordat hij als voorbeeld werd voorgedragen voor duurzame en humane landbouw door Michael Pollan in zijn Het Dilemma van de Omnivoor (zeer aan te raden boek overigens). Op Polyface Farms slachten ze zelf, en in open lucht. Iedereen kan het zien. Zoals Salatin zegt: volgens de overheid mag dat niet, wegens niet hygienisch, maar hijzelf vindt 't super. Wat is leuker, zegt hij in de camera, dan zo buiten te werken, terwijl 'the birds are singing in the sky'. Op het moment dat hij 't zegt, onthooft hij een andere 'bird': een kip, die hij in een trechter gestopt heeft en waar onderaan enkel de kop uitkomt. Hallucinant.

Nee, ik ben geen voorstander van 'happy meat' - ook niet van de barbecues met die o zo smakelijke Gallowaykoeien van Natuurpunt, bijvoorbeeld. Ongetwijfeld is het een stap vooruit ten opzichte van conventioneel geproduceerd vlees in de intensieve veeteelt, maar het is nergens een oplossing voor. Ik vertel later nog wel eens waarom.
Het meest markante vind ik nog dit: bijna alle omnivoren vinden biologisch en ander alternatief geproduceerd vlees een serieuze verbetering. Maar bijna niemand eet het.

(Tussen haakjes: niet zo lang geleden kregen de abonnees op deze blog een post met als titel Happy Meat in hun inbox. Dat was een kladje dat per ongeluk verstuurd raakte. Ik doe het later eens beter).

Koetjes en kalfjes

2009-06-29T04:14:00.001-07:00

Het Laatste Nieuws publiceerde vandaag een hallucinant gezondheidsartikel. Donderdag Veggiedag maakt je dik. Een Britse arts aan het woord over de nadelen van vegetarisme, en dan zomaar eventjes zijn conclusies overnemen voor Donderdag Veggiedag, en dat in de titel zetten.

Waalse melkveehouders hebben de aankoopcentrales van Lidl en Colruyt geblokkeerd, uit protest tegen de lage melkprijzen, volgens hen bepaald door de supermarktketens. Interessant is vooral de reactie van Colruyt:

Colruyt roept dan ook op om de situatie zeer ernstig te nemen en samen met de boeren tot een oplossing te komen. “Als er echt te veel melk is, hoe kan dit dan worden opgelost? Is het niet zinnig om steun te geven aan heroriëntering? Er is schaarste aan vis. Moeten we dan bijvoorbeeld niet naar aquacultuur of vis-farms? Of nog andere oplossingen. Hoe kunnen de boeren daarbij geholpen worden”?

Aquacultuur of vis-farms zijn natuurlijk de verkeerde voorbeelden, maar voor de rest toch wel zinnige praat. Ongetwijfeld zullen we in de toekomst meer en meer horen over heroriëntering.

Ook in Brazilië heeft de vleessector het moeilijk. Ongeveer vijftig slachthuizen moesten dit jaar al hun deuren sluiten en twee van de vier grootste vleesverpakkingsconcerns, Marfrig en Bertin, zijn vanwege mindere resultaten fusiegesprekken gestart. De sector wordt geplaagd door een hoge schuldenlast.

Economische prioriteiten

2009-06-27T02:26:00.000-07:00

Twee illustraties van hoe het economische argument altijd het laatste woord krijgt, ten koste van al de rest. Voorlopig toch.

In Europa is men druk bezig te proberen de zuivelsector een boost te geven. De Europese landbouwminister Fischer-Boel maakte de winnaars bekend van de Milk: drink it up! campagne. De Nederlandse minister van Landbouw Gerda Verburg diende een subsidiedossier in bij Europa voor 4 miljoen euro voor de zuivelsector, volgens de Partij voor de Dieren zonder de Tweede kamer daarover op de hoogte te stellen. Nochtans zijn, aldus diezelfde partij (en uiteraard volgens ondergetekende) de kosten van de zuivelsector hoog, en is de zuivelconsumptie in Nederland al enorm hoog:

"De Partij voor de Dieren wil van de minister weten waarom zij miljoenen euro’s belastinggeld wil uitgeven aan een niet duurzame en zelfs zeer vervuilende sector. De uitlaatgassen en mest geproduceerd door koeien zorgen voor 30% van de methaanuitstoot wereldwijd. Daarnaast zijn ook de effecten van melk op de gezondheid de afgelopen jaren ter discussie komen te staan. Marianne Thieme: ‘Het is ongelooflijk dat de minister van LNV een campagne wil starten waarin beweerd wordt dat ons lijf schreeuwt om zuivel terwijl zelfs de Wereld Gezondheidsorganisatie zegt dat het tegendeel waar is’."

Ondertussen aan de andere kant van de oceaan: terwijl ze bezig is met het onderzoeken van hoe ze broeikasgasemissies kan reguleren en verminderen, lijkt de Obama administratie geen aanstalten te maken om zich te ontfermen over de methaanuitstoot via koeien. Waarom niet? Omdat het de ruinering van de landbouw zou betekenen. CAFO's (concentrated animal feedlot operations) zouden vrijgesteld worden van de rapporteringsplicht over broeikasgasemissies.

Hoe lang kan dit allemaal nog blijven duren?

Goed veggienieuws

2009-06-24T08:12:00.000-07:00

Gisterenavond in het KBC-gebouw in Brussel werden we, niet zonder enige trots, laureaat van de Grote Prijs voor Toekomstige Generaties. Daar hangt geen geld aan vast, maar natuurlijk wel eeuwige roem. 't Is geen prutsprijsje en er zit een serieuze organisatie achter. De voorzitter van de jury werkt bij de Task Force duurzamen ontwikkeling van het Federaal Planbureau, en als er vanuit zo'n hoeken erkenning komt voor het belang van vleesvermindering, dan wil dat toch zeggen dat we weer een stapje dichter zijn. Lees er hier meer over en bekijk hieronder het clipje dat de Stichting voor Toekomstige Generaties maakte over EVA.

Maar er is nog meer prachtig nieuws...

In Zweden spoort de overheid haar burgers nu officieel aan om minder vlees te eten! Vlees is verantwoordelijk voor meer dan 20% van de ecologische impact, en voor slechts 6% van de economie, zo luidt het in een studie waarop ze zich daar beroepen. You rock, Zweden!

We blijven in Scandinavie. Wat dacht je hiervan: Noorwegen stopt de walvisvangst, want ze is niet meer economisch rendabel.

En Paul McCartney heeft naar aanleiding van zijn Meatless Monday campagne ook tegenstand bij de boeren geoogst. Het kan de zaak maar verder in 't nieuws brengen!

We will win this. Hang on.

Annemie en Sven op de BBQ

2009-06-21T23:36:00.000-07:00

Dit weekend eindigden de geadopteerde varkens van Peeters en Pichal op de barbecue. De programmamakers onderzochten welk varken het best smaakt: een biologisch of een ander.

Volgens vele biologen en ethologen behoren varkens samen met primaten en dolfijnen tot de meest intelligente diersoorten. Bij tests scoren ze vaak zelfs beter dan chimpansees. Varkens zijn uiteraard ook welzijnsgevoelige dieren. Toch worden er in België jaarlijks meer dan tien miljoen van deze dieren gedood – evenveel als er Belgen zijn dus. Ruim 1100 per uur, meer dan 20 per minuut.

We weten dat vlees eten niet nodig is voor de gezondheid. We eten vlees dus hoogstens omdat we het lekker vinden, niet uit een of andere noodzaak. En terwijl ruim een miljard mensen vandaag honger lijden, geven we bijna 40% van al het graan ter wereld aan varkens en andere landbouwdieren.

Vegetariërs en dierenvrienden worden heel snel van sentimentalisme beschuldigd, terwijl bovenstaande argumenten tegen vlees niet meer dan rationeel zijn. Meer nog: het enige argument dat overschiet om wél vlees te eten – smaak – is een emotioneel argument.

Het is verdienstelijk van Peters en Pichal dat zij dichter bij het levende varken gekomen zijn dan de meeste consumenten, die niet verder raken dan de supermarkt. Maar welk van de twee intelligente en welzijsgevoelige dieren het beste smaakt, is een vraag die bij beschaafde mensen niet eens zou opkomen.

(Reageer zelf, op hun website).

Prop 2

2009-06-19T13:01:00.000-07:00

Al gehoord van Prop 2? Prop 2 is de afkorting van Proposition 2, een Californisch wetsvoorstel dat moest zorgen voor meer dierenwelzijn. Prop 2 werd goedgekeurd op 4 november 2008, en wordt door Amerikaanse dierenrechtenactivisten beschouwd als een enorme overwinning met een historische betekenis.
A huge victory? Wat mag die dan wel inhouden? Hou je goed vast. Dankzij Prop 2 zullen kalfjes, leghennen en zwangere zeugen enkel nog kunnen worden gehouden in omstandigheden waarin ze kunnen neerleggen, rechtstaan, hun ledematen helemaal uitstrekken en kunnen omdraaien.

U leest het goed. De Amerikanen (of tenminste de diervriendelijke) noemen het een enorme overwinning voor de dieren wanneer een nieuwe wet bepaalt dat die voldoende plaats moeten hebben om recht te staan en neer te liggen. Ik probeer hier niet de inspanningen van de Amerikaanse dierenrechtenactivisten belachelijk te maken, uiteraard, maar wel aan te tonen in wat voor een ongelooflijk erbarmelijke situatie we - en meer bepaald de VS, al is het hier niet zoveel beter - ons bevinden op het gebied van dierenwelzijn.

Bovendien krijgt de dierlijke productiesector nog wat tijd om zich aan te passen aan de nieuwe wet. Tot 2015 namelijk. Tot dan is het dus geen vereiste dat dieren plaats hebben om zich om te draaien of hun ledematen uit te strekken. En dan moeten we nog hopen dat de tegenstanders tegen Prop 2 (jawel, de industrie is natuurlijk tegen) er niet in slagen stokjes in de wielen te steken, want volgens hen is Prop 2 "een riskante, gevaarlijke en kostelijke maatregel die bijna de hele moderne eierproductie in California zal onmogelijk maken. Het zou de voedselveiligheid en de publieke gezondheid in het gedrang brengen en Californiërs de toegang ontzeggen tot lokaal geproduceerde verse eieren en het zou de consument schaden door de prijs op de drijven. Je houdt het niet voor mogelijk.

Prop 2 moeten we in Amerika jammer genoeg zien als een grote en historische overwinning. Maar Prop 2 is uiteraard ook veel te weinig. Ik moet even denken aan het motto van Google. 'Don't be evil', luidt dat. Ik ben Google dankbaar dat ze er zijn want ik gebruik de zoekmachine elke dag, maar moeten we nu echt juichen wanneer een bedrijf niet evil is? Of mogen we iets meer verwachten, namelijk dat het goed doet?

"Het enige dat nodig is voor de overwinning van het kwaad, is dat de goede mensen niets doen", aldus Edmund Burke. Naast al degenen die slechte dingen doen, zijn er inderdaad heel veel die niets doen. Dus u en ik, wij moeten veel goede dingen doen. Ready?

Veggie landbouwminister en functional meat

2009-06-16T12:49:00.000-07:00

In Engeland gaat 't niet goed met de dierlijke veeteelt, en de nieuwe minister die de zaak vooruit moet helpen is... vegetarier. Hij rapporteert aan de 'secretary of the enivironment', die... eveneens vegetarier is. De landbouwminister is ook een fervent tegenstander van de jacht. Ik vraag me af wat ik zou doen in zijn positie - stel dat ze je zo'n job aanbieden, als vegetarier. Wat doe je daarmee? Er zal in elk geval geen mens zijn die je tevreden kan stellen. De veggies schreeuwen 'how could you do that' bij elke beslissing die hij maakt, omdat hij toch een klein beetje rekening moet houden met de politieke en economische realiteit, en er meteen uitligt als hij dat niet doet. De boeren en vleesindustrie zijn sowieso al bevoordoordeeld. En zichzelf tevreden stellen? Kan hij die job uitoefenen en toch trouw zijn aan zichzelf - een van de vereisten, wat mij betreft, voor persoonlijk geluk? Ik heb met de mens te doen en wens hem alle goeds.

Vlees heeft geen gezond imago, zo heeft de vleesindustrie besloten, en daarom gaat men op zoek naar manieren om daar iets aan te doen. De consument vanalles voorliegen over wat er wel of niet in vlees zit is één manier. Er effectief dingen instoppen is een andere. Volgens een prof aan de VUB kan van vlees makkelijk een functional foodproduct gemaakt worden door toevoeging van bijvoorbeeld vezels, probiotica of omega3. Het oorspronkelijke dier was sowieso al totaal onherkenbaar in de meeste vleeslappen die mensen in hun pan gooien, maar nu gaat de transformatie nog een stukje verder. Lees het op Meat & Meal.

In Energiek, het boekje van Electrabel (u weet wel, die mensen van de groene stroom) staat een artikel over de verschillende kandidaten (of ex-kandidaten) van 'Mijn Restaurant' en hoe milieubewust ze hun project hebben aangepakt. Zoals u weet is vlees een van de meest milieubelastende producten die je je maar kan bedenken (dat zeg ik niet, dat zegt de FAO) en het zou dus logisch zijn dat dat ergens aan bod komt in zo'n artikel, maar noppes. Ann en Tom kozen voor bewegingsdetectors in het toilet en zetten de espressomachine af en toe af. (!) Chris en Wendy deden een en ander aan hun energie. Toch ten minste iets over voeding: Rebekka en Deborah hun kok kocht "af en toe biologische ingrediënten" en Claudio en Gaelle kiezen ervoor geen ingrediënten van de andere kant van de wereld te gebruiken. Van het V-woord heeft nog nooit iemand gehoord, ook de producenten van het programma niet.

En tenslotte het zoveelste bericht over kanker en vlees: als iedereen minder dan 70 gram bewerkt vlees zou eten per week, zou dat het aantal doden aan darmkanker kunnen doen zakken met 3700, alleen al in het VK, aldus een bericht in The Guardian.

Sterk, dit:

Acht Europese ambtenaren werden vorige maandag naar het ziekenhuis overgebracht na het eten van gegrilde tonijn in het bedrijfsrestaurant van het Justus Lipsiusgebouw, waar de zetel van de Europese Raad gevestigd is. De vis was zo goed als zeker bedorven. Voorlopig staat er geen tonijn meer op het menu. (VILT)

Dierenleed of ecologische argumenten volstaan niet om tonijn van het menu te schrappen. Je gaat me toch niet vertellen dat we moeten beginnen hopen op gevallen van voedselvergiftiging?

Medelijden

2009-06-16T05:32:00.000-07:00

Een van mijn redenen om geen vlees te eten is medelijden (in de goede zin van het woord) met dieren. Maar op den duur zou je vlees beginnen te eten uit medelijden met de vleesindustrie. Ik maak een grapje natuurlijk, maar toch: zelfs rekening houdend met maximale traag- en onverschilligheid bij de consument, kan het allemaal gewoon niet blijven duren. Neem nu de nieuwsberichten weer van de laatste tijd, en vooral van vandaag. Paul McCartney heeft afgekeken van ons! Hij plaatst zich met rug en schouders achter een nieuwe campagne in Engeland: Meatless Mondays. En net zoals het bericht over de Gentse veggiedag, gaat dat de wereld rond. Zie het filmpje op De Standaard, waarin ook Moby en dochter Stella hun steun betuigen aan de campagne.

Daarnaast maande de Stichting tegen Kanker vandaag de consument aan om zo weinig mogelijk rood vlees te eten. Zo weinig mogelijk, da's niet mis. De kippen en de vissen zullen het natuurlijk bekopen (ironisch, er zullen nog meer dieren het loodje moeten leggen, want er zit meer vlees aan een koe dan aan een kip), maar aangezien we wellicht niet alle vleessoorten (of diersoorten) in één keer kunnen aanpakken is dat mooi weer een stap in de goede richting.

De melkboeren hebben het ook moeilijk van tegenwoordig. De voorzitter van de Belgische confederatie voor de zuivelindustrie spreekt er zelfs van om melkveehouders te helpen bij het uittreden uit de stiel.

Tja, de evolutie naar een plantaardige toekomst zal misschien toch hier en daar een slachtoffer eisen. Je kan geen omelet maken zonder eieren te breken. Maar hopelijk kan het allemaal tot een minimum beperkt worden. En bovendien zal die evolutie tegelijkertijd veel andere mogelijkheden scheppen. Zo lang de industrie het allemaal maar op tijd beseft en tijdig begint te denken aan alternatieven (iets waar ze in ons land voorlopig totaal nog niet mee bezig zijn).

Carrotmobbing!

2009-06-13T01:40:00.000-07:00

Er is een nieuw fenomeen in activisme-land: carrotmobbing. De filosofie is op zijn minst interessant, en ontstond in - hoe kan het ook anders - California. Ze gaat zo: overheden zetten zich lang niet genoeg in voor de grootste bedreiging die de mensheid ooit heeft gekend (da's global warming, duh). Wie heeft er nog macht in zijn handen om iets te veranderen? Juist, jij! Wij! De consument. Wat als de oplossing lag in het feit dat bedrijven ALLES doen voor geld? Iedereen consumeert, maar we moeten onze consumptie beter en doelgerichter organiseren. Dus, wat was het geniale idee van een paar Amerikaantjes? We gaan winkels vragen hoeveel ze bereid zijn te investeren in de energie-efficientie van hun zaak, in ruil voor een hogere omzet. De hoogste bieder wint, en naar die zaak trekken we met z'n allen, als een 'mob', om samen de omzet te verhogen. Iedereen wint: de consument, het bedrijf, de planeet. 'Positive collaboration'.

Even toegepast op onze issue hier, vegetarische voeding. We onderhandelen met een winkel (misschien best beginnen met een buurtwinkel in plaats van een supermarkt?) en vragen hoeveel procent van hun slagerij-afdeling ze veggie willen maken. Hoogste bieder wint, we roepen iedereen in de streek op om op een bepaalde dag daar te gaan shoppen. Het geld dat de zaak met de actie verdient (bvb in de eerste carrotmobbing in San Francisco was dat 9000 dollar, op een paar uur) kan geïnvesteerd worden in wat beloofd werd: de uitbreiding van het assortiment veggieproducten (investeren in de reclame, etalage, aankoop, enzovoort). Proberen waard, niet?

Dit soort van activisme is er natuurlijk eentje dat nog steeds consumentisme aanmoedigt, maar het is misschien een goede en nuttige tussenstap. Wellicht moeten we er ons voorlopig bij neerleggen dat we het systeem van binnenuit moeten veranderen, dat we van de nood een deugd moeten maken. In elk geval, het principe van de wortel te gebruiken in plaats van de stok, dat lijkt me wel wat. Samen en mét elkaar naar die andere wereld, in plaats van tegen elkaar. En ooit vindt iedereen elkaar helemaal, ergens in een niet al te verafgelegen (plantaardige) toekomst.

Would you join the carrotmob? Laat 't me weten, ik wil wel es overwegen om zoiets te organiseren. Zie ook de homepage van carrotmobbing (binnenkort in Van Daele?).

Vers en veggie

2009-06-11T05:59:00.000-07:00

Een amalgaampje van wat nieuwtjes vandaag.

Gefeliciteerd, varkensgriep (Zwijnegriep! Hamgriep! Koteletgriep!), je bent nu officieel een pandemie - de eerste in 41 jaar!

Een modeontwerpster maakt een jurk van vlees. Disgusting? Hoezo, je wil het niet op maar wel in je lijf? (dat geldt niet voor mijn vegetarische lezers natuurlijk...

Op VILT is er een poll over een wekelijkse veggiedag per stad. Goed idee? Bijna 60 % zegt ja!

In Frankrijk starte men naar aanleiding van onze Gentse veggiedag www.unjoursansviande.fr op.

Pig Business is een film waar ik nog niet van gehoord had. Meteen besteld.

Er zit een nieuwe veggie in het Vlaams Parlement: Elisabeth Meuleman, voor Groen! Toevallig mijn nicht ook.

Een gloednieuwe vegetarische site: de receptencommunity www.devegetarier.nl, met daarop de titels van alle recepten van De Dikke Vegetarier van Mark Bittman. Gebruikers kunnen eigen opmerkingen, foto's en video's bij de recepten uploaden. Leuk idee, benieuwd hoe 't zal evolueren.

Happy Meat

2009-06-10T09:39:00.001-07:00

Laat 't ons even hebben over dat ene vlees dat goedbedoelde jongens en meisjes willen promoten als vlees dat wél door de beugel kan: het vlees van gelukkige dieren. De meeste mensen zijn tegen intensieve veeteelt (tenminste, zodra ze weten wat die precies inhoudt), en zeggen dat we dieren mogen eten maar dat we ze wel een goed leven moeten geven. Eerst en vooral, van alle mensen die zo redenering zijn er bijna geen die deze redenering ook in de praktijk omzetten en de moeite doen om 'goed vlees' te kopen.

Maar ten tweede, en belangrijk, wat is dat, dat oké vlees? Bestaat het uberhaupt wel?
Het moet mogelijk zijn om dieren te kweken in fantastische omstandigheden, waarin ze niets te kort

http://www.safefoodinc.org/myths-a-facts
Americans purchase 35 billion pounds of chicken per year. To suggest that this tremendous demand could be met by small-scale farming with labor- and energy-intensive methods is simply a fantasy.
Natuurlijk!

antwoord van HSUS/ http://www.hsus.org/farm/news/ournews/food_inc_documentary_screening_052709.html

vandaag een gerant van bio-planet in Het Nieuwsblad:
Ons biovlees is stukken gezonder dan het gewone vlees. Het vee voor biovlees leeft nooit langer dan twee jaar zodat het zeker gezond vlees is.

http://www.opposingviews.com/articles/opinion-animal-rights-prof-says-no-way-to-consume-meat-in-humane-way-r-1246232469

Voor de vissen

2009-06-09T07:37:00.001-07:00

U weet 't of u weet 't niet, maar gisteren was het Wereld Oceaan Dag. Voor die gelegenheid werd in Rotterdam (in de zoo 'Blijdorp') een studiedag georganiseerd met interessante internationale sprekers. Een van de initiatiefnemers was onvolprezen onderwaterfotograaf Dos Winkel. Dos is de beste ambassadeur voor zee en vis die je je maar kan indenken, want hij is levenslang vegetariër en schetst als geen ander de schoonheid van de onderwaterwereld.
De dag was leerzaam en interessant, maar opnieuw viel me vooral de perverse kant van de 'ideologie van het conservationisme' op, als ik dat zo mag noemen: ik heb het over het in stand willen houden van soorten, om te zorgen dat ze er nog zullen zijn in de toekomst. Dat milieuorganisaties als WWF deze filosofie volgen is natuurlijk normaal, want het is waarom zij bestaan. Zij zijn geen dierenrechtenorganisaties, en het volgt dan ook dat het individuele dier jammer genoeg van weinig tel is. Jammer genoeg op zich, maar het wordt perverser wanneer ook commerciële belangen zich aanhanger verklaren van het conservationisme. Bedrijven, of de visvangst, of de overheid in het algemeen, moeten om economische redenen natuurlijk aan het in stand houden van soorten doen. Daar is eigenlijk niets nobels aan. Wat deze filosofie eigenlijk inhoudt (vanuit een standpunt van dierenrechten) is: vermoord dieren langzaam, zodat je ze kan blijven vermoorden in de toekomst. Ik verscherp het een beetje to make a point.
Een spreker van Greenpeace zei: beeld je in dat Unilever de Noordzee zou beheren: ze zouden dat veel beter doen dan hoe het nu gedaan wordt, want ze willen blijven kunnen vissen. Daar komt het eigenlijk op neer: dat we de zeeen zouden beheren om ervoor te zorgen dat ze ons vis blijft schenken. Vanuit een vegetarisch standpunt: vrij degoutant, sorry.

Deze filosofie van het bewaren van soorten is natuurlijk bij uitstek speciesistisch. Over menselijke groepen praat je zo niet. Jazeker, we willen ook niet dat de Aboriginalcultuur en -groep verdwijnt (om maar iets te zeggen) maar we gaan er ook van uit dat ook één individuele Aboriginal ook iets waard is. Bij vissen doen we dat niet. Ze zijn enkel waardevol als groep. En als één enkele vis op zich waardevol is, dan is het om zijn economische waarde, of omdat hij een van de laatsten is die overblijft - dan pas wordt hij interessant.

De tegenstelling tussen het veggie/dierechtenstandpunt kwam toch wel even fijntjes aan bod: na een lezing van Dos Winkel en vervolgens een door Alex Cornelissen van Sea Shepherd (beide veggies, en dus beide met respect voor de vis als individueel wezen) was het de beurt aan iemand van MSC (het label Marine Stewarship Council), dat aangeeft wanneer je een vis mag eten zonder negatieve ecologische impact. Die man horen spreken over vis als 'resource' na de prachtige foto's door Dos van vis als levend wezen... dat was nogal contrasterend. Leuk dat vlak na deze lezing werd aangekondigd dat, vislabels ten spijt, de lunch helemaal vegetarisch zou zijn (jammer genoeg geen vegan opties en wel, zoals in Nederland blijkbaar gebruikelijk, melk als enige drank!).

Soit, ik begrijp wel dat deze mix van opvattingen wel ok is, en dat de meeste mensen hun interesse voor de zee, als ze de economische motivatie overstijgt, nog steeds niet verder reikt dan het in stand houden van de visbestanden, gewoon voor de biodiverseit. En zo'n mensen komen dan toch ook even in aanraking met iemand als Dos, die zijn vegetarisme niet onder stoelen of banken steekt en met zijn foto's toont hoe mooi die dieren, elk afzonderlijk, wel zijn. Of met het veganisme van de mensen van Sea Shepherd. Maar toch markant dat nauwelijks iemand het heeft over minder vis eten als deel van de oplossingen van de visproblematiek. Blijf evenveel vis eten, zorg alleen dat je de juiste vis eet. Dat is de boodschap.

Er was nog een interessante lezing over het feit dat vissen pijn voelen. Veel mensen zeggen natuurlijk 'Duh!' maar jammer genoeg is het nog steeds iets dat vele anderen bewezen willen zien (want het is o zo veel makkelijker om het tegengestelde te geloven). En tenslotte was er ook nog een lezing over omega-3-vetzuren, waarbij we uit de titel konden afleiden dat de spreker ook iets zou zeggen over het winnen van deze vetzuren uit plantaardige bronnen (algen). Dat laatste was ie vergeten, dus hij werd op het matje geroepen door Dos Winkel, die hem vroeg het toch nog even te zeggen. En jawel, het kan, en het lijkt een interessante piste. Dos zelf zal binnenkort aan eurocommisaris voor visserij Borg voorstellen om een deel van de visserijsubsidies te besteden aan onderzoek naar en cultivatie van algen. DAT is pas een oplossing. De rest is - I'm very sorry - dikke kwatsch.

Rede versus ideologie

2009-06-05T04:23:00.001-07:00

Van de vereniging BROK (Beweging voor Recht op vrijheid van Keuze) kreeg ik volgende mailtje:

'Net een artikel op onze site gezet dat jullie kan
interesseren: http://www.brok.be/nieuwsbrief0906.html#punt1
Samengevat: niet het veganisme is de oplossing, maar een beter evenwicht tussen landbouw en veeteelt waarbij alle aspecten met rede worden bekeken ipv door een ideologische bril .'

Deze keer gaan we 't niet hebben over die Vrijheid van Keuze, waarrond Brok zogezegd is opgericht (in werkelijkheid zijn zij eerder een vereniging die opkomt tegen de ideeën en acties van vooral GAIA en andere dierenorganisaties). We hebben het even over wat ze schrijven in dat mailtje: het contrast dat zij blijkbaar zien tussen hun "rede" en onze "ideologie".

Wat mij betreft kan men vegetarisme een ideologie noemen. Wikipedia (een Van Dale heb ik hier niet) definieert een ideologie als 'het geheel van ideeën over de mens, menselijke relaties en de inrichting van de samenleving.' Lijkt niets mis mee, toch? Wel, voor organisaties zoals Brok heeft een ideologie in deze context duidelijk een negatieve connotatie. Meer nog, een ideologie lijkt volgens wat ze hierboven schrijven bijna per definitie iets wat niet rationeel is.

Vegetarisme hoeft niet noodzakelijk een ideologie te zijn natuurlijk, het kan gewoon ook gaan om een manier van eten waarbij iemand ervoor kiest geen vlees te consumeren omdat... hij het niet lekker vindt. Weinig met ideologie te maken.

Maar even aangenomen dat - zoals inderdaad vaker het geval is - er meer achter zit. Mensen van Brok en consoorten hebben het hier natuurlijk vooral gemunt op de dierenrechtenidee (in de breedste zin van het woord) die erachter zit. De ecologische argumenten of de gezondheidsargumenten zullen ze wellicht vrij rationeel vinden (of ze ze juist vinden of niet, dat is een andere zaak).
Die dierenrechtenideologie moet - de wiki-definitie van ideologie volgend - iets zijn als: de idee dat de mens niet het recht heeft om dieren voor eender wat te gebruiken en dat we moeten streven naar een samenleving zonder (of met minimaal) gebruik van dieren (waarbij nog verder bepaald moet worden of specifieke gebruiken van dieren wel toegelaten kunnen zijn).

Begin je over het niet doden van dieren, dan voer je volgens Brok en anderen dus een ideologie in, die hoogstens een persoonlijke keuze kan zijn, die je niet kan opleggen, en die niet méér waard is dan een andere ideologie. Het is alsof die argumentatie (van het niet doden van dieren) iets aparts is, terwijl de ecologische of gezondheidsargumenten veel toegankelijker en verdraagbaar zijn.

Ik heb dat altijd vreemd gevonden. In tegenstelling tot wat Brok en anderen denken, is de dierenrechtenideologie, net zoals de "ideologie van het vegetarisme" gebaseerd op rationaliteit. En dan bedoel ik dat in de zin dat die ideologie het best strookt met andere stukken ideologie, common sense, algemeen aanvaarde zaken over het leven en de wereld. Dat "stroken" is belangrijk. Het gaat over consistentie. Het is niet makkelijk een moreel syteem op feiten te funderen, en je als je geen religie hebt kan je je blijven afvragen waarom goed beter is dan kwaad, enzovoort. Maar wat wél een hulpmiddel is om te bepalen of het morele-ideologische systeem dat je ontwikkeld hebt, is consistentie. Als het ene deel niet strookt met het andere, dan is dat een aanwijzing dat er iets vreemds aan de hand is.
't Is hier niet mijn bedoeling een hele argumentatie voor dierenrechten of vegetarisme op te bouwen - geen plaats en geen tijd voor - maar concreet komt het erop neer dat de betrachtingen van vegetarisme en dierenrechten volgens mij perfect te kaderen zijn in (consistent zijn met) het algemene aanvaardbare principe dat wij proberen om vermijdbaar kwaad te vermijden. Met de bewering dat wanneer we dieren doden om ze op te eten, we moeten zorgen voor een redelijk goed bestaan voor die dieren, is bijna iedereen akkoord (ook trekken weinigen de conclusies daaruit). Maar het gaat nog verder: bijna iedereen (psychopaten uitgezonderd?) zal het eens zijn met de stelling dat "leven", van gelijk welke aard, een zekere waarde heeft, en dat we leven niet zomaar, zonder reden, mogen beëindigen. Met andere (of eigenlijk dezelfde) woorden, willen we leven beëindigen, dan hebben we hebben daar een goede reden voor nodig. Volgens mij is het bevredigen van onze smaakpappillen geen voldoende reden om dierlijk leven te beeindigen, en ik denk dit laatste meer consistent is met de rest van ons gedachtengoed dan de bewering die zegt dat wij dieren mogen doden omdat we ze lekker vinden.

En tenslotte, wat ideologie versus rede betreft: ik ben het eens met Matthew Scully ergens in zijn boek Dominion (zie vorige posts): als iemand tegen meer rechten voor dieren en tegen vleesvermindering is, dan heeft die meestal een belang bij de status quo. Dat is in het geval van een organisatie als Brok, met landbouwers en bonthandelaars als aanhang, beslist zo. Geld verdienen zal ook wel iets rationeels zijn zeker? Ze mogen er trots op zijn.

Nooit meer slapen

2009-06-03T13:09:00.000-07:00

Ik kreeg net deze link met undercoverbeelden van een Chinese fur farm toegestuurd (je hoeft niet te kijken!). Ze behoren tot het afschuwelijkste wat ik ooit gezien heb. Ik moet nog even ventileren voor ik kan ontspannen en slapen vandaag.
Het voelt namelijk alsof ontspannen en slapen niet kunnen en niet mogen en tijdverlies zijn zolang dergelijke dingen gebeuren in de wereld. Ik voel verdriet, kwaadheid, frustratie, machteloosheid, hopeloosheid… en tegelijkertijd weet ik dat we er dingen kunnen aan doen, dat het werk dat we doen niet tevergeefs is en dat elke minuut die we in het Goede investeren, van tel is. Maar hoever ga je daarin? En hoe zorg je dat je niet in de negativiteit belandt en gefrustreerd of gek wordt van al die ellende?
Ik probeer dat te doen door te focussen op wat goed is, ook op het eigenste moment waarop ik die wreedheid zie. Ik focus op het feit dat ik medelijden kan voelen en niet afgestompt ben. Wees blij dat je kwetsbaar bent - zei een prof me ooit. Ik focus verder op het feit dat dergelijke beelden de wereld worden ingestuurd dankzij het internet, en dat het moeilijker en moeilijker wordt om slechte dingen geheim te houden. Ik focus op het feit dat ik ze gekregen heb van iemand die meeleeft en hier ook om geeft, en ze doorstuurt naar andere mensen die hetzelfde voelen. En bovenal weet ik dat als ik we allemaal focussen op het negatieve en moedeloos worden, we op voorhand verloren zijn. We kunnen de dingen enkel ten goede keren als we dat geloven.

Self fulfilling prophecy heet dat, en dit is een mooie anecdote daarover. Of ze nu verzonnen is of niet, maakt niet uit, ze is waar:

Aan het begin van de jaren '80 ("koude oorlog" ) werd er op een basisschool in Boston een enquête gehouden over de waarschijnlijkheid van een kernoorlog. Alle kinderen op één na dachten dat het einde van de wereld nabij was. Toen aan het kind met de afwijkende mening werd gevraagd waarom het niet in de kernoorlog geloofde zei het : omdat mamma en papa er actie tegen voeren.

Yes we can. Yes, we must.

Geen Belet

2009-06-03T10:45:00.000-07:00

We blijven in de sfeer van de politiek - hoe kan het ook anders, dezer dagen.
Ivo Belet (CD&V) is nog zo'n clevere tiep. In een interview in Knack krijgt hij de vraag voorgeschoteld 'In hoeverre is het landbouwbeleid al groener geworden?'
Zijn antwoord: 'ik denk dat we al heel veel hebben bereikt. Maar je blijft natuurlijk met bepaalde problemen zitten, zoals de CO2-uitstoot bij de veestapel.'

De heer Belet is daar tenminste al van op de hoogte. Het vervolg is echter minder:

'Het is niet onze taak om te zeggen dat we de veestapel moeten afbouwen, zoals de groenen zeggen, en dat we minder vlees moeten eten. We moeten ons veeleer toeleggen op onderzoek naar nieuwe veevoeders.'

Right.
Nieuwe veevoeders, daar gaan we er niet mee komen. Maar daar gaat 't niet over. Vraag is, waarom zegt de heer Belet dat dat veestapel afbouwen of vleesconsumptie verminderen niet 'onze taak' is (we nemen aan dat hij bedoelt 'de taak van de politiek over overheid', niet 'de taak van de CD&V maar wel van Groen). Ik keer terug naar de vraag uit mijn vorige post. Waarom is het wél de taak van de overheid om te sensibiliseren rond energie of transport, maar niet rond vlees? Is er een rationale argumentatie hier die ik niet zie? Ik val in herhaling, beste lezers, maar er heeft dan ook maar één persoon gereageerd op mijn vraag van gisteren en ik heb wat mij betreft nog geen afdoende verklaring gezien :-)

Of weet de heer Belet zelf ook dat (zoals ik denk) deze argumentatie nergens op slaat en gebruikt hij ze gewoon als excuus voor een andere reden die hij liever niet vertelt - ik heb het dan uiteraard over de economische belangen die hij mogelijks verdedigt en waaraan hij niet wil tornen? Misschien zijn er wel mensen die ter goeder trouw (omdat ze er niet te diep over nagedacht hebben) een onderscheid denken te zien tussen vlees (wel privé-sfeer) en energie en autorijden (geen privésfeer) maar ik vermoed dat 't in de meeste gevallen over het verdedigen van bepaalde belangen gaat. 't Is immers zo dat er, binnen het domein voeding, wél openheid is voor het koop-lokaal-en-seizoensgebonden argument. Waarom? Daar doen we niemand kwaad mee. Integendeel, we steunen er onze boeren mee. Never mind (en geen belet) dat lokaal en seizoensgebonden kopen wel lovenswaardig is, maar qua duurzaamheid relatief onbelangrijk is in vergelijking met het vleesarme aspect. Als je de levenscyclus van een product bekijkt, komt de meeste impact van de productie. It's the meat, not the miles.

En tenslotte nog wat andere lectuur. Is dit plantaardige toekomstscenario zo onrealistisch?

Politiek

2009-06-02T12:03:00.000-07:00

In een interview met mij dat vandaag in De Standaard stond zeg ik dat ik geen enkel probleem kan dat door de politiek zo gebagatelliseerd wordt als de hoge vleesconsumptie (geen enkel belangrijk probleem moest dat zijn, maar soit). In vergelijking met de impact van de hoge vleesconsumptie (volksgezondheid! dierenwelzijn! wereldvoedselproblematiek! klimaat!) is de aandacht die deze kwestie krijgt vanuit de overheid erg miniem. Het wordt steeds duidelijker hoe de overheid soms misschien wel wil maar niet kan. Dat ervoer ik anderhalf jaar geleden al bij een onderhoud met het kabinet van minister Magnette: 'we zijn erg geinteresseerd in het onderwerp vleesconsumptie, maar het ligt heel gevoelig: de landbouwsector en de grootdistributie werken tegen.'
Idem vandaag bij een bezoek aan het kabinet Onkelinx. We zaten aan tafel met een advisieur rond gezondheid en een adviseur rond duurzaamheid en dierenwelzijn. Op onze argumenten hadden ze niet veel aan te merken: dat hoge vleesconsumptie een belangrijke risicofactor was voor de belangrijkste welvaartziekten, een van de grootste oorzaken is van de hedendaagse milieuproblemen, en niet echt bevorderlijk is voor dierenwelzijn. Ze zeiden het niet in zoveel woorden, maar het klonk alsof er gewoon politiek niets mogelijk was. Een heel moeilijk thema! zo luidde het. Dus weer hetzelfde: om niemand voor het hoofd te stoten, om geen economische schade toe te brengen, de werkloosheid niet te verhogen... mogen we niets doen aan bepaalde problemen, hoe ernstig ze ook zijn. Korte termijndenken heet dat. Ik vrees, zo zei een van de kabinetsmedewerkers, dat de overheid andere dingen belangrijker vindt, zoals de economische-financiele crisis. Op mijn antwoord dat volgens een Nederlands onderzoek vleesvermindering tot 20 biljoen euro (bil-joen, jawel) klimaatkosten zou kunnen uitsparen kreeg ik "da's veel" te horen.

Op de duur zou je beginnen te denken dat je spoken ziet. Misschien heb ik een B12 tekort van te weinig vlees te eten?

Klimaatverandering, de top drie

2009-06-01T08:02:00.000-07:00

Een vraag waarop ik zelf het antwoord niet helemaal weet. U misschien?

Oorzaak nummer 1 van klimaatverandering: energieverbruik.
Wanneer we mensen vragen energiezuinige toestellen aan te schaffen, een spaarlamp in te draaien, het licht of de chauffage uit te doen wanneer ze weggaan, dan kunnen we over het algemeen rekenen op een zekere goodwill, soms zelfs enthousiasme.

Oorzaak nummer 3 van klimaatverandering: transport.
Wanneer we mensen vragen wat meer gebruik te maken van openbaar vervoer of de fiets in plaats van de wagen, dan zal misschien niet iedereen dat onmiddellijk doen, maar zijn de meeste mensen tenminste in principe akkoord.

Oorzaak nummer 2 van klimaatverandering: vleesconsumptie
Wanneer we mensen voorstellen om eens wat minder vlees te eten, dan wordt er door veel mensen luidkeels geprotesteerd: aantasting van de persoonlijke vrijheid! regelneverij! fanatisme! afdwinging!

Weet u waarom de dingen zo zijn?

Science fiction?

2009-06-01T06:27:00.001-07:00

Ik heb net het science fictionboek Chindi uit, van Jack McDevitt. (geen absolute aanrader, maar dit terzijde). In het boek, dat zich afspeelt in het jaar 2224 maken een de personages - zoals dat wel vaker gaat in SF-boeken - een aantal lange ruimtevluchten. Op die vlucht eten ze kip, varkensvlees, steak, en dergelijke. Ik dacht, tiens, weet die man niet dat de toekomst plantaardig is, en dat we anno 2224 geen dieren meer zullen doden om op te eten? Wegens duidelijk gebrek aan verbeelding was McDevitt al meteen gedaald in mijn achting. Edoch ik bleef doorlezen. Gelukkig maar, want wat las ik op pagina 209?

"Steak, turkey, fruits and vegetables, and some desserts, were stored in adjoining freezers. (There was no real meat, of course. Acutal meat and the hides of living animals had gone out of fashing half a century before. hamburgers, pork chops, chicken, everything was artificially processed. The prospect of eating the flesh of, say, a cow, would have sickened most of the passengers."

Hah!

Onze helden zijn trouwens op zoek naar andere beschavingen (ze hebben nog niet te vet veel gevonden anno 2224). Hun schip heeft geen wapens aan bord. Men gaat er namelijk van uit dat beschavingen die tussen de sterren kunnen vliegen met FTL (faster than light) technologie goedaardig moeten zijn. Waarom? Als ze dat niet waren, dan hadden ze zichzelf met hun technologie immers al lang vernietigd, zo luidt de redenering. Wij zitten in dat opzicht een beetje op een kritiek punt: we hebben de technologie onze planeet zeven duizend keer om zeep te helpen, maar kunnen er nog niet echt op vertrouwen dat we de morele en ethische finesse hebben om dat niet te doen. Het wordt dus nog spannend. Zeker als we nog even dieren blijven eten en de wreedheid onbewust dus aanwezig blijft in ons dagelijks leven.

Zoals captain Kirk zegt: we can stop it. Zijn vriend Spock is sowieso veggie, maar heeft af en toe een zwak moment:

Foie gras

2009-05-29T12:34:00.000-07:00

Ik breng vandaag mijn voorlaatste dag door in de Dordogne. Zoals eerder gezegd is het hier de foie gras streek bij uitstek. Ik ben er nog niet in geslaagd een foie grasboerderij te bezoeken (misschien morgen nog). We passeerden er gisteren eentje en vroegen of we een kijkje konden nemen, maar dat ging niet, want "on est en plein gavage". Ik dacht dat het dwangvoederen hier niet altijd plaatsvond en dat sommige producenten de ganzenlevers op een 'natuurlijke' manier bekomen, maar iemand verzekerde dat daar niets van aan is, en dat er altijd dwangvoederen aan te pas komt. Blijkbaar zouden er ook heel wat ganzenlevers aangevoerd worden uit Oost-Europa en hier worden verwerkt. Het is trouwens markant hoe foie gras hier o-ve-ral aanwezig is, op elk menu van elk restaurant. Heel wat minder een luxeproduct dan bij ons dus.
In een lokaal Engelstalig krantje vond ik nog een bericht over een zekere Didier Durand, die opgroeide op een boerderij bij Bergerac, niet ver van hier. De man heeft ondertussen al twaalf jaar een bistrot in Chicago en wil daar nu het eerste foie grasmuseum ter wereld openen.
Wel, gelukkig voor hem weet hij het nog niet, maar in mijn Plantaardige Toekomst zal er een ander museum zijn. Een museum ter nagedachtenis van de slachtoffers van onze vraatzucht. Er zal daar ongetwijfeld ook een foto te zien zijn van de heer Durand, en bezoekers zullen in ongeloof lezen dat deze man ooit een structureel eerbetoon heeft opgericht voor... een folterpraktijk. Hoe de bezoekers hem precies zullen beoordelen weet ik nog niet. Misschien zullen ze hem een onmens noemen, of misschien zullen ze zeggen dat hij van niet beter wist. Feit is dat de heer Durand een heel slecht idee heeft gekozen om de geschiedenis mee in te gaan. Pauvre Didier.

Nog es boeren

2009-05-28T09:14:00.001-07:00

Vandaag een bericht van iemand uit de landbouwsector. De persoon schrijft:

Geachte,

Ook ik las vol van verbazing van uw initiatief "veggiedag" .
Begrijp mij niet verkeerd, ik heb respect voor ieder zijn mening, ik merk echter dat dit niet bij iedereen zo is.
Als u beslist geen vlees te eten is dat uw keuze, waar ik echter wel problemen mee heb is het feit dat u andere probeert te overtuigen dit ook te doen.Ik ga mij echt niet druk maken in mensen die vegetarisch willen leven, dit is hun keuze.
Ik zou u willen vragen de mening van anderen ook te respecteren, bovendien is de mens van nature een vleeseter en we hebben dit ook nodig, zonder aanvulling van vitamines, mineralen en spoorelementen kan een vegetarieer niet leven.

Mijn korte antwoord:

Beste,

Als een mens iets oprecht en van ganser harte gelooft, en dat geloof ondersteund kan worden door rationele argumenten, dan mag – neen moet – hij wat mij betreft wat hij gelooft proberen te verspreiden. Als wij geloven dat veel vlees eten schade toebrengt aan de gezondheid, aan dieren, aan het milieu, waarom zouden wij niet gerechtvaardigd zijn om andere mensen daarover te informeren? Proberen boeren anderen ook niet te overtuigen van het feit dat ze geen eerlijke prijs meer krijgen voor hun producten? (iets waar wij het trouwens mee eens zijn! Wij vinden voedsel te goedkoop!)

Wij hebben respect voor ieders mening, dat spreekt voor zich. Opdringen is iets anders, dat doen wij niet.

Wat uw mening over de gezondheid van een vegetarisch voedingspatroon betreft, raad ik u aan u beter te informeren. Miljoenen vegetariërs zijn gezond zonder voedingssupplementen (en de voedingssupplementenindustrie, denkt u dat die dan vooral bestaat voor vegetariërs?)

Zoals wij al vaak in de pers gezegd hebben: wij zijn vragende partij om met boeren aan tafel te zitten en te praten en samen te zoeken naar oplossingen en elkaar beter te leren begrijpen. Indien u daarop wil ingaan, laat maar iets weten.

Met vriendelijke groet,

Tobias Leenaert
EVA vzw

Veggiedag, Time en boeren

2009-05-27T09:12:00.000-07:00

Vandaag heeft onze veggiedagcampagne het geschopt tot de website van het meest gelezen nieuwsmagazine ter wereld, Time.com (en er zal ook een klein stukje verschijnen in de 4,5 miljoen papieren exemplaren). Het blijft ondertussen interviewaanvragen regenen. Morgen komen Russische en Noorse TV-stations naar Gent. Ondertussen is het officieel dat Sao Paulo - een tikkeltje groter dan Gent - de volgende stad zal worden met een officiele veggiedag. Ik ben dankbaar dat ons werk wereldwijd mag inspireren.

In eigen land deed Groen! in Leuven een voorstel om ook daar de donderdag officieel te laten erkennen als veggiedag. Tegenstand en loze argumenten waren blijkbaar niet uit de lucht in de gemeenteraad, maar er is nog niet gestemd. Het voorstel wordt opnieuw opgenomen in de commissie leefmilieu. De Boerenbond voelde zich bedreigd genoeg om voorwaar een demonstratie tegen de Veggiedag te organiseren op het stadhuis. Zie ook dit stuk op Leuvencentraal voor wat achtergrondinfo. De kneuterigheid is onvoorstelbaar. Uiteraard wordt gefocust op de regelneverij, op de overheid die zegt wat we moeten eten, op het vermeende dwingend aspect van de campagne (niets is minder waar). Maar wie geen echte argumenten heeft, kan niet anders dan er verzinnen.

Ondertussen: grappig hoe de verkiezingscampagne van Kathleen Van Brempt zowel de Boerenbond als de vegetariers irrirteert. Van Brempt wil zogezegd liever een Europese koe zijn dan een kind dat in armoede leeft, omdat die koe het beter heeft. De Boerenbond is niet akkoord, maar wij ook niet. Een koe zijn en leeggemolken worden, elk jaar zwanger gemaakt worden, je kalfjes onmiddellijk zien verdwijnen en vroeg te sterven als je niet meer voldoende melk produceert, is geen pretje.

Foltermuseum

2009-05-25T11:01:00.000-07:00

Ik rust even uit in Frankrijk, meer bepaald de Dordogne. Vandaag gingen we een kijkje nemen naar de magistale prehistorische rotsschilderingen in Lascaux. Ergens onder de grond hielden onze verre voorouders zich bezig met het afbeelden van vooral stieren en paarden, en ook wat herten. De vraag is: waarom precies? Want normaal kwam daar geen kat - laat staan met een toorts - en doorgaans werden deze kunstwerken dus niet echt gezien. En toch getuigen ze - volgens experts van over de hele wereld - van groot artistiek talent. Ik heb het altijd raar gevonden, en er moet iets meer achter zitten dan gewoon een al dan niet primitieve vorm van kunst. Ik vraag me af of iemand al gedacht heeft aan een eerbetoon aan de dieren die bejaagd werden? Misschien werden ze op die manier vereeuwigd, vanuit een - blijkbaar in vele culturen en tradities aanwezig - schuldgevoel wegens het doden?
We bezochten vervolgens een Middeleeuwse burcht, met daarin onder meer een folterkamer. Gruwelijke foltertoestellen en -technieken werden tentoongesteld, waarnaar men alleen maar met complete afschuw en een ook wel een zekere fascinatie kan kijken. Toevallig is dit hier ook het gebied van de foie gras (overal zie je die 'lekkernij' aangekondigd'. Ik bedacht me dat we ooit, in een hopelijk niet zo ver afgelegen plantaardige toekomst, tentoonstellingen zullen hebben van de praktijken in de dierlijke landbouw. Dwangvoederen zal daar één van zijn, en ook daarbij zullen mensen hun ogen opentrekken, en zich afvragen: hoe kon men ooit tot zoiets in staat zijn?
(overigens weet ik niet in welke mate de eenden hier gedwangvoederd worden. we zijn van plan dat één dezer even te gaan onderzoeken, via een bedrijfsbezoekje)

Diploma voor vlees eten

2009-05-21T05:42:00.001-07:00

Vandaag had ik - samen met schepen Balthazar - lunch met een heel vriendelijke, jonge journalist van Time Magazine, die speciaal afgezakt was van Londen voor een reportage over het Donderdag Veggiedag initiatief. Hoewel hij zelf geen veggie was, was hij onze zaak toch zeer genegen. En hij vertelde me een idee: om vlees te mogen eten, zou een mens een diploma moeten hebben, dat hij kan krijgen na het slagen in een test: die dieren die je kan doden mag je eten. Er zouden volgens hem héél wat minder dieren gedood worden. Zelf volgt hij zon ongeveer dit idee en eet hij geen zoogdieren. Een kip zou hij kunnen doden, dus dat eet hij. Toen hij hoorde dat eenden koppels voor het leven vormen en hij dus, wanneer hij eend at, eigenlijk een andere eend eenzaam achterliet (bij wijze van spreken) stopte hij ook met 't eten van eend.
Ik zei hem dat ik zijn hang naar vlees wel begreep, omdat ik zelf ooit ook een grote vleeseter ben geweest. Ik vertelde hem ook dat ik anderzijds zag dat hij van nature de empathie in zich had om vegetarier te worden, en dat hij misschien binnen vijf of tien jaar zou terugkijken naar zijn huidige eetgewoonten en zou zien dat ze een beetje absurd waren. Hij ging akkoord.
Hout vasthouden voor het artikel, dat hij schrijft voor Time.com en later ook voor de Europese versie van het meest gelezen nieuwsmagazine ter wereld (4,5 miljoen ex.) want zijn eindredacteur is... de dochter van een varkenshouder, en helemaal niet veggie-friendly. Varkenshoudersdochters zouden, met alle respect, niet in zo'n posities mogen zitten :-)

Varkensruimingen en politiek

2009-05-20T01:57:00.000-07:00

De Egyptische krant Al-Masri Al-Youm verspreidde deze week via YouTube beelden van de varkensruiming die momenteel plaatsvindt in Egypte uit vrees voor de verspreiding van varkensgriep (ik weiger Mexicaanse griep te zeggen). Daarop is te zien hoe de dieren met ijzeren stangen geslagen worden, bewerkt worden met messen en dan met vele tientallen tegelijk levend op een kar worden gegooid. Ik weet het: een dergelijke ruiming heeft weinig zin, en zou volgens sommigen een maatregel zijn om de christelijke bevolking in Egypte te couilloneren. Maar daar gaat het even niet over.

Te zien aan de reacties ben ik niet de enige die verbijsterd is. Zo’n beelden stemmen tot nadenken. Hoe kan zoiets gebeuren? Zijn we na zovele millennia van beschaving – hier of in Egypte - nog altijd maar zo ver gekomen dat we het leven van niet-menselijke dieren nog altijd nauwelijks van enige tel achten? Met zo’n ruiming komt even aan het licht wat anders in duisternis blijft: het leed en het doden van zestig miljard dieren op aarde, per jaar. En dat zonder dat het ergens voor nodig is.

Stel even dat de vegetarische zeurkousen ooit gelijk krijgen, en dat onze achterachterkleinkinderen binnen vijftig, honderd of wie weet hoeveel jaar opgehouden zijn met het eten van dieren en in schaamte terugkijken naar vandaag… Stel dat zij zich dan afvragen hoe zo’n massale nodeloze slachting ooit mogelijk was geweest en door wie ze mogelijk werd gemaakt… Tot welke antwoorden zouden zij komen? Dat wij, hun voorouders, geloofden dat dieren niet voelen? Dat we geloofden dat dieren doden een noodzakelijk kwaad is omdat we nu eenmaal dierlijke eiwitten moeten eten? Dat hun voorouders nu eenmaal nog niet voldoende intelligent waren? Of zullen ze de waarheid achterhalen, namelijk dat de enige, enige reden om zestig miljard dieren op te kweken in ellendige omstandigheden en hen vervolgens in de fleur van hun leven de keel over te snijden, is dat we hen heel erg lekker vinden?

Toen Gent vorige week de eerste stad ter wereld werd die officieel een wekelijkse vegetarische dag erkende, werd dat wereldnieuws, van CNN tot BBC, van Brazilië tot Thailand. Media overal realiseerden zich dat er iets bijzonders was gebeurd. Enkel in België kwam het niet op de nationale TV. Wellicht omdat we belangrijke politieke relletjes te becommentariëren hebben.
Onze carnivore eetgewoonten zijn een ontzettend moreel probleem, precies omdat we het bewustzijn hebben om andere keuzes te maken. Het zal ooit massaal veel groter blijken dan alle huidige politieke en financiële crisissen bij elkaar. Hopelijk zullen die achterachterkleinkinderen tenminste kunnen zeggen dat wij leefden in de tijd waarin het allemaal begon: het besef dat wat we doen met dieren voor vlees gewoon… niet juist is.

Veggiedag is wereldnieuws

2009-05-15T16:59:00.000-07:00

Ik heb al een paar dagen niets meer geschreven, en dat komt omdat 't nogal druk geweest is. Gent heeft Donderdag officieel uitgeroepen tot veggiedag, als eerste stad ter wereld. Dat is de internationale pers niet ontgaan. We stonden overal in. Het begon met BBC en... het is nog niet gedaan. Vandaag nog telefoons en mails van een TV-station in Slovenie en Radio Canada, of zoiets. We zijn verschenen in Brazilie, Zuid-Afrika, Australie, India, Thailand, op CNN, BBC en op pagina 3 van The Guardian. De Vlaamse pers is blijkbaar te parochiaal om er teveel aandacht aan te besteden, want op VTM of VRT kwamen we niet. Maar dat kan de pret niet bederven. Zie het overzicht op onze site.
Ik moet zeggen dat ik best een beetje trots ben op dit resultaat. Ik denk niet dat vegetarisme al op die manier zo internationaal in het nieuws is gekomen. Andere organisaties willen het initiatief nadoen. Volgens mijn contacten is alvast de stad Sao Paulo - een tikkeltje groter dan Gent - geinteresseerd. PETA en Animal Aid willen steden in het VK aanschrijven. We krijgen van overal ter wereld felicitaties binnen en veggies aller landen willen naar Gent komen. En er verschijnen naar aanleiding van dit nieuws alweer nieuwe artikels over vlees en klimaatverandering.
Niemand had iets dergelijks verwacht, maar blijkbaar was het iets waar de wereld zo'n beetje op zat te wachten.
En het is allemaal nog maar begonnen...

Vlees en vrijheid

2009-05-10T02:21:00.000-07:00

De stad Gent wordt de eerste stad ter wereld met een officiële wekelijkse veggiedag. Gent werkte dit initiatief uit – in samenwerking met de vegetarische organisatie EVA vzw – om zo als stad bij te dragen aan een betere gezondheid, zowel van de burger als van de planeet. De campagne wordt ook in het stedelijk onderwijs gevoerd: vanaf het najaar zal op donderdag de vegetarische schotel standaard zijn. Dat wil niet zeggen dat wie absoluut vlees wil eten, dat niet zou kunnen. Iets afdwingen of opleggen is niet de bedoeling. Stimuleren en enthousiasmeren des te meer.

Toch blokten de Gentenaar en Het Nieuwsblad op 8 mei op de voorpagina: ‘Gentse scholen verplichten vegetarische maaltijd’. Op de websites van De Standaard en Het Laatste Nieuws lezen we heftige defensieve reacties van lezers. Volgens Kristof Simoens in Het Nieuwsblad wordt deze maatregel ‘eenzijdig opgelegd’. Daar bedankt hij voor, terwijl hij – en dat siert hem – blijk geeft op de hoogte te zijn van de problemen die gepaard gaan met overmatige vleesconsumptie. Hij vindt het ook de wereld op zijn kop, omdat er maar een paar procent vegetariërs zijn. Maar het hele punt is net om mensen te stimuleren af en toe vegetarisch te eten.

Merkwaardig toch, met welke hevigheid en irrationaliteit mensen hun biefstuk verdedigen. ‘Zelfs één dagje in de week vlees weglaten is taboe. Ondanks de duidelijk voordelen voor het milieu, de gezondheid en het dierenwelzijn. Een reactie op De Standaard website kan dienen ter illustratie: “Ik heb geen traditie van vegetarisch eten, wil het ook niet hebben en zal het mijn kinderen ook niet aanleren. Ik ben omnivoor en zal het zo houden : dagelijks vlees en groenten. Het is een leuk weetje dat een mens blijkbaar ook zonder vlees KAN leven, maar ram het alstublieft niet door mijn strot. Minstens de keuze laten zou nog het beste zijn.”

Het is erg ironisch dat men de vrijheid van keuze inroept net wanneer er wordt gepoogd om de burger informatie te verschaffen waarmee hij juist een bewuste keuze kan maken. Want we hoeven ons weinig illusies te maken: de gemiddelde consument kiest niet wat hij eet. Hij eet wat zijn ouders en grootouders aten. Hij eet wat de industrie zo goedkoop mogelijk produceert. Hij eet wat de reclame op hem afvuurt. Hij eet wat in de supermarkt wordt afgeprijsd. En terwijl hij zo constant bezig is om geen eigen keuzes te maken, steigert hij wanneer een overheid eindelijk zo moedig is om hem munitie te geven om eens bewust te kiezen.

Gastronomische veggielunch voor de Gentse schepenen

2009-05-07T06:04:00.000-07:00

In samenerking met de milieu- en gezondheidsdienst van de stad Gent organiseerde EVA vandaag een gastronomische lunch voor het schepencollege (niet helemaal voltallig, maar soit) en de pers. Dat gebeurde in het kader van het uitroepen van Donderdag tot officiële veggiedag door de stad Gent. Chef van dienst was - zoals gewoonlijk voor zulke gelegenheden - onze huiskok Philippe Van den Bulck. Ik mocht mee aanschuiven en ik ben blij te kunnen meedelen dat de lunch blijkbaar erg in de smaak viel bij deze geëerde gasten. Schepen van milieu en gezondheid Tom Balthazar (broer van) gaf een goede openingsspeech waarin hij duidelijk aangaf te weten waarover hij praatte. Ook van andere mensen hoorde ik positieve geluiden. Schepen Coddens van onderwijs wou onderzoeken hoe we een zevende specialisatiejaar vegetarische voeding in de hotelschool zouden kunnen op poten zetten. Schepen van burgerzaken en protocol Catharine Segers eet nooit of heel zelden vlees (wel vis) en loopt marathons.
De schepenen, stadsecretaris en adjunct-stadsecretaris kregen allemaal een exemplaar overhandigd van De Dikke Vegetariër waar ze heel enthousiast over waren.

Ook al is vleesvermindering enorm evident, het blijft een heel gevoelig thema waar slechts weinig politici, op eender welk niveau, zich durven aan wagen. Chapeau dus voor de stad Gent en schepen Balthazar in het bijzonder, die hiermee een belangrijke pioniersrol spelen. We kregen alvast van de stad Hasselt respons: ook zij onderzoeken of ze donderdag officieel tot veggiedag kunnen uitroepen.

Even nog het menu dat aan de schepenen voorgeschoteld werd:

Voorgerechtjes:
Sushi van rode biet met dulse, opgelegde rode ui en radicchio
Briouats van wortelcouscous, veganaise met citroen en saffraan
Flensje met munt en kerrie, tapenade van erwtensoep

Gazpacho van tzatziki met focaccia van olijven

Hoofdgerecht
Gegrilde seitan met rozemarijn, aardappelkroketjes met gekarameliseerde venkel
“Ratatouille” salade en crème van aubergine

Nagerecht
Bosbes- en boekweittaart met sorbet van kokos en anijs

Varkensgriep en de intensieve veeteelt

2009-05-05T09:15:00.000-07:00

Op 30 april berichtte het persagentschap Reuters dat de Wereldgezondheidsorganisatie ‘onder druk van producenten in de vleesindustrie en bezorgde overheden’ voortaan naar het varkensgriepvirus zou verwijzen met de term ‘influenza A’ (H1N1) in de plaats van ‘varkensgriep’. De media gebruiken ondertussen meer en meer de term ‘Mexicaanse griep’. De varkensgriep, zo wordt ons verteld, heeft niets van doen met varkens, dus laat ons de griep ‘Mexicaanse griep’ noemen, naar de plaats van ontstaan. De vleesindustrie vreest uiteraard voor een negatieve impact op de verkoopcijfers van varkensvlees en haalde haar slag binnen. ‘De varkensgriepcrisis toont duidelijk de monsterlijke macht aan van de vleesindustrie,’ aldus professor Mike Davis onlangs in The Guardian.

Ook al werd het virus nog niet aangetroffen in varkens, toch blijkt als maar duidelijker dat de huidige variant zijn oorsprong vindt bij deze dieren. Het type virus waarover we spreken (een hybride van de varkens-, vogel- en mensengriep) stak voor het eerst de kop op in 1998 in een ‘dierenfabriek’ in North Carolina (VS) – de streek met de hoogste varkensdichtheid ter wereld. Volgens Robert Webster, één van ’s werelds experten op het gebied van griepvirussen, was dit virus de voorloper van het huidige varkensgriepvirus.
Ondertussen wordt vermoed dat de eerste geïnfecteerde met het huidige varkensgriepvirus een jongen is uit het Mexicaanse stadje La Gloria, waar de inwoners al jaren strijden tegen een Amerikaanse varkensfabriek. Volgens hen zijn hun ademhalingsproblemen te wijten aan de varkensmest die deze produceert.

Al in 2005 waarschuwde het UNEP (het milieuprogramma van de Verenigde Naties) dat dierenfabrieken de ‘ideale omstandigheden bieden voor het virus om te muteren in een gevaarlijker vorm’. Op varkensbedrijven heeft een virus een pool van duizenden dieren ter beschikking, die elkaar constant infecteren en herinfecteren. Voor wie denkt dat het hier enkel om Amerikaanse toestanden gaat: in België komt 70% van de varkens op bedrijven van meer dan 750 dieren. Een derde komt zelfs van bedrijven van meer dan 2000 varkens.
Bovendien hebben de dieren in de intensieve veeteelt doorgaans een verzwakt immuunsysteem door stress en gebrek aan zonlicht (de antibiotica die ze toegediend krijgen en die in ons leefmilieu belanden, vormen een probleem op zich). Voeg daaraan toe de lange afstandstransporten van dicht op elkaar gepakte dieren, en je hebt een hoop risicofactoren bij elkaar. Geen wonder dat een wetenschapper voor de Europese commissie onlangs de evolutie naar nog intensievere veehouderij in Europa een ‘recipe for distaster’ noemde.

Intensieve veeteelt is een gevaar voor de publieke gezondheid en voor de gezondheid van onze planeet. Ze bestaat alleen door onze collectieve honger naar goedkoop vlees, en door de geldhonger van sommigen. Als er door het uitbreken van de varkensgriep dus minder vlees gegeten wordt, dan is dat voor het algemeen belang het beste wat er kan gebeuren. Als we het virus willen noemen naar zijn plaats van ontstaan, en als duidelijk zou blijken dat de intensieve varkenskweek aan de basis ligt van de griep, dan noemen we voortaan maar spreken van… de varkenskwekerijgriep. Kwestie van de dingen duidelijk te stellen.

"Ze zouden er niet zijn als we ze niet zouden opeten"

2009-05-03T04:12:00.000-07:00

Je hebt het misschien ook al gehoord, dit argument. Als we niet zo massaal dieren zouden eten, dan zouden die 55 of 60 miljard landbouwdieren die vandaag op de aarde rondlopen (lees: opgesloten zitten) er gewoon niet zijn. Hun leven hebben ze dus te danken aan... mensen die vleeseten.
Wat mij betreft is dit een compleet foute en perverse logica, een argument dat kant nog wal raakt. Vreemd genoeg wordt het niet alleen gebruikt door 'domme' mensen, maar ook door intelligente. Wat mij betreft geeft het feit dat wij wezens in de wereld brengen, ons niet het recht om met die wezens eender wat te doen. Dat is met kinderen niet zo, en dat kan ook met dieren niet zo zijn. Bovendien impliceert dit argument dat we zoveel mogelijk wezens moeten ter wereld brengen. Mensen die het aanhangen, hebben de morele plicht geen twee, geen vier, geen tien, maar zoveel mogelijk kinderen te hebben, bij wijze van spreken. Of we mogen kinderen industrieel grootbrengen en kweken, zoals in Brave New World, om er een 'slavenras' van te maken. Dan zijn ze fantastisch bruikbaar voor ons, en anders... waren ze er gewoon niet geweest.

Deze argumentatie wordt niet enkel gebruikt wat vlees en landbouwdieren betreft, maar ook voor bijvoorbeeld de jacht en conservatie van bedreigde diersoorten, en dat was nieuw voor me. Blijkbaar - en dat las ik in het onvolprezen Dominion - wordt deze 'logica' ook toegepast in verband met bijvoorbeeld olifanten. De beste manier om hun voortbestaan te waarborgen, zo luidt het volgens sommigen, is te zorgen dat ze economisch interessant zijn. Keer het om en je hebt het argument waarmee we begonnen waren: olifanten bestaan enkel (of laat staan: zullen enkel blijven bestaan in de toekomst) omdat wij ivoor interessant vinden. Laat de olifant uitsterven en er is geen ivoor meer. In de woorden van de eigenaar van een jachtranch in Zimbabwe (geciteerd in dominion): 'We want the elephant to be a commodity, because if it isn't, it might as well be dead.' Of citeren we even de Britse aartsconservatief Roger Scruton (Animal Rights and Wrongs: 'eat animals! It's for their own good: there is no better way of protecting the habitat of species than by systematically hunting it.'

Je houdt 't allemaal niet voor mogelijk.

Betalen voor vlees

2009-04-30T09:01:00.000-07:00

Gisteren was de Amerikaanse celebrity Chef Mark Bittman bij ons op bezoek voor een lezing en interviews. Hij is de auteur van How to cook everything vegetarian, nu vertaald in het Nederlands als De Dikke Vegetarier. Zelf noemt Bittman zich een "vegan till six". Tot 's avonds is hij veganist, na 18u gunt ie zichzelf alles. Hij vindt zelf veganisme de meest logische voedingswijze, maar gelooft dat ze voor de meeste mensen (nog?) niet haalbaar is, en dat een "go vegan" boodschap de meeste mensen niet bereikt. Vandaar zijn suggestie: minder vlees (én andere dierlijke producten) eten, en het aandeel plantaardige producten in je voeding verhogen. Zijn vegetarische kookboek verkoopt ontzettend goed (het dikste ter wereld, met meer dan 2000 recepten) en hij bereikt erg veel mensen (bij ons alleen al had ie interviews met De Morgen, De Standaard, Goed Gevoel, Het Laatste Nieuws, Radio 1, Weekend Knack...).
's Middags ging ik er mee eten in Het Pakhuis. Hij at er, consistent met zijn filosofie, net als ik veganistisch. Maar 's avonds was een ander verhaal. In de Belga Queen vond hij een of ander vleesgerecht goed klinken, en daar ging hij voor. Ik betrapte me er al snel op dat ik dat nogal ongevoelig vond gezien zijn gezelschap (mezelf en mijn vriendin, plus een van de oprichters van de Nederlandse Partij voor de dieren, en Antoinette Hertzenberg, presentatrice van het populaire Nederlandse consumentenprogramma Radar, én auteur van De Dunne Vegetariër - iedereen tenminste vegetariër dus). Maar anderzijds: hij was opnieuw consequent met zijn systeem, en met dat systeem bereikt hij dus veel mensen.
Ik had op voorhand dit scenario in gedachten laten afdraaien, en vroeg me af wat ik zou doen als hij vlees zou bestellen. Waar ik me vooral zorgen over maakte was wie het zou betalen. Ik wil geen geld (zeker geen geld van EVA) uitgeven voor een product dat ik totaal niet ok vind en zo weinig mogelijk bijdragen leveren aan een industrie die ik verwerpelijk vind. Anderzijds wou ik ook niet overkomen als een extremist, want ik vermoedde dat veel mensen dat standpunt erg extreem zouden vinden. Los daarvan zag ik de rekening oplopen in dat redelijke sjieke restaurant. En dus was ik heel erg tevreden toen Antoinette me zei dat zij de rekening zou betalen. Dilemma opgelost!
En wat zou u doen? :-)

Empathie en de eend

2009-04-28T13:43:00.000-07:00

In De Standaard van ergens vorige week schreef journalist Tom Heremans dit vrij lullige stukje naar aanleiding van een bericht over een ongeval met een eend. Hieronder vind je mijn (vooralsnog niet gepubliceerde) reactie...

In ‘Genoeg Gekwaakt’ (DS 24/4) verwoordt redacteur Tom Heremans zijn ongenoegen over een bericht van de Vogelbescherming. Toen een eend was aangereden op de weg, probeerde haar (levenslange) partner het lijkje weer op de been te krijgen en te beschermen tegen het verkeer. Dhr. Heremans vond ’t wel ‘sneu voor de eend’, maar is niet te spreken over ‘de manier waarop dat pluimvee hier vermenselijkt wordt’. Hij hekelt vervolgens het selectieve gedrag van dierenvrienden: ‘als het pluimen of een pels heeft, dan moeten we er compassie mee hebben.’ En dan raast hij nog wat verder. Antropomorfisme, inconsistentie, onmenselijkheid: de klassieke argumenten tegen dierenrechten en dierenwelzijn op een lelijk hoopje.

De dierenvrienden waarover Dhr. Heremans schrijft, geven doorgaans om meer dan enkel de aaibare soorten. De auteur lijkt het hypocriet te vinden dat GAIA niet ijvert voor de rechten van de spin. Maar zal hij, wanneer de dierenrechtenorganisatie begint met een pro-spinnencampagne, werkelijk de eerste zijn om haar te prijzen om haar consistentie?
Natuurlijk niet. Dhr. Heremans zou haar dan beschuldigen van pietluttigheid en het kiezen van de verkeerde doelen. Wanneer mensen of groepen empathie uiten voor dieren, zijn er altijd voldoende anderen die hen verwijten inconsistent te zijn, of schijnheilig, of verwijfd, of die hen vertellen dat ze niet geven om mensen, of wat dan ook. Dhr. Heremans is er mooi in geslaagd alle clichés te bundelen. Uiteraard kan hij hier en daar een punt hebben, voor sommige gevallen. Maar wat mij persoonlijk mateloos fascineert is het volgende: waarom schiet iemand als Dhr. Heremans zo in het defensief wanneer we ochod even wat zachtheid tonen naar een eend die zijn vrouwtje kwijt is? Het lijkt wel alsof de man zich wezenlijk bedreigd voelt.
Om Dhr. Heremans gerust te stellen: als hij zoekt naar een andere benadering van dieren, dan kan hij die ten overvloede aantreffen op onze planeet. Voor dieren, zo zei Schopenhauer, is de aarde de hel, en de mensen zijn hun duivels. Overdreven? Vandaag worden voor voeding alleen al jaarlijks 55 miljard dieren in doorgaans ellendige omstandigheden gekweekt en gedood. Rücksichtlos en ad libidum. Als er dan, vanwege diezelfde kwelgeest-mensen, een zeldzaam teken komt van genegenheid en compassie voor onze niet menselijke mede-aardbewoners, is dat dan niet iets wat gerespecteerd en aangemoedigd mag worden, veeleer dan belachelijk gemaakt? Een beetje ‘ver-menselijking’ kan dus geen kwaad. Integendeel.

Tobias Leenaert
De auteur is coördinator van EVA vzw (Ethisch Vegetarisch Alternatief) en eet al ruim tien jaar zelfs de lelijkste dieren niet op.

Dieren of mensen

2009-04-26T07:27:00.000-07:00

Het lammetje dat we gevonden hadden (zie 'lam na Pasen') is spoorloos verdwenen. Het werd door ons uiteindelijk in bewaring meegegeven toen een dierenarts van de veeartsenijschool Merelbeke (de faculteit diergeneeskunde van de Gentse Universiteit) het kwam bezoeken. Hij vond 't een goed idee dat zijn internaatstudenten erop zouden letten tot het weer bij krachten was. Toen we gisteren informeerden via de telefoon, wist men ons te vertellen dat het dier weg was sinds donderdag, en niemand lijkt te weten waar het is. Men heeft niet de moeite gedaan om ons even spontaan op de hoogte te stellen. Ook aan de telefoon lijkt niemand er mee in te zitten.
Vandaag was er toevallig opendeurdag op de veeartsenijschool en we gingen er naartoe om te zien of we iemand konden vinden die op de hoogte was, maar geen van de betrokkenen was daar. Dus morgen even bellen, hoewel ik niet weet of er veel te doen valt.

Als je daar zo rondloopt en de zalen ziet waar paarden, koeien en andere grote dieren worden geopereerd, foto's ziet met tien mensen in de operatiekamer rond een paard, enzovoort, merk je hoeveel geld er in die dieren gestopt wordt. Omdat het dieren zijn met een zekere economische waarde natuurlijk: vleesvee, sportpaarden... Ik moest denken aan de vaakgehoorde kritiek tegen vegetariers en dierenrechtenactivisten: dat veel geven om en geld spenderen aan dieren, terwijl mensen aan het sterven zijn van de honger, decadent is. 't Is natuurlijk een heel slecht argument, waarop ik gewoonlijk zeg dat niet alleen het een het ander niet in de weg staat, maar dat ze ook complementair zijn: empathie voor dieren kan leiden tot meer empathie voor mensen, en bovendien doe je iets goeds voor de mensen in het zuiden wanneer 'dierenliefde' ervoor zorgt dat je vegetarisch eet. Maar vandaag werd me duidelijk dat je het decadentie-argument ook nog op een andere manier kan weerleggen: er wordt ook enorm veel geld gestopt in het onderzoeken, genezen, oplappen enz van "vleesvee", en - in tegenstelling tot het verzorgen van gezelschapsdieren - gaat het om geld investeren in iets veel minder nobels: zorgen dat die dieren zo gezond mogelijk zijn omdat ze zoveel mogelijk zouden opbrengen, meestal in termen van kilo's vlees. Daarvan kan je wél zeggen: en dat terwijl er zoveel mensen omkomen van de honger.

Nederlandse partij wil verbod op vegetarisch kookboek

2009-04-22T09:24:00.000-07:00

Al te gek: de Nederlandse partijd CDA wil dat de verkoop van een vegetarisch kookboek verboden wordt. Lees deze onzin hier. Het kookboekje is uitgegeven door het Voedingscentrum, een instantie die gefinancierd wordt door het ministerie van landbouw. Volgens het CDA is het niet gepast dat er vanuit die hoek reclame gemaakt wordt voor een vegetarische levensstijl (voor het eten van vlees mag reclame natuurlijk wel). Het alternatief dat voorgesteld wordt is ook hilarisch: het CDA wil het geld dat voor het kookboek wordt uitgegeven, liever besteden aan een voorlichtingscampagne over het maatschappelijk nut van dierproeven. Je voelt met je ellebogen aan dat hier een anti-dierenrechtenmens ende verstokte carnivoor achter zit :-)

Het valt me op dat de vleessector de laatste tijd hier en daar fel reageert. Wellicht voelt ze nattigheid. In de VS werd president Obama onlangs gevraagd om Meatless Mondays officieel in te voeren. De sector kwam onmiddellijk af met een (uiteraard inhoudelijk weinig relevante) reactie.

Nog in Nederland is er een strijd uitgebarsten tussen dierenrechtenorganisatie Wakker Dier en de pluimveesector. Wakker Dier vindt de slogan "kip, het meest veelzijdige stukje vlees" misleidend, en parodieert deze op de radio met "kip, het meest mishandelde stukje vlees". Dat vinden de kippenkwekers maar niks, en zij willen dus met plezier Wakker Dier voor de rechter slepen. Benieuwd...

In Belgie beet de Boerenbond onlangs fel van zich af, naar aanleiding van GAIA's konijnencampagne, met als resultaat een nieuwe reactie van Vandenbosch.

The heat is on!

Melk, once more

2009-04-21T04:50:00.000-07:00

Deze morgen was ik even op Radio 2, in verband met een item over melk. Je kan hier herbeluisteren. Men liet afwisselend mij ("tegen" melk) en Inge Coene, van NICE vzw, aan het woord. Op de radio vermelden ze leuk en terecht dat NICE de voorlichting doet van de VLAM, die zorgen voor de promotie van alle mogelijke landbouwproducten. Op de website van Nice staat bij Over Nice ,wel "Nice maakt deel uit van Vlam", maar de hoofdtekst doet vermoeden dat het hier over een strikt onafhankelijke organisatie gaat:

“Het voedingsinformatiecentrum NICE (Nutrition Information Center) verzamelt en verspreidt sinds haar oprichting in 1992 en onder toezicht van haar wetenschappelijke adviesraad wetenschappelijke en educatieve informatie over voeding en gezondheid. De verstrekte informatie is actueel, objectief en wetenschappelijk correct en sluit aan bij de nationale voedingsaanbevelingen en de richtlijnen van het Vlaamse voedingsvoorlichtingsmodel, de actieve voedingsdriehoek.”

Wie de NICE site bezoekt krijgt ook die indruk: degelijke, wetenschappelijke onderbouwde en onafhankelijk vergaarde info. Maar die indruk klopt dus niet helemaal. Kijk een beetje dichterbij en zie hoe overdonderend melk wel aanwezig is op deze site.
Soit, in all fairness: een vegetarische organisatie als EVA heeft ook een zekere vooringenomenheid (bias in het Engels is een beter woord). Wij willen immers niet alleen dat mensen gezond eten, maar ook dat dieren zoveel mogelijk gespaard worden en dat onze planeet goed boert (dankzij een verlaagde vleesconsumptie). Maar onze belangen zijn tenminste niet commercieel - wat van NICE (en zoals ik eerder al schreef) van de hele zuivelpromotiecampagne niet gezegd kan worden.
In die context nog even de Nederlander Sander Kersten (Wageningen Universiteit) citeren die we al aan het woord lieten in ons persbericht over melk van niet zo lang geleden:

‘Dat de zuivelsector reclame maakt voor zijn producten is normaal. Het problematische is de manier waarop dat gebeurt. De zuivelsector maakt reclame op zo’n manier dat het niet duidelijk is wie er achter de reclame zit. Het lijkt alsof de overheid voorlichting geeft, of een onafhankelijke instelling die het algemeen belang nastreeft. En dat is natuurlijk niet zo.’

De dietiste, mevrouw Van De Sompel, die achteraf haar commentaar gaf over beide stellingnames, was verrassend objectief. We hoorden dat verrijkte sojamelk een goede vervanger was, en dat in de toekomst de calciumaanbevelingen - wie weet - wel eens aangepast zouden kunnen worden. Verder ging ze - zoals te verwachten - voorlopig uit van de aanbevelingen van de Hoge Gezondheidsraad, binnen welk kader melk een makkelijk middel is om aan onze calcium te komen. Makkelijk, dat kan niet ontkend worden. Of het daarom de beste bron is, dat is een andere zaak.

Lam na Pasen

2009-04-19T08:51:00.000-07:00

Vanmiddag waren we even op het verjaardagsfeestje van het dochtertje van mijn broer, dat één werd. Mijn vriendin kreeg een telefoontje van twee vrienden die in een wei, toevallig in de buurt, een piepjong lammetje gevonden hadden, blijkbaar verstoten door de moeder. We zijn erheen gereden en maakten voor naar huis te gaan eerst opnieuw halte bij mijn broer, die uiteraard een papfles liggen had.
Ik had van in de auto al even gebeld om te vragen om al wat melk te warmen, en een hele hoop mensen - volwassenen en kinderen - kwamen kijken toen we met in de auto het diertje de fles gaven. Veel interesse, en veel "oohs".
Ik moest denken aan een paar krantenberichten van de voorbije weken. In het kader van het nakende paasfeest had men het in de kranten over 'melklam' (het woord alleen al...) en hoe er traditioneel wel wat meer lamsvlees werd verkocht, maar dat de verkoop ervan in Belgie toch moeilijk bleef. Een lammetje is doorgaans minder dan zes maanden oud. Er werd een bekende chef bij geciteerd die melklam op zijn menu had staan. Volgens hem deed de klant er niet emotioneel over, en 'zo hoort het ook', aldus deze kok.

Er zijn weinig mensen die niet vertederd zouden zijn door zo'n lammetje - zoals vandaag weer werd aangetoond. En toch... de meeste van die mensen slaan een lamsboutje niet af. Je kan dat schijnheilig noemen, maar om het eens positief te zeggen: wat de mensen doen in de praktijk is gelukkig vaak geen weerspiegeling van hun echte gevoelens. Wanneer die gevoelens ('sentimentaliteit', volgens de cynische) worden toegelaten, en we onze kinderen niet meer leren dat we ze moeten vergeten en dat 'we nu eenmaal vlees moeten eten', dan kan er heel wat moois uit een mens komen.

Het lammetje ligt op dit moment te slapen in met een hoop warmwaterkruikjes onder een dekentje. We hopen dat ie het haalt.

De zuivellobby

2009-04-16T09:33:00.000-07:00

Enige tijd geleden, toen de Melkbrigade-reclamecampagne bedacht werd (de moeder, beste lezer, van alle reclamecampagnes) kroop ik in mijn pen en schreef ik een en ander over (tegen, laat ons zeggen) zuivel. Ik vind 't nog steeds bijzonder vreemd dat iedereen zomaar rustig aanvaardt wat wij in het kader van die herdenking konden lezen: dat de belangrijkste reden achter de zuivelcampagne het wegwerken van melkplassen en boterbergen was. Met andere woorden, als u en ik vandaag geloven dat we veel melk moeten drinken, dan zitten daar niet in de eerste plaats gezondheids- maar wel economische argumenten achter. Wie wil lezen wat ik over zuivel schreef, hij of zij klikke hier en hier.

De aanleiding van deze post is wederom een straf voorbeeldje van het werk van de zuivelloby, nu in de VS. Dit keer zouden ze erin geslaagd zijn om een cursus aan de befaamde Cornell Universiteit af te laten voeren. De motivatie is evident: lesgever is T Collin Campbell, auteur van de befaamde China Study, die vreselijk kritisch is over de consumptie van zuivel, en onder meer aantoont dat de landen waar osteoporose het meeste voorkomt, meteen ook de landen zijn waar de zuivelconsumptie het hoogst is. Een artikel in The Cornell Daily Sun doet het verhaal. Campbell, een zeer gerespecteerd onderzoeker, doceerde de cursus Nutritional Sciences 200: Vegetarian Nutrition, tot die plots, zonder overleg met hem, afgevoerd werd in 2005. Die beslissing werd blijkbaar genomen door het toenmalige hoofd van de afdeling voedingswetenschappen. Moet het lukken dat deze man ook een consultant is voor... het Danone instituut.
Volgens het huidige hoofd voedingswetenschappen ziet Campbell spoken. Volgens Campbell zelf was er tegenkanting tegen zijn vegetarische cursus van in den beginne. Hij spreekt over een flagrante schending van zijn academische vrijheid.
Gelukkig hebben een paar studenten ondertussen een petitie opgezet om de cursus terug in het curriculum te krijgen.

Tussen goed en kwaad

2009-04-14T10:22:00.000-07:00

Gisteren was verlof. Ik deed drie dingen om me te ontspannen, en leg even het verband ertussen uit.
Ik begon met het lezen in Dominion, een boek van Matthew Scully, een ex-speechwriter van George Bush (de man is misschien conservatief, maar boy, hij kan schrijven). Hoofdstuk twee is getiteld The Shooting Field, en gaat over de jacht. Scully ging daarvoor langs op een beurs van Safari Club International, en beschrijft wat daar aangeboden wordt (safari's waarin je eender wat voor beest kan neerknallen). Hij heeft 't ook over de awards die de Safari Club jaarlijks uitreikt, en welke graden je als jager kan verdienen. Ontnuchterend! Weet u bijvoorbeeld wat een African Big Five Grand Slam is? In elk geval, wat we zien bij deze Safari Club is heel eenvoudig: het is, wat mij betreft, de mensheid op haar slechtst. Je wordt beloond voor het vermoorden van prachtige dieren.
Kijk overigens eens naar het walgelijke family-friendly silhouetbeeld op de website van de Safari Club.

Vervolgens keek ik naar Charlotte's Web, een ontroerende kinderfilm, ook geschikt voor ongevoelige kijkers. Misschien voor sommigen te sentimenteel, maar dat is hun probleem. De mensheid op haar mooist. Over vriendschap, schoonheid, en het niet eten van dieren.

En ten slotte zag ik The Day the Earth Stood Still, waarin een alien, Klaatu (Keanu Reeves) moet beslissen of de mensheid nog een kans krijgt of niet. De brave man heeft blijkbaar veel slechts gehoord over wat er op Aarde gebeurt. Hij vindt dat de planeet gered moet worden, en de galactische raad blijkt te denken dat dat best kan als de mens verdwijnt. Maar Klaatu doet een ontdekking: er is ook een andere kant aan de mens.

De mens die dieren neerschiet voor plezier en kicks. En de mens die om dieren geeft en ze uit de pot houdt. Benieuwd wat de aliens zullen zien wanneer ze toekomen.

Verspilling

2009-04-10T12:37:00.000-07:00

Verspilling van voedsel is een gevoelige zaak. We zijn daar ferm tegen. Welke vormen van voedselverspilling kennen we zo? Eten dat gewoon weggegooid wordt om dat men 't niet opeet is één vorm. Een studie van niet zo héél lang geleden toonde aan wat bijvoorbeeld de Britten zo allemaal weggooien aan eten. Daarbij horen bijvoorbeeld 1,3 miljoen dozen yoghurt, 660.000 eieren, 5.500 kippen en 440.000 kant-en-klaar maaltijden. In totaal zou het gaan om ongeveer een derde van al het voedsel, voor een waarde van 13 miljard euro per jaar.
Vandaag reageerde eurocommissaris voor Landbouw Mariann Fischer Boel tegen voedselverspilling, die ze even onethisch noemde als energieverspilling. Fischer Boel vraagt zich - terecht - af of het zin heeft om (met het oog op de groeiende wereldbevolking) de voedselproductie op te drijven als we ondertussen bezig blijven met zo massaal voedsel te verspillen. Good point.

Nog een andere vorm van verspilling is volgens velen het gebruik van voedselgewassen voor biobrandstoffen. Men vindt 't pervers dat we eten gebruiken om onze wagens mee te voederen terwijl er mensen omkomen van honger.

Maar waarom wordt er zelden gesproken over de verspilling die inherent is in het produceren van vlees? Simpel gezegd: er komt gemiddeld veel minder voedsel (gerekend in calorieën of eiwitten) UIT een dier (varken, kip, maar vooral koe) in de vorm van vlees, dan er IN gaat in de vorm van plantaardig voedsel, dat vaak rechtstreeks door mensen te consumeren is. 40 % van het wereldwijd geproduceerde graan wordt gebruikt als diervoeder en voor een deel dus weggegooid.
Vergelijk dat even met bijvoorbeeld de kwestie van de biobrandstoffen, waarover we véél meer horen. Verhelderend is een stukje van George Monbiot, getiteld The Pleasures of the Flesh. Hij schrijft (over 2008):

While 100m tonnes of food will be diverted this year to feed cars, 760m tonnes will be snatched from the mouths of humans to feed animals(9). This could cover the global food deficit 14 times. If you care about hunger, eat less meat.

Niet dat we de andere problemen moeten relativeren. Maar opnieuw: perspectief.